Çocuk meselesi artık ertelenebilecek bir sosyal politika başlığı değildir. Bir yanda korunamayan çocuklar, diğer yanda kendini güvende hissedemeyen öğrenciler, kaygı içindeki aileler ve yetersiz kalan kurumsal refleksler bulunuyor.
Türkiye’de siyaset gündemi çoğu zaman ekonomi, dış politika, seçim hesapları ve günlük polemikler etrafında şekilleniyor. Asli ve öncelikli meseleler tarihin bilinçaltına itiliyor ve elem verici pratikler yaşandıktan sonra müdahale için imkan ve idrak yaratılıyor. Acıdır ki Türkiye toplumunun kaderini belirleyen bazı başlıklar vardır ki uzun süre manşet olmaz, televizyon tartışmalarında yeterince yer bulmaz, seçim meydanlarında yüksek sesle konuşulmaz. Bu minvalde çocuk politikaları bu alanların başında geliyor.
Son yıllarda artan çocuk yoksulluğu, eğitimde fırsat eşitsizliği, dijital bağımlılık, çocuk işçiliği, ruh sağlığı sorunları ve korunma mekanizmalarındaki yetersizlikler, Türkiye’de çocuk meselesinin artık tali bir sosyal politika başlığı olarak ele alınamayacağını göstermektedir. Hızın ve Hazzın girdabında boğulan çocuklar artık cinnet hali içinde gün be gün erimektedirler. Bu nedenle şu soruyu sormamız artık zaruri bir temele dayandı: Türkiye’de bağımsız bir Çocuk Bakanlığı kurulmalı mı? Şüphesiz bu soruya verilecek cevap, gelecek on yılların toplumsal yapısını da etkileyecektir.
Narin Güran dosyasıyla birlikte kamuoyunun vicdanında açılan yara hâlâ tazeliğini korurken, son dönemde peş peşe gündeme gelen okul çevresi şiddeti, öğrencilere yönelik saldırılar ve eğitim alanlarında artan güvenlik kaygısı Türkiye’ye rahatsız edici bir gerçeği yeniden hatırlattı: Çocuk meselesi artık ertelenebilecek bir sosyal politika başlığı değildir. Bir yanda korunamayan çocuklar, diğer yanda kendini güvende hissedemeyen öğrenciler, kaygı içindeki aileler ve yetersiz kalan kurumsal refleksler bulunuyor. Her olaydan sonra yükselen öfke kısa sürede dağılırken, geride aynı sorular kalıyor: Çocukları kim koruyor, riskleri kim izliyor, önleyici politikaları kim üretiyor? Tam da bu nedenle, çocuk güvenliğini merkezine alan güçlü ve bağımsız bir devlet yapılanması artık ciddi biçimde tartışılmalıdır.
Dağınık yapı, parçalanmış sorumluluk
Bugün çocuklara ilişkin kamu politikaları farklı kurumların yetki alanına dağılmış durumda. Eğitim sistemi Milli Eğitim Bakanlığı’nın, sağlık hizmetleri Sağlık Bakanlığı’nın, sosyal destek mekanizmaları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın, adli süreçler Adalet Bakanlığı’nın, güvenlik boyutu ise İçişleri Bakanlığı’nın alanına giriyor. Kağıt üzerinde bu yapı işleyebilir görünüyor. Ancak uygulamada böyle değil. Çocukların hayatındaki sorunların birbirinden bağımsız ele alınamayacağı artık kesindir.
Okula devam etmeyen bir çocuk aynı zamanda yoksulluk riski taşıyabiliyor. Şiddete maruz kalan bir çocuk psikolojik destekten mahrum kalabiliyor. Sokakta çalıştırılan bir çocuk eğitim sisteminden kopabiliyor. Dijital bağımlılık yaşayan bir çocuk aile içi iletişim sorunlarıyla da karşı karşıya olabiliyor. Bir başka ifadeyle, çocukların yaşadığı sorunlar tek başına değildir ve bu anlamda kurumların çözüm modeli ise çoğu zaman parçalıdır.
Sessiz ekonomik bedel
Çocuklara yönelik ihmalkâr politikaların bedeli çoğu zaman yıllar sonra ortaya çıkıyor. Eğitimden erken kopuş, düşük nitelikli istihdamı artırıyor. Çocukluk travmaları yetişkinlik döneminde ruh sağlığı sorunlarına dönüşebiliyor. Korunamayan çocuklar ilerleyen yıllarda sosyal dışlanma, bağımlılık ya da suç döngüsüne sürüklenebiliyor.
Şu hakikat bürokrasi tarafından içselleştirilmelidir: Erken çocukluk dönemine yapılan kamusal yatırımın, sonraki yıllarda güvenlik, sağlık ve sosyal yardım harcamalarını azalttığını ortaya koyuyor. Birçok gelişmiş ülke bu nedenle çocuk politikalarını “yardım harcaması” meselesinden öte “gelecek yatırımı” olarak görüyor.
Türkiye açısından mesele daha da kritik. Genç nüfus avantajı sıkça vurgulansa da, bu nüfus sağlıklı, eğitimli ve psikolojik olarak güçlü yetişmediği sürece demografik fırsat kolayca sosyal baskıya dönüşebilir.
Dünyada nasıl örnekler var?
Birçok ülkede çocuklara özel bakanlıklar, çocuk komiserlikleri ya da güçlü koordinasyon kurumları bulunuyor. Özellikle Norveç ve Almanya bu konuda güçlü kurumsal yapılara sahip. Bu modellerin ortak noktası şu: Çocuk politikaları dağınık bırakılmıyor. Tek elden izleniyor, veriyle yönetiliyor ve siyasi öncelik olarak ele alınıyor.
Türkiye’de de benzer bir model kurulursa çocuk yoksulluğundan okul terkine, istismardan ruh sağlığına kadar birçok başlıkta daha hızlı ve bütüncül karar alma imkânı doğabilir.
Bugün çocuklara yatırım yapmayan ülkeler, yarın güvenlik krizleri, işsizlik baskısı, sosyal kutuplaşma ve ruh sağlığı sorunlarıyla daha ağır bedeller ödeyecektir ki Türkiye’de son zamanlarda yaşanan okul saldırıları bunun delilidir.
Bu nedenle “Çocuk Bakanlığı” fikri, partiler üstü bir devlet meselesi olarak ele alınmalıdır. Muhalefet açısından sosyal adalet başlığıdır. İktidar açısından gelecek planlamasıdır. Toplum açısından ise ortak güvenlik alanıdır.
İktidar çocuk meselesini dağınık başlıklar halinde ele almaya devam edebilir. Ya da bunu merkezi bir devlet politikası haline getirerek yeni bir döneme girebilir.
Soru artık şu olabilir: Çocuk Bakanlığı gerekli mi?
Daha kritik soru ise şudur: Daha ne kadar beklenebilir?
Özge Uzkaralar | Sosyal Hizmet Uzmanı