Reuters haberine göre, Rusya ve Çin arasında Savunma Bakanı Andrey Belousov'un onayıyla gizli bir askerî eğitim programı başlatıldı. İki ülke, savaş tecrübesi ve teknoloji transferine dayalı derin bir askerî ortaklığa geçiş yapıyor.
Rusya ile Çin arasındaki stratejik ortaklık uzun süredir enerji, ticaret ve diplomasi ekseninde tartışılıyordu. Son yıllarda buna ortak tatbikatlar, deniz devriyeleri ve savunma sanayi alanındaki yakınlaşma da eklendi. Ancak Reuters'ın Avrupa istihbarat kaynaklarına ve ulaştığı resmî belgelere dayandırdığı son özel haber, iki ülke arasındaki ilişkinin artık farklı bir aşamaya geçtiğine işaret ediyor. Habere göre Çin'de Rus askerlerine verilen gizli eğitim programı doğrudan Rusya Savunma Bakanı Andrey Belousov'un kararıyla yürürlüğe konuldu; süreçte hem Rus hem de Çin ordusundan en az dört general aktif rol aldı. Eğitim programı, radyolojik, biyolojik ve kimyasal savunma gibi son derece hassas askerî alanları da kapsıyordu. Pekin ise iddiaları reddederek Ukrayna savaşındaki tarafsız tutumunun değişmediğini savundu.
Bu gelişmeyi iki ülke arasındaki yeni bir askerî iş birliği olarak okumak eksik kalır. Asıl dikkat çekici nokta, Moskova ile Pekin'in artık birbirlerine silah satan ya da ortak tatbikat yapan iki ortak olmanın ötesine geçerek savaş tecrübesini paylaşan ve ortak askerî bilgi üreten iki güç hâline gelmeye başlamasıdır. Bu değişim, küresel güç dengeleri açısından en az yeni bir silah sistemi kadar önemli sonuçlar doğurabilecek niteliktedir.
Ukrayna savaşı, Rusya ile Çin arasında yeni bir askerî laboratuvar oluşturdu
Modern savaşların en büyük özelliği artık yalnızca cephede kazanılıp kaybedilmemesidir. Günümüz çatışmaları aynı zamanda devasa bir bilgi üretim sürecidir. Ukrayna savaşı boyunca insansız hava araçlarının kullanımı, elektronik harp sistemleri, yapay zekâ destekli hedefleme mekanizmaları, uydu istihbaratı ve dijital komuta-kontrol altyapıları sürekli test edildi. Bu nedenle Ukrayna, yalnızca Rusya ile Batı arasında yürüyen bir savaş değil, aynı zamanda geleceğin savaş teknolojilerinin denendiği büyük bir laboratuvara dönüştü.
Çin açısından bakıldığında bu laboratuvarın ayrı bir önemi bulunuyor. Çin Halk Kurtuluş Ordusu onlarca yıldır büyük ölçekli bir konvansiyonel savaşa girmedi. Buna karşın Pekin, özellikle Tayvan senaryosu başta olmak üzere yüksek yoğunluklu çatışmalara hazırlık amacıyla ordusunu hızla modernize ediyor. Modernizasyon için teknoloji üretmek mümkün olsa da gerçek savaş deneyimi satın alınabilecek bir unsur değil.
Tam da bu noktada Rusya'nın Ukrayna'da elde ettiği saha tecrübesi Çin için stratejik bir değere dönüşüyor. Reuters'ın daha önce yayımladığı araştırmada yaklaşık 200 Rus askerinin Çin'de özellikle drone sistemleri, elektronik harp, mekanize piyade ve hava unsurlarına ilişkin eğitim aldığı ortaya çıkmıştı. Son haber ise bu faaliyetlerin münferit girişimler olmadığını; en üst askerî makamların onayıyla yürütülen kurumsal bir program niteliği taşıdığını gösteriyor.
Bu ayrıntı önemlidir. Çünkü devletlerin askerî ilişkilerinde asıl belirleyici unsur yapılan eğitimin kapsamından çok, bunun siyasal irade tarafından resmî olarak sahiplenilip sahiplenilmediğidir.
Ortaya çıkan model, klasik ittifak anlayışından farklı
Soğuk Savaş boyunca askerî ittifaklar daha çok ortak savunma yükümlülükleri üzerinden şekillendi. NATO'nun temel mantığı da budur. Ancak Rusya ile Çin arasında gelişen ilişki farklı bir karakter taşıyor. Burada görülen tablo, karşılıklı savaş deneyimi ve teknoloji transferi üzerine kurulu yeni bir askerî entegrasyon modelidir.
Rusya, Ukrayna'da dünyanın en yoğun drone savaşlarından birini yürütüyor. Çin ise küresel drone üretiminde tartışmasız lider konumunda bulunuyor. Rus ordusu elektronik harp altında savaşmanın pratik tecrübesini kazanırken Çin simülasyon, üretim kapasitesi ve mühendislik altyapısını geliştiriyor. İki tarafın birbirini tamamlayan bu özellikleri, gelecekte ortak askerî doktrinlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.
Nitekim Reuters'ın ulaştığı belgelerde eğitimler radyolojik, biyolojik ve kimyasal savunma alanlarını da kapsadığı görülüyor. Bu tür eğitimler sıradan askerî kurslardan farklı olarak uzun vadeli stratejik hazırlığın göstergesi kabul ediliyor. Avrupa güvenlik çevrelerinin asıl kaygısı da burada ortaya çıkıyor. Çünkü mesele bu askerlerin önemli bölümünün eğitici kadrolardan oluşması ve elde edilen bilginin daha sonra Rus ordusunun geneline aktarılabilecek olmasıdır.
Bu nedenle Avrupa istihbarat servisleri, gelişmeyi sadece Ukrayna savaşıyla sınırlı bir olay olarak değerlendirmiyor. Asıl endişe, Moskova ile Pekin arasında uzun vadeli bir askerî öğrenme mekanizmasının oluşmasıdır.
Son iki yılda ortaya çıkan tablo da bu değerlendirmeyi destekliyor. Reuters daha önce Çinli uzmanların Rus savunma sanayisindeki drone projelerinde teknik katkı sağladığını ve iki ülke arasında askerî teknoloji alanındaki temasların derinleştiğini ortaya koymuştu. Şimdi ise bu iş birliğinin doğrudan personel eğitimi boyutuna taşındığı görülüyor.
Bu gelişmeler, Çin'in resmî olarak ilan ettiği "tarafsızlık" politikası ile sahadaki fiilî ilişkiler arasındaki farkın Batılı başkentlerde daha yakından sorgulanmasına yol açabilir. Pekin doğrudan savaşa taraf olduğunu reddetse de Avrupa'da oluşan güvenlik algısı giderek farklılaşıyor. Çin artık yalnızca Rus ekonomisini ayakta tutan bir ortak olarak değil, Rus askerî kapasitesinin gelişimine dolaylı katkı sağlayan stratejik bir aktör olarak değerlendirilmeye başlanıyor.
Reuters'ın ortaya çıkardığı belgeler, Rusya ile Çin arasındaki ilişkinin yeni bir evreye geçtiğine işaret ediyor. Artık mesele sadece diplomatik dayanışma, enerji ticareti ya da ortak tatbikatlar değildir. İki ülke, savaş tecrübesi ile teknolojik kapasiteyi aynı çatı altında buluşturan daha derin bir askerî ortaklık inşa ediyor. Eğer bu süreç önümüzdeki yıllarda da devam ederse, uluslararası güvenlik mimarisinde yalnızca yeni silah sistemleri değil, yeni bir askerî bilgi ekosistemi de şekillenmiş olacak. Bunun etkileri ise Ukrayna cephesinin çok ötesine, Avrupa'dan Pasifik'e kadar uzanan geniş bir jeopolitik alanda hissedilecektir.