Tourette sendromu, kişinin istemi dışında ortaya çıkan, tekrarlayıcı hareketler ve seslerle karakterize edilen nörolojik bir rahatsızlıktır. Çoğunlukla çocukluk çağında başlayan bu durum, yalnızca fiziksel belirtilerle sınırlı kalmaz; sosyal ilişkilerden eğitim hayatına, özgüvenden günlük yaşama kadar pek çok alanı etkileyebilir.
Tourette sendromunun en belirgin özelliği tiklerdir. Tikler; ani, kısa süreli ve tekrarlayıcı hareketler ya da sesler şeklinde ortaya çıkar. Göz kırpma, omuz silkme, baş sallama gibi hareketler ya da boğaz temizleme, öksürme, anlamsız sesler çıkarma bu duruma örnek verilebilir. Bazı vakalarda istemsiz olarak kırıcı veya uygunsuz sözler söylenmesi de görülebilir; ancak bu durum sanıldığı kadar yaygın değildir.
Belirtiler çocuklukta başlıyor Tourette sendromu genellikle 2–15 yaş arasında, çoğunlukla 6 yaş civarında kendini göstermeye başlar. Erkeklerde görülme sıklığı kızlara göre yaklaşık 3–4 kat daha fazladır. Ergenlik dönemine doğru belirtiler artış gösterebilse de, birçok kişide gençlik yıllarından sonra tiklerin şiddeti azalır ya da daha kolay kontrol edilebilir hâle gelir.
Tiklerin türleri Tikler farklı şekillerde sınıflandırılır.
Basit tikler, az sayıda kas grubunun yer aldığı, kısa ve ani hareket ya da seslerden oluşur.
Karmaşık tikler ise birden fazla kas grubunun koordineli şekilde çalıştığı, daha uzun süren ve belirli bir düzen izleyen davranışlardır.
Ayrıca tikler motor (harekete dayalı) ve sesli (vokal) olarak ikiye ayrılır. Çoğu vakada motor tikler önce başlar, zamanla sesli tikler eklenebilir; ancak bu sıralama kişiden kişiye değişebilir.
Günlük hayatı ne kadar etkiler? Tiklerin hafif olduğu durumlarda kişi günlük yaşamını büyük ölçüde sorunsuz sürdürebilir. Ancak tiklerin şiddetli olduğu vakalarda iletişim kurmak, derslere odaklanmak, iş yaşamında var olmak ve sosyal ortamlarda bulunmak ciddi biçimde zorlaşabilir. Bu durum, zamanla kaygı, içe kapanma ve özgüven sorunlarına da yol açabilir.
Nedenleri ve tedavi süreci Tourette sendromunun kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir. Genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Beyinde dopamin ve serotonin gibi kimyasal ileticilerin dengesindeki değişimlerin de bu süreçte etkili olabileceği üzerinde durulmaktadır.
Tourette sendromunu tamamen ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmamakla birlikte, belirtileri azaltmaya ve kişinin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çeşitli yöntemler mevcuttur. Hafif vakalarda tedaviye gerek duyulmayabilirken, daha zorlayıcı durumlarda davranış terapileri ve bazı ilaç tedavileri uygulanabilmektedir.
Toplumsal farkındalık önemli Tourette sendromu, çoğu zaman yanlış anlaşılmaya açık bir rahatsızlıktır. Tiklerin kişinin kontrolü dışında gerçekleştiğinin bilinmesi, hem muzdaripler hem de toplum açısından büyük önem taşır. Doğru bilgi ve empati, Tourette sendromu ile yaşayan bireylerin sosyal hayata daha güçlü şekilde katılabilmesinin önünü açar.
haberdeger.com Bağımsız • Yerli • Antiemperyalist