NATO liderleri, Ankara'daki zirve öncesi Trump'ın harcama baskılarına yanıt olarak milyarlarca dolarlık savunma anlaşmaları açıklayacak. Mark Rutte, harcamalarda muazzam artış olduğunu belirtirken, Saab GlobalEye uçakları gündemde.
NATO liderleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımıyla gerçekleşecek kritik zirve öncesinde, Avrupa’nın savunma harcamalarını artırdığını kanıtlamak amacıyla on milyarlarca dolar değerinde yeni savunma ve silah anlaşmalarını açıklamaya hazırlanıyor.
Ankara'da düzenlenecek NATO Savunma Sanayii Forumu'nda duyurulacak olan bu dev anlaşmalar, zirvenin bu akşam düzenlenecek resmi akşam yemeğiyle başlamasından hemen önce kamuoyuna ilan edilecek. Avrupalı hükümetler, bu adımla Trump'ın "Avrupa kendi savunması için daha fazla harcama yapmalı" yönündeki sert ve ısrarlı çağrılarına somut bir yanıt vermeyi hedefliyor.
Rutte: "Muazzam Bir Artış Var"
Zirve öncesinde Ankara'da gazetecilere açıklamalarda bulunan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupalı müttefiklerin savunma harcamalarında "muazzam" bir artışa imza attığını belirtti. Rutte, bu artışın arkasında hem Rusya’nın 2022'de Ukrayna'yı işgaliyle tırmanan güvenlik endişelerinin hem de Başkan Trump’ın müttefikleri bu yönde zorlayan "son derece kararlı ve etkili" üslubunun payı olduğunu vurguladı.
Rutte, "Artık ABD'nin de bunun adil bir anlaşma olduğunu gördüğü, sürdürülebilir bir ittifak inşa ediyoruz" ifadelerini kullandı. Verilen bilgilere göre, NATO'nun Avrupalı üyeleri ve Kanada, 2025 yılında savunma harcamalarını bir önceki yıla göre reel olarak 90 milyar dolar artırarak toplamda 570 milyar doların üzerine çıkardı. Bu, sadece bir yılda %20'lik bir artış anlamına geliyor.
Masadaki Anlaşmalar Neler?
NATO, zirve öncesinde büyük bir halkla ilişkiler (PR) etkisi yaratmak amacıyla milyarlarca dolarlık anlaşmaların detaylarını büyük oranda gizli tutuyor. Ancak bazı somut adımlar şimdiden netleşti:
Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz, Reuters'a yaptığı açıklamada, Ankara'daki forumda 3 milyar euroyu (3,43 milyar dolar) aşan savunma anlaşmaları ve planlarını duyuracaklarını açıkladı. Bu paket, Belçika ile hava savunması ve İngiltere ile savaş gemileri üzerine ortaklıkları içeriyor.
Dört farklı kaynağın aktardığına göre NATO, uzun süredir kullandığı ABD yapımı yaşlanan AWACS erken uyarı ve gözlem uçak filosunu, İsveçli savunma şirketi Saab tarafından üretilen GlobalEye uçaklarıyla değiştireceğini resmen ilan edecek.
Trump’ın Gölgesinde Zirve Diplomasisi
Göreve gelmesinden bu yana NATO üyelerine yönelik eleştirilerini sürdüren Donald Trump, son aylarda baskıyı daha da artırmış durumda. Trump, Avrupalı müttefikleri ABD'nin İran ile yürüttüğü askeri süreçte yeterli destek vermemekle suçlamış, hatta savunma harcamalarını GSYİH'lerinin %5'i seviyesine çıkarmayan ülkeler için ittifakın karşılıklı savunma taahhüdünü (5. Madde) göz ardı edebileceğini ima etmişti. ABD ayrıca Avrupa'daki askeri varlığını azaltma ve bazı jet ile drone filolarını geri çekme yönünde 6 aylık bir inceleme süreci başlatmıştı.
Avrupalı diplomatlar, Trump'ın zirvede bu eleştirileri tekrarlamasına kesin gözüyle bakıyor. Ancak ev sahibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin, Trump ile olan yakın kişisel ilişkilerini kullanarak zirveyi dengede tutması umuluyor.
Her ne kadar perde arkasında gerilimler sürse de, liderlerin onayına sunulacak zirve sonuç bildirisinin taslak metninde, NATO'nun temel taşı olan "bir üyeye yapılan saldırı tüm üyelere yapılmış sayılır" ilkesini barındıran 5. Madde'ye olan bağlılığın "sarsılmaz" olduğu vurgulanıyor.