CNN International ve Avrupa kaynaklı bir istihbarat raporuna dayandırdığı habere göre Kremlin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in çevresindeki güvenlik önlemlerini olağanüstü biçimde artırdı. Raporda suikast ihtimali, hassas bilgi sızıntısı ve Rus siyasi elitinin içinden gelebilecek olası bir darbe girişimi endişesinin öne çıktığı belirtiliyor. Aynı iddialar, Rus araştırmacı yayın organı Important Stories ve OCCRP tarafından da yayımlandı. Raporda Kremlin’in Mart 2026’dan bu yana “yüksek alarm” durumuna geçtiği, Putin’in özellikle siyasi elit içinden gelebilecek drone destekli bir suikast girişiminden çekindiği ifade ediliyor.
Raporda en dikkat çekici ayrıntı, Putin’in kendi çevresinden gelebilecek bir tehdide karşı korumaya alındığı iddiası. Putin’e yakın çalışan aşçılar, korumalar ve fotoğrafçılar için cep telefonu ve toplu taşıma kısıtlamaları getirildiği, bazı personelin evlerine gözetim sistemleri kurulduğu, Kremlin’e girişlerde iki aşamalı güvenlik kontrolü uygulandığı belirtiliyor. Ayrıca Putin’in ve ailesinin Moskova çevresindeki alışılmış konutlarına ve Valday’daki yerleşkeye artık düzenli gitmediği, Putin’in bu yıl askeri tesislere ziyaret gerçekleştirmediği iddia ediliyor.
Bu tablo, klasik anlamda “yarın sabah darbe olacak” anlamına gelmiyor. Fakat Kremlin’in güvenlik psikolojisinde ciddi bir değişime işaret ediyor. Putin iktidarı uzun yıllar boyunca üç temel sütun üzerine kuruldu: Güvenlik aygıtı, elitler arası denge ve halkın siyasal pasifliği. Bugün tartışılan şey, bu üç sütunun aynı anda baskı altına girmesi. Ukrayna savaşı uzadıkça, Rusya içindeki ekonomik maliyet, askerî yıpranma, güvenlik açıkları ve elitler arası güvensizlik büyüyor.
Şoygu neden merkeze yerleşti?
Raporun en çarpıcı bölümlerinden biri, eski Savunma Bakanı ve mevcut Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu’nun “potansiyel istikrarsızlaştırıcı aktör” olarak anılması. İddiaya göre Şoygu, savunma bakanlığından alınmış olsa da ordu komuta kademesi üzerindeki eski nüfuzunu tamamen kaybetmiş değil. Bu nedenle Kremlin içinde bazı çevreler, onun etrafında bir hoşnutsuzluk hattı oluşabileceğinden kaygı duyuyor.
Ancak burada dikkatli olmak gerekiyor. Şoygu’nun gerçekten darbe yapabilecek güçte olup olmadığı tartışmalı. The Spectator’da yayımlanan değerlendirme, Rus güvenlik sisteminin darbeyi önlemek için özel olarak tasarlandığını, FSO, FSB, Rosgvardiya, ordu ve diğer paramiliter yapıların birbirini dengelediğini vurguluyor. Aynı analiz, Şoygu’nun Ukrayna savaşının ilk dönemindeki başarısızlıklar nedeniyle ordu içinde ciddi eleştiri aldığını ve tek başına darbe organize edecek otoriteye sahip görünmediğini savunuyor.
Bu nedenle Şoygu ismi, doğrudan “darbeci lider” olmaktan ziyade Kremlin içindeki kırılganlığın sembolü olarak okunmalı.
Rusya’da darbe mümkün mü?
Rusya’da klasik askerî darbe ihtimali zayıf görünüyor. Çünkü Putin, iktidarını özellikle böyle bir ihtimali engelleyecek şekilde inşa etti. Ordu tek başına hareket edemiyor; FSB orduyu izliyor, FSO liderliği koruyor, Rosgvardiya iç güvenlik rolü üstleniyor, Kadyrov’a bağlı güçler ise sistem içinde ayrı bir sadakat unsuru olarak duruyor. Doğu Avrupa araştırmalarıyla bilinen OSW’ye göre Putin rejimi, kişisel sadakat, patronaj ağları ve elitler arası denge üzerine kurulu; Putin herhangi bir grubun fazla güçlenmesini engelleyerek sistemin merkezinde kalıyor.
Bu nedenle Rusya’da darbe ihtimali, tankların Kremlin’e yürümesinden çok daha karmaşık bir biçimde düşünülmeli. Olası senaryo, güvenlik elitlerinin bir kısmının Putin’in karar alma kapasitesini sınırlamaya çalışması, onu daha dar bir çevreye hapsetmesi ya da savaşın gidişatı konusunda zorlaması olabilir. Yani mesele “Putin devrilir mi?” sorusundan önce, “Putin artık eskisi kadar rahat yönetebiliyor mu?” sorusudur.
Ayrıca 2023’te Yevgeny Prigojin liderliğindeki Wagner isyanı, Putin iktidarının yenilmezlik imajına ağır bir darbe vurmuştu. Wagner isyanı doğrudan Putin’i devirmeyi başaramadı. Hatta kısa sürede bastırıldı. Fakat asıl etkisi psikolojikti. Kremlin ilk kez, savaşın ürettiği silahlı aktörlerin merkeze karşı dönebileceğini gördü. Bugün Putin’in çevresinde güvenliğin artırılması, drone saldırısı korkusu, askeri ziyaretlerin azalması ve Zafer Günü törenlerinde daha temkinli davranılması bu hafızadan bağımsız okunamaz.
Darbeyi kim yapabilir?
Putin’e karşı teorik tehdit birkaç merkezden gelebilir. Birincisi, savaşın maliyetinden rahatsız olan güvenlik elitleri olabilir. Bu çevreler savaşı bitirmek için değil, daha kontrollü ve daha disiplinli yürütmek için Putin’in bazı kararlarını sınırlamak isteyebilir. İkincisi, savunma sanayii ve savaş ekonomisi içinde güçlenen çıkar gruplarıdır. Üçüncüsü, FSB ve ordu içindeki karşılıklı güvensizlik hatlarıdır. Dördüncüsü ise cepheden dönen savaş gazileri ve paramiliter ağların uzun vadede yaratacağı siyasal basınçtır.
Fakat bütün bu grupların ortak bir lider, ortak bir program ve ortak bir geçiş planı etrafında birleşmesi şu an için kolay görünmüyor. Rusya Matters’ın aktardığı değerlendirmede David Ignatius, Rusya’da huzursuzluğun arttığını ancak açık bir darbe öncülü görmediğini söylüyor. Bu tespit önemli çünkü Rusya’da risk var, ama bu risk henüz örgütlü bir iktidar değişimi kapasitesine dönüşmüş görünmüyor.
Güvenlik önlemlerinin artması, liderin gücünden çok rejimin kaygı düzeyini yansıtıyor. Putin hâlâ devlet aygıtının merkezinde. Ancak merkezde kalmak için giderek daha dar, daha kapalı ve daha kuşkucu bir yönetim mimarisine ihtiyaç duyuyor.
Rusya’da darbe ihtimali düşük ama artık tamamen imkânsız değil. Asıl mesele, darbenin olup olmayacağından ziyade, Putin sonrası dönemin ilk kez Kremlin içinde ciddi biçimde düşünülmeye başlanmış olmasıdır. Savaş uzadıkça, güvenlik aygıtı içindeki her tasfiye, her tutuklama, her sızıntı ve her koruma önlemi aynı soruyu büyütüyor: Kremlin hâlâ Putin’in kalesi mi, yoksa Putin artık kendi kalesinin içinde korunması gereken bir lidere mi dönüştü?