İsrail siyasetinde Benjamin Netanyahu dönemini sona erdirmeyi hedefleyen muhalefet bloğu, parlamentodaki güç dengelerini değiştirecek önemli bir adım attı. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki siyasi blok, Matan Kahana'yı Knesset Başkanlığına aday gösterdi. Bu karar Netanyahu'nun siyasi mirasını geriletmek, hükümetin güvenlik politikalarını sorgulatmak ve yeni dönemin siyasi gündemini belirlemek isteyen muhalefetin stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.
kahanaaaaaİsrail'in 27 Ekim'de gerçekleştirdiği seçimlerin ardından ortaya çıkan tablo, hiçbir siyasi bloğa tek başına hükümet kurma imkânı vermedi. Netanyahu cephesi 53 sandalyede kalırken, Netanyahu karşıtı partiler ve Arap siyasi temsilcilerin desteğiyle oluşan parlamento çoğunluğu 67 sandalyeye ulaştı. Ancak bu çoğunluğun yeni bir hükümet kurmak konusunda henüz aşamadığı siyasi ve ideolojik anlaşmazlıklar bulunuyor.
Eisenkot'un Matan Kahana'yı Meclis Başkanlığına aday göstermesi, bu nedenle hükümet kurma müzakerelerinden bağımsız bir önem taşıyor. Muhalefet, yeni hükümet kurulmadan önce bile parlamentodaki çoğunluğunu kullanarak Netanyahu döneminde alınan bazı kararları değiştirmeyi, 7 Ekim 2023 saldırılarına ilişkin devlet soruşturması başlatmayı ve yargı sisteminde yeni düzenlemeler yapmayı hedefliyor. Knesset Başkanlığı ise bu siyasi programın hayata geçirilmesinde kilit kurumlardan biri olacak.
Özel kuvvetlerden savaş pilotluğuna uzanan askerî kariyer
1972 yılında Hayfa'da doğan Matan Kahana, İsrail'in askerî ve dinî Siyonist çevrelerinde yetişmiş bir isim. Çocukluk döneminde ailesiyle bir süre ABD'de yaşayan Kahana, İsrail'e döndükten sonra dinî Siyonist hareketin gençlik yapılanmalarında yer aldı.
Askerî kariyerine 1990'lı yılların başında İsrail ordusunun seçkin birliklerinden Sayeret Matkal'da başladı. Bu birlik, İsrail'in siyasi ve askerî elitleri açısından önemli bir kadro kaynağı olarak biliniyor. Kahana'nın bu dönemdeki asker arkadaşlarından biri de ilerleyen yıllarda başbakanlık yapan Naftali Bennett'ti.
1994 yılında hava kuvvetlerinde pilot eğitimine başlayan Kahana, daha sonra F-16 savaş pilotu ve filo komutanı olarak görev yaptı. İsrail ordusunda yaklaşık 28 yıl görev yapan Kahana, 2018 yılında albay rütbesiyle emekliye ayrıldı.
Askerî kariyeri boyunca İsrail'in 2006 Lübnan Savaşı'nda ve Gazze'ye yönelik 2008-2009, 2012 ve 2014 askerî operasyonlarında görev aldı. Dolayısıyla Kahana, İsrail siyasetinde yalnızca dinî Siyonist geçmişiyle değil, doğrudan askerî operasyonların içerisinde bulunmuş bir güvenlik bürokratı kimliğiyle de öne çıkıyor.
Bu geçmiş, onun siyasi yaklaşımının anlaşılması bakımından önemli. Kahana, İsrail'in güvenlik politikalarında güçlü askerî kapasitenin ve gerektiğinde önleyici saldırıların kullanılmasını savunan isimlerden biri. İran'a yönelik önleyici askerî müdahale fikrine olumlu yaklaşması da bu güvenlik anlayışının bir yansıması.
Netanyahu karşıtlığı
Kahana'nın siyasi kariyeri 2019 yılında Naftali Bennett ve Ayelet Shaked tarafından kurulan Yeni Sağ Partisi'ne katılmasıyla başladı. Aynı yıl Yamina ittifakından Knesset'e girdi. Bu ittifak, daha sonra Netanyahu hükümetlerinde önemli görevler üstlenecek olan Bezalel Smotrich ve Itamar Ben-Gvir gibi aşırı sağcı isimlerin de içerisinde bulunduğu siyasi çevrelerle bağlantılıydı.
2021 yılında Bennett başbakanlığında kurulan hükümette Din Hizmetleri Bakanı olarak görev aldı. Bu dönemde İsrail'deki dini kurumların işleyişinde reform yapılmasını, özellikle Ortodoks Hahambaşılığının dinî hizmetler üzerindeki tekelinin zayıflatılmasını savundu. Kaşer sertifikasyonu ve Yahudiliğe geçiş süreçlerinde daha geniş bir kurumsal katılımın önünü açmaya çalıştı.
Kahana'nın dini konulardaki yaklaşımı, İsrail'deki aşırı muhafazakâr çevrelerden ayrıldığı noktaların başında geliyor. Haredi olarak bilinen ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlik muafiyetine karşı çıkıyor ve askerlik hizmetinin toplumun bütün kesimleri açısından ortak bir yükümlülük olması gerektiğini savunuyor.
Netanyahu hükümetinin yargı düzenlemelerine yönelik girişimlerini eleştirmesi de onu İsrail'in mevcut iktidarından uzaklaştıran önemli faktörlerden biri oldu.
Ancak Kahana'nın Netanyahu karşıtlığı, Filistin meselesinde daha uzlaşmacı veya iki devletli çözümü destekleyen bir siyasi çizgide bulunduğu anlamına gelmiyor. Aksine, Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor, Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerini destekliyor ve İsrail'in işgal altındaki topraklar üzerindeki kontrolünün sürdürülmesini savunuyor.
Bu nedenle Kahana'nın siyasi konumunu değerlendirirken İsrail içerisindeki demokrasi, yargı bağımsızlığı ve din-devlet ilişkileri konusundaki ayrışmalarla Filistin meselesindeki ideolojik ortaklıkları birbirinden ayırmak gerekiyor.
Filistinlilere yönelik sözleri yeniden gündemde
Kahana'nın siyasi geçmişindeki en tartışmalı başlıklardan biri, Haziran 2022'de Filistinliler hakkında yaptığı açıklamalar.
İsrail medyasına yansıyan konuşmasında Kahana, İsrail'deki ve işgal altındaki Filistin topraklarındaki Arap nüfusunu ülkeden uzaklaştırabilecek bir düğme bulunması halinde buna basmak isteyeceğini söyledi. Filistinlilerin İsviçre'ye gönderilmesinden söz eden bu açıklama, Filistinli siyasetçiler tarafından sert biçimde eleştirildi.
Tepkilerin ardından sözlerinin yanlış ifade edildiğini savunan Kahana, hem Yahudilerin hem de Filistinlilerin bölgede yaşamaya devam edeceğini ve birlikte yaşamak zorunda olduklarını söyledi. Ancak açıklama, onun Filistinlilerin ulusal hakları ve bölgedeki varlığı konusundaki yaklaşımına ilişkin tartışmaları derinleştirdi.
Kahana, Batı Şeria'daki yerleşimci şiddetini de eleştirmiş ve bu tür saldırılara karşı güçlü önlemler alınması gerektiğini belirtmişti. Bununla birlikte, yerleşimlerin kendisine karşı çıkmıyor; yerleşimci şiddetinin küçük bir azınlığın eylemleri olduğunu savunuyor.
Gazze konusunda ise 2025 yılında savaşın sona erdirilmesi ve müzakere yoluyla anlaşmaya varılması çağrısı yaptı. Ancak bu tutum, Filistinlilerin kendi devletlerini kurma hakkını kabul ettiği veya İsrail işgaline son verilmesini istediği anlamına gelmiyor. Gazze'nin yeniden yerleşime açılması fikrine de mevcut koşullarda stratejik açıdan karşı çıkıyor.
Knesset Başkanlığı neden önemli?
Kahana'nın adaylığının asıl önemi, İsrail'de devam eden iktidar mücadelesinin kurumsal boyutuyla ilgili.
Eisenkot'un liderliğindeki muhalefet bloğu, Knesset Başkanlığı için yürüttüğü müzakerelerde farklı siyasi aktörleri bir araya getirdi. Naftali Bennett, Yair Lapid, Yair Golan ve Avigdor Lieberman'ın da yer aldığı anlaşma kapsamında Kahana'nın Meclis Başkanı, Lieberman'ın ise Dışişleri ve Savunma Komitesi Başkanı olması üzerinde uzlaşıldı.
Bu görev dağılımı, muhalefetin yalnızca hükümeti değiştirmeyi değil, parlamentonun temel karar mekanizmalarını da kontrol etmeyi hedeflediğini gösteriyor.
Özellikle Lieberman'ın güvenlik ve savunma politikalarını denetleyen komitenin başına getirilmesinin planlanması, İsrail'in İran, Gazze, Lübnan ve bölgesel güvenlik politikaları açısından dikkat çekici. Kahana'nın Meclis Başkanlığı ise parlamentonun çalışma gündeminin ve Netanyahu dönemindeki siyasi düzenlemelerin yeniden ele alınmasının önünü açabilir.
Yeni parlamentoda 67 sandalyelik Netanyahu karşıtı çoğunluk bulunmasına rağmen bu tablo henüz istikrarlı bir hükümet koalisyonu anlamına gelmiyor. Arap partilerinin hükümetteki rolü, Haredilerin askerlik meselesi ve güvenlik politikaları konusunda ciddi görüş ayrılıkları mevcut.
Knesset Başkanı Amir Ohana'nın görevden ayrılması için 67 milletvekilinin imzasıyla talep iletilmesinin ardından seçim tarihini 17 Kasım olarak belirlediği bildirildi. Dolayısıyla Kahana'nın adaylığı henüz tamamlanmış bir atama değil, parlamento çoğunluğunun sonuçlandırması gereken bir süreç.
Kahana'nın yükselişi İsrail siyasetindeki önemli bir çelişkiyi de ortaya koyuyor: Netanyahu karşıtı blok, yargı bağımsızlığı ve demokratik kurumların korunması gibi başlıklarda geniş bir ittifak kurmaya çalışırken Filistin meselesinde aynı ölçüde köklü bir siyasi değişim vaat etmiyor.
Bu açıdan Kahana'nın Meclis Başkanlığına aday gösterilmesi, İsrail'de iktidarın el değiştirmesi ihtimalinin Filistin politikasında da değişim anlamına gelmediğini gösteren önemli gelişmelerden biri. Netanyahu'nun siyasi geleceği tartışılırken İsrail'in güvenlik doktrini, yerleşim politikası ve Filistinlilerin ulusal haklarına ilişkin temel yaklaşımın ne ölçüde değişeceği ise belirsizliğini koruyor.