Financial Times'a göre Rusya, Ali Hamaney'e yönelik suikast girişiminin ardından Putin'i koruyan yapay zeka destekli kamera sistemini, dış servislerce hedef belirleme aracına dönüştürülme riskine karşı geçici olarak devre dışı bıraktı.
Şarku’l Avsat’ın Financial Times’a dayandırdığı haber, Tahran’dan Moskova’ya uzanan yeni bir güvenlik krizini gündeme taşıdı. Habere göre Rus güvenlik servisleri, İran lideri Ali Hamaney’e yönelik suikastın ardından Vladimir Putin ve yakın çevresini korumak için kullanılan özel gözetleme sisteminin bir bölümünü geçici olarak devre dışı bıraktı. Gerekçe, artık klasik istihbarat korkularının ötesine geçen yeni bir tehditti: Yapay zekâ destekli kameralar, devletlerin kendi kurduğu güvenlik ağlarını düşman servisler için hedef tespit makinesine çevirebiliyordu.
Bu hadise sıradan bir teknoloji haberi değil. Modern devletin en büyük güvenlik vaadi olan “her şeyi görmek”, artık aynı devletin en kırılgan noktasına dönüşüyor. Tahran’da muhalifleri izlemek, toplumsal hareketleri bastırmak ve kamusal alanı kontrol altında tutmak için kurulan kamera ağlarının dış aktörler tarafından hedef avlama sistemine çevrildiği iddiası, çağımızın en ironik güvenlik kırılmalarından birini gösteriyor. Devlet kamerayı halka karşı kurdu; fakat kameranın hafızası, devletin kalbine çevrildi.
Moskova’daki paniğin sebebi tam da bu. Rusya, uzun yıllardır şehir güvenliğini, terörle mücadeleyi ve muhalefet kontrolünü yapay zekâ destekli kamera ağlarıyla güçlendiren ülkelerden biri. Moskova metrosundan meydanlara, kamu binalarından kritik geçiş noktalarına kadar uzanan geniş izleme sistemi, Kremlin için hem toplumu okuma hem de muhalefeti önceden bastırma aracına dönüştü. Reuters’ın daha önce ortaya koyduğu bilgiler, Rusya’da yüz tanıma teknolojisinin protestocuları tespit etmek ve muhalifleri baskı altına almak için kullanıldığını gösteriyordu. Bugün ise aynı teknoloji Kremlin’in gözünde yeni bir güvenlik açığına dönüşmüş durumda.
Financial Times’ın aktardığına göre Rus güvenlik bürokrasisi, Moskova’daki yaklaşık 300 bin kameralık genel izleme ağından ayrı çalışan, Putin ve üst düzey isimlerin korunmasına tahsis edilmiş özel sistemi incelemeye aldı. Bu sistemin internet bağlantısı kesildi, teknik açıklar araştırıldı ve ancak dış sızma riskleri azaltıldıktan sonra yeniden devreye sokuldu. Bu adım, Rusya gibi güvenlik refleksi güçlü bir devlette dahi kameraların artık sadece “koruyan göz” olarak görülmediğini, aynı zamanda içeriye açılmış dijital bir kapı sayıldığını gösteriyor.
Tahran örneği bu korkunun arka planını oluşturuyor. İran yıllarca iç güvenlik adına geniş bir kamera düzeni kurdu. Sokaklar, kavşaklar, kamu binaları, protesto alanları ve kritik güzergâhlar sürekli izleme mantığıyla donatıldı. Bu sistem özellikle 2009 Yeşil Hareketi’nden 2019 ekonomik protestolarına, Mahsa Amini sonrası kadın hareketinden rejim karşıtı sokak dalgalarına kadar birçok süreçte devletin toplumu kontrol etme kapasitesini artırdı.
Eski istihbarat dünyasında kameralar çoğu zaman pasif arşiv araçlarıydı. Bir saldırıdan sonra kayıtlar izlenir, yüzler karşılaştırılır, araç plakaları incelenirdi. Bugün ise yapay zekâ, milyonlarca saatlik görüntüyü dakikalar içinde tarayabiliyor. Daha önemlisi, artık sadece yüz aranmıyor; davranış aranıyor. Bir kişinin aynı gün içinde kıyafet değiştirmesi, bir koruma ekibinin olağandışı güzergâh izlemesi, kısa süre önce boyanmış bir aracın belirli noktalarda görünmesi, iki kişinin çanta değiş tokuşu yapması veya bir konvoyun rutin dışı hareket etmesi algoritmalar tarafından seçilebiliyor. İstihbarat analisti sisteme bir cümle yazıyor; sistem şehir hafızasının içinde o cümlenin görsel karşılığını arıyor.
Bu, gözetleme tarihinde niteliksel bir kırılmadır. Çünkü devletler artık görüntü toplamıyor; davranışın anlamını çıkarıyor. Kamera sadece bakan bir göz olmaktan çıkıp yorumlayan, eşleştiren, ilişkilendiren ve hedef üreten bir yapıya dönüşüyor. Bu yüzden yapay zekâ destekli gözetleme, klasik güvenlik kamerasından çok daha tehlikeli bir enstrüman haline geldi. Görüntü, telefon sinyaliyle, sosyal medya hareketiyle, seyahat kaydıyla, araç geçiş bilgisiyle ve insan istihbaratıyla birleştirildiğinde ortaya bir kişinin gündelik hayat haritası çıkıyor. Nerede kaldığı, kimlerle görüştüğü, hangi saatlerde hareket ettiği, hangi güvenlik boşluklarını kullandığı ve hangi rutinlere bağlı kaldığı anlaşılabiliyor.
İran açısından kriz burada derinleşiyor. İran, toplumu denetlemek için kurduğu dijital panoptikonu kendi güvenlik elitini koruyacak biçimde tasarlamadı. Otoriter sistemlerde güvenlik mimarisi çoğu zaman vatandaşın denetlenmesine odaklanır; sistemin dış saldırıya dayanıklılığı ikinci planda kalır. Kameralar çoktur, fakat yazılım yamaları zayıftır. Veri büyüktür, fakat veri güvenliği parçalıdır. Cihazlar yaygındır, fakat tedarik zinciri karışıktır. Tam da bu yüzden arka kapılar, zayıf şifreler, eski yazılımlar ve dışa açık bağlantılar istihbarat servisleri için büyük fırsatlar yaratır.
Bu noktada görünmeyen aktörler devreye giriyor. Kamera üreten şirketler, yüz tanıma yazılımı sağlayan firmalar, bulut depolama servisleri, çip üreticileri, şehir güvenliği ihalelerini alan yerel müteahhitler ve veri merkezleri artık güvenlik siyasetinin parçasıdır. Bir ülkenin istihbarat zafiyeti bazen sınırda değil, belediye ihalesinde başlar. Bir kameranın yazılım güncellemesi, bir veri merkezinin yabancı tedarikçiye bağımlılığı veya bir güvenlik şirketinin kaynak kodu erişimi, diplomatik krizlerden daha derin sonuçlar doğurabilir.
Çin ise bu alanın hem en büyük üreticilerinden hem de en geniş uygulayıcılarından biri. Pekin’in akıllı şehir, yüz tanıma, davranış analizi ve büyük veri tabanlı güvenlik sistemlerine yaptığı yatırımlar, otoriter güvenlik modelinin teknolojiyle birleştiği en gelişmiş örneklerden birini oluşturuyor. Fakat Çin’in de karşı karşıya olduğu çelişki aynıdır: Ne kadar çok veri toplanırsa, sızma halinde kaybedilecek stratejik bilgi de o kadar büyür. Devletin her şeyi görme arzusu, düşmanın da her şeyi görmesine imkân sağlayabilir.
Jeopolitik sonuçlar daha da ağırdır. Yapay zekâ destekli kamera analizi, suikast, sabotaj, nokta hedefleme ve psikolojik savaş alanlarında devletlerin elini güçlendiriyor. Bir liderin koruma ekibinin rutini, bir füze tesisinin vardiya düzeni, bir nükleer bilim insanının günlük güzergâhı veya bir milis komutanının saklanma alışkanlığı artık şehir kamerası, telefon verisi ve açık kaynak görüntülerle çözülebilir. Bu durum klasik istihbaratın sabır gerektiren takip faaliyetlerini hızlandırıyor. Haftalarca sürecek insan takibi, birkaç saatlik algoritmik taramaya indirgeniyor.
Bu yüzden mesele “kamera güvenliği artırır mı?” sorusuyla açıklanamaz. Asıl soru şudur: Kamerayı kim görüyor, veriyi kim işliyor, algoritmayı kim yazıyor, sistemin arka kapısı kime açılıyor? Yapay zekâ çağında egemenlik, sınır kapılarında olduğu kadar veri tabanlarında da korunmak zorundadır. Devletlerin en büyük yanılgısı, teknolojiyi tarafsız bir araç sanmalarıdır. Oysa her teknoloji, onu kuran aklın siyasal niyetini taşır; ele geçirildiğinde ise düşmanın niyetine hizmet eder.
Tahran’dan Moskova’ya uzanan kamera paniği, çağımızın yeni güvenlik hakikatini açığa çıkarıyor: Gözetleyen devlet, artık kendisinin de gözetlendiğini biliyor. Ve bu bilgi, modern iktidarın bütün güvenlik mimarisini sarsmaya yetiyor.