Orta Doğu’da gerilim yeniden tırmanırken, İsrail’in güney Lübnan’da beyaz fosfor kullandığına yönelik iddialar uluslararası kamuoyunda ciddi tartışmalara yol açtı. İnsan hakları örgütleri, bu tür mühimmatın yerleşim alanlarında kullanılmasının uluslararası insancıl hukuku ihlal edebileceğini vurgularken, İsrail ise suçlamaları reddediyor.
Beyaz fosfor, hava veya suyla temas ettiğinde kendiliğinden tutuşan, yoğun duman üreten kimyasal bir maddedir. Tarihsel olarak sanayide ve tarımda kullanılan bu madde, askeri alanda ise duman perdesi oluşturmak ve hedef işaretlemek amacıyla tercih ediliyor. Ancak bu kullanımın ötesinde, ciddi yanıklara ve ölüme yol açabilen bir “yakıcı silah” olarak da değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre beyaz fosforun en tehlikeli yönlerinden biri, insan vücuduna temas ettiğinde 2500°C’ye varan sıcaklıklarda yanarak kemiklere kadar ilerleyebilmesi. Ayrıca solunum yoluyla maruz kalınması durumunda akciğer hasarı, organ zehirlenmesi ve ölüm riski ortaya çıkabiliyor.
İnsan hakları kuruluşları, özellikle yerleşim bölgelerinde kullanılan beyaz fosforun “ayrım gözetmeyen” bir silah etkisi yarattığını belirtiyor. Human Rights Watch ve Amnesty International gibi kurumlar, bu mühimmatın siviller ile askeri hedefler arasında ayrım yapmaksızın geniş alanlara yayıldığını defalarca raporladı.
Harvard Hukuk Fakültesi’nden uzman Bonnie Docherty’ye göre, beyaz fosfor havada patlatıldığında geniş bir alana yayılan yanıcı parçalar oluşturuyor ve bu durum siviller için doğrudan risk anlamına geliyor. Bu nedenle bazı uzmanlar, bu tür kullanımın savaş hukukuna aykırı olduğunu savunuyor.
İsrail, son dönemde özellikle Lübnan’ın güneyindeki yerleşim alanlarında beyaz fosfor kullandığı iddialarıyla gündeme geldi. İnsan hakları örgütleri, 2023’ten bu yana Gazze ve Lübnan’da bu tür mühimmatın tekrar tekrar kullanıldığını ortaya çıkardı. İsrail ise bu iddiaları reddediyor.
Uluslararası hukuk ne diyor?
Beyaz fosforun kullanımı uluslararası hukukta tamamen yasaklanmış değil. 1980 tarihli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’nin (CCW) III. Protokolü, yakıcı silahların kullanımını sınırlıyor. Ancak beyaz fosfor, “çok amaçlı mühimmat” olarak sınıflandırıldığı için bu yasakların dışında kalabiliyor.
Bu durum, hukukta önemli bir “boşluk” olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre, silahın tasarım amacından çok etkilerine bakılması gerektiği yönünde giderek artan bir görüş bulunuyor.
Beyaz fosfor yalnızca İsrail ile sınırlı bir mesele değil. ABD, Rusya ve çeşitli koalisyon güçleri de geçmişte Irak, Suriye, Afganistan ve Çeçenistan gibi çatışma bölgelerinde bu mühimmatı kullanmakla suçlandı ya da kullanımını kabul etti.
Tedarik zinciri ise büyük ölçüde belirsizliğini koruyor. Ancak bazı raporlar, ABD üretimi mühimmatların ve uluslararası savunma şirketlerinin bu zincirde yer aldığını ortaya koyuyor.
Beyaz fosfor, teknik olarak tamamen yasaklanmamış olsa da, özellikle sivil alanlarda kullanımı uluslararası toplumda ciddi etik ve hukuki tartışmalara yol açıyor. Uzmanlar, mevcut düzenlemelerin yetersiz olduğunu ve sivillerin korunması için daha net yasaklara ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Lübnan’daki son iddialar, modern savaşın sınırlarının nerede çizileceğine dair daha geniş bir soruyu da yeniden gündeme getiriyor.
KAYNAK: MİDDLE EAST EYE