Foreign Policy analizine göre Avrupa, ABD'nin güvenlik garantilerindeki belirsizlik ve Rusya tehdidi nedeniyle kendi savunma kapasitesini artırmaya çalışıyor. Kıta, NATO içinde daha güçlü bir Avrupa sütunu inşa etmeyi hedefliyor.
Avrupa güvenlik mimarisi, Soğuk Savaş’tan bu yana en büyük kırılmalarından birini yaşıyor. Foreign Policy’de yayımlanan analiz, kıtanın Amerika Birleşik Devletleri’nin güvenlik garantilerinin geleceğiyle de yüzleşmek zorunda kaldığını ortaya koyuyor. Avrupa başkentlerinde giderek güçlenen kanaat şu: Washington hâlâ NATO’nun en büyük askeri gücü olabilir; fakat Avrupa’nın kaderini sonsuza kadar Amerikan seçimlerine, Amerikan iç siyasetindeki dalgalanmalara ve Beyaz Saray’daki liderlerin kişisel pazarlık anlayışına bağlamak artık stratejik bir lüks değil, açık bir güvenlik riski.
Bu tartışmanın merkezinde Almanya, Polonya ve NATO’nun doğu kanadı bulunuyor. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş, Avrupa’ya klasik savaş ihtimalinin tarihe karışmadığını gösterdi. Ancak savaşın yarattığı sarsıntı Moskova’nın saldırganlığıyla sınırlı kalmadı. Avrupa, aynı süreçte Washington’un değişen öncelikleriyle de karşı karşıya kaldı. ABD’nin Çin’e odaklanmak istemesi, Pasifik bölgesini stratejik öncelik haline getirmesi ve Avrupa’dan daha fazla savunma yükü üstlenmesini talep etmesi, kıtada “Amerika sonrası güvenlik düzeni” tartışmasını hızlandırdı.
Trump yönetiminin NATO’ya yaklaşımı, bu krizi daha görünür hale getirdi. Avrupa başkentleri açısından mesele savunma harcamalarının artırılması değil. Asıl mesele, ABD’nin müttefiklerine artık mutlak ve koşulsuz güvenlik garantisi sunup sunmayacağıdır. Washington’un zaman zaman NATO’yu bir ittifaktan çok pazarlık masası gibi görmesi, Avrupa’da derin bir güvensizlik üretti. Bu nedenle kıta, bir yandan NATO içinde kalmaya devam ederken diğer yandan NATO’nun Avrupa ayağını güçlendirmeye çalışıyor.
Polonya bu dönüşümün en dikkat çekici ülkelerinden biri haline geldi. Varşova, Rusya tehdidini teorik değil, doğrudan ulusal güvenlik meselesi olarak görüyor. Ukrayna savaşı, Polonya’yı NATO’nun doğu kanadında Avrupa güvenlik mimarisinin merkez aktörlerinden biri haline getirdi. Almanya ise uzun yıllar boyunca askeri güç kullanımı konusunda temkinli davranan bir ülke olarak, artık daha fazla savunma sorumluluğu üstlenmeye zorlanıyor. Berlin’in savunma harcamalarını artırması ve doğu Avrupa güvenliğinde daha fazla rol alması, Avrupa’nın yeni güvenlik arayışının önemli göstergelerinden biridir.
Bu süreçte Avrupa’nın önündeki en büyük sorun, askeri kapasite ile siyasi irade arasındaki boşluktur. Avrupa ülkeleri ekonomik bakımdan güçlüdür; savunma sanayileri, teknoloji kapasiteleri ve insan kaynakları küçümsenemez. Fakat Avrupa’nın askeri karar alma süreçleri parçalıdır. Fransa, Almanya, Polonya, Baltık ülkeleri, İtalya ve İspanya aynı tehdidi her zaman aynı düzeyde algılamıyor. Rusya, Baltıklar ve Polonya için varoluşsal bir tehlike olarak görülürken, bazı batı ve güney Avrupa ülkelerinde daha dolaylı bir tehdit olarak değerlendirilebiliyor. Bu farklılık, ortak Avrupa savunmasının önündeki en ciddi engellerden biridir.
Buna rağmen yeni dönem, Avrupa’yı adım atmaya zorluyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin savunma sanayi üretimini artırma çağrıları, artık bütçe meselesinin yeterli olmadığını gösteriyor. Para ayırmak önemlidir; fakat mühimmat, hava savunma sistemi, füze teknolojisi, insansız hava araçları, siber kapasite ve lojistik üretim zinciri olmadan gerçek caydırıcılık kurulamaz. Avrupa’nın temel sorunu da budur: Yıllarca Amerikan askeri gücüne yaslanan kıta, kendi savunma kaslarını yeterince geliştirmedi.
Foreign Policy’nin dikkat çektiği asıl kırılma da burada ortaya çıkıyor. Avrupa, ABD’den tamamen kopmak istemiyor; fakat ABD’ye kör bağımlılığı da sürdüremeyeceğini görüyor. Bu nedenle yeni arayış, “NATO’dan çıkmak” değil, “NATO içinde daha güçlü bir Avrupa sütunu inşa etmek” şeklinde gelişiyor. Başka bir ifadeyle Avrupa, Amerika’ya rağmen değil; Amerika’nın güvenilmezleşme ihtimaline karşı kendisini yeniden konumlandırıyor.
Bu tablo, Rusya açısından da yakından izleniyor. Moskova’nın stratejik hesabı, Batı ittifakındaki çatlakların derinleşmesi üzerine kuruludur. Eğer ABD ile Avrupa arasındaki güven krizi büyürse, Rusya bunu askeri ve diplomatik manevra alanı olarak değerlendirebilir. Bu yüzden Avrupa’nın güvenlik meselesi siyasi birlik, stratejik sabır ve ortak tehdit algısı meselesidir.
Avrupa’nın ABD’siz güvenliğe hazırlanması, transatlantik ittifakın tamamen bittiği anlamına gelmiyor. Fakat eski dönemin sona erdiği açıktır. Soğuk Savaş boyunca Avrupa, Amerikan nükleer şemsiyesi ve askeri varlığı sayesinde güvenlik konforu yaşadı. Bugün ise aynı konforun bedeli ağırlaşıyor. Washington, Avrupa’dan daha fazla sorumluluk istiyor; Avrupa ise Washington’un ne kadar güvenilir kalacağını sorguluyor.
Bu yeni dönemde Polonya, Baltık ülkeleri ve Almanya’nın rolü daha da büyüyecek. Fransa’nın nükleer caydırıcılık kapasitesi, İngiltere’nin askeri işbirlikleri ve Avrupa Birliği’nin savunma sanayi hamleleri de bu tartışmanın parçası olacak. Ancak bütün bu parçaların gerçek bir stratejik mimariye dönüşmesi zaman alacak. Avrupa’nın asıl sınavı, kriz anında ortak hareket edip edemeyeceğidir.
Sonuç olarak Avrupa, tarihsel bir eşikte duruyor. ABD’nin güvenlik garantileri hâlâ önemlidir; NATO hâlâ kıtanın ana savunma çatısıdır. Fakat Avrupa artık şunu açık biçimde görüyor: Kendi güvenliğini başkasının siyasi istikrarına emanet eden bir kıta, gerçek anlamda egemen bir güç olamaz. Bu nedenle bugün yaşanan süreç,; Avrupa’nın jeopolitik ergenlikten çıkma sancısıdır.
Washington’un pazarlıkçı dili, Moskova’nın saldırganlığı ve Avrupa’nın uzun süreli stratejik rehaveti aynı noktada birleşmiş durumda: Kıta ya kendi güvenlik omurgasını kuracak ya da her Amerikan seçiminde geleceğini yeniden tartışmak zorunda kalacak. Avrupa’nın önündeki soru artık şudur: ABD ile ittifakı sürdürürken, ABD olmadan da ayakta kalabilecek bir güvenlik düzeni kurabilecek mi?