Foreign Affairs dergisi, “İbrahim-i İttifak’ın Sonu mu” başlıklı analizinde, Orta Doğu’da son yıllarda kurulan İsrail–Arap normalleşme hattının (İbrahim Anlaşmaları ekseni) çözülme sürecine girdiğini ve bölgesel dengelerin yeniden şekillendiğini ileri sürüyor.
ABD merkezli düşünce dergisi Foreign Affairs, yayımladığı analizde Orta Doğu’daki en önemli diplomatik girişimlerden biri olarak görülen “İbrahim-i İttifakların” artık eski gücünü kaybettiğini ve bölgesel ittifakların çözülmeye başladığını yazdı.
2020’de İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Fas ve Sudan arasında imzalanan anlaşmalar, bölgedeki güç dengelerini köklü biçimde değiştirmiş ve yeni bir “Arap-İsrail ekseni” yaratmıştı. Bu yapı, özellikle İran’a karşı ortak bir güvenlik ve ekonomik blok olarak yorumlanıyordu. Ancak dergiye göre, son gelişmeler bu eksenin sürdürülebilirliğini ciddi biçimde sorgulatıyor.
Savaşlar ve krizler ittifakı zayıflatıyor
Analizde, bölgedeki son savaşlar ve jeopolitik krizlerin bu normalleşme sürecini derinden sarstığı belirtiliyor. Özellikle İran ile yaşanan gerilimler, Gazze savaşı ve bölgesel güç rekabeti, Arap ülkelerinin İsrail ile ilişkilerini yeniden gözden geçirmesine neden oldu.
Uzmanlara göre, İbrahim-i İttifak başlangıçta ekonomik entegrasyon ve güvenlik iş birliği vaat etmekteydi. Ancak pratikte bu ilişkiler çoğu zaman siyasi krizler karşısında kırılgan kaldı.
Bölge ülkeleri arasında güvenlik iş birliği artmış olsa da, bu iş birliği halk düzeyinde destek bulmakta zorlanıyor ve bu durum anlaşmaların uzun vadeli geleceğini belirsiz hale getiriyor.
Arap dünyasında alternatif arayışlar
Foreign Affairs analizine göre, bazı Arap ülkeleri artık İsrail merkezli güvenlik mimarisine tam olarak bağlı kalmak istemiyor. Bunun yerine Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan gibi aktörlerin dahil olduğu alternatif bölgesel ittifak arayışları dikkat çekiyor.
Bu eğilim, özellikle İran’a karşı ortak cephe oluşturma fikrinin zayıfladığını ve ülkelerin daha esnek, çok yönlü dış politikalar izlemeye başladığını gösteriyor.
Analizde dikkat çekilen bir diğer unsur ise ABD’nin bölgedeki rolü. İbrahim-i İttifak büyük ölçüde Washington’un desteğiyle ortaya çıkmıştı. Ancak ABD’nin Orta Doğu’dan kademeli olarak uzaklaşma stratejisi, bu ittifakın geleceğini belirsiz hale getiriyor. Daha önce ABD’nin bölgedeki müttefiklerini bir arada tutan “merkez güç” olduğu vurgulanırken, artık bölge ülkelerinin kendi aralarında daha bağımsız hareket ettiği belirtiliyor.
Analize göre, İbrahim Anlaşmaları’nın en büyük açmazlarından biri Filistin meselesinin çözülmeden bırakılmasıydı.
Gazze savaşı ve artan gerilimler, Arap kamuoyunda İsrail ile normalleşmeye yönelik ciddi tepkilere yol açtı. Bu durum, hükümetlerin İsrail ile ilişkilerini derinleştirme konusunda daha temkinli davranmasına neden oluyor.
Yeni Ortadoğu
Foreign Affairs’e göre ortaya çıkan tablo net: İbrahim Anlaşmaları tamamen çökmüş değil. Ancak artık güçlü ve genişleyen bir blok olmaktan uzak. Bölge çok kutuplu, daha karmaşık bir güç dengesi içine giriyor
Analiz, Orta Doğu’da tek bir eksen yerine, birden fazla rekabet eden ittifakın şekillendiği yeni bir dönem başladığını vurguluyor.
Ortadoğu artık tek bir eksen üzerinden yol alması mümkün görünmüyor. Çatışan çıkarlar, esnek ittifaklar ve sürekli değişen dengeler üzerinden okunuyor.