Fransa’da aşırı sağın yükselişi, göçmen karşıtı söylemlerin siyasetin merkezine yerleşmesi ve ırkçı saldırıların yeniden gündeme gelmesi, ülkedeki cumhuriyetçi eşitlik anlayışını tartışmaya açıyor. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un ırkçılıkla mücadele konusundaki açıklamalarını eleştiren Fransız-Cezayirli gazeteci Nabila Ramdani, Fransa’nın sömürge geçmişiyle ve toplumda derinleşen ayrımcılıkla yüzleşmekten uzun süre kaçındığını savunuyor.
The New Arab’da yayımlanan değerlendirmesinde Ramdani, ABD'li yazar James Baldwin’in yıllar önce Fransa’da siyahilerin maruz kaldığı ırkçılığa ilişkin yaptığı tespitlerin bugün de geçerliliğini koruduğuna dikkat çekiyor. Yazara göre Fransa, kendisini göçmenlerin katkılarıyla inşa edilmiş bir cumhuriyet olarak tanımlasa da özellikle Afrika ve Kuzey Afrika kökenli topluluklara yönelik ayrımcılık ülkenin toplumsal yapısında varlığını sürdürüyor.
Ramdani’nin değerlendirmesinin merkezinde, 23 Ekim’de Paris’in batısındaki Trappes yakınlarında gerçekleştirilen ve 26 yaşındaki Kongolu kökenli Fransız vatandaşı Pengo Bossio Wangi’nin hayatını kaybettiği silahlı saldırı bulunuyor. Saldırgan Kevin Tessier’in ırkçı motivasyonlarla hareket ettiğini kabul etmesi, Fransa’da aşırı sağ kaynaklı şiddetin ulaştığı boyutu yeniden gündeme taşıdı.
Macron saldırıyı cumhuriyet ve ulus açısından bir dönüm noktası olarak nitelendirerek olayın ırkçı bir terör saldırısı olduğunu açıkladı. Ancak Ramdani, Cumhurbaşkanı’nın bu açıklamasını yetersiz buluyor. Yazara göre Fransa’da yabancı düşmanlığı ve aşırı sağ şiddet yeni ortaya çıkmış sorunlar değil. On yıllardır devam eden siyasi söylemler ve toplumsal kutuplaşma, bu tür saldırıların zeminini hazırlıyor.
Aşırı sağın yükselişi ve sömürge geçmişinin gölgesi
Ramdani, Fransa’daki ırkçı şiddeti değerlendirirken aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) partisinin tarihsel kökenlerine de dikkat çekiyor. Marine Le Pen’in liderliğinde siyasi meşruiyetini genişleten partinin geçmişinin, Fransız milliyetçiliği ve yabancı düşmanlığıyla yakından bağlantılı olduğunu belirtiyor.
1972 yılında Jean-Marie Le Pen tarafından Ulusal Cephe (FN) adıyla kurulan partinin geçmişinde sömürgecilik döneminin izleri ve aşırı sağcı hareketlerle ilişkiler bulunuyor. Jean-Marie Le Pen’in Cezayir Bağımsızlık Savaşı sırasında Fransız paraşütçü birliklerinde görev yapması ve işkence iddiaları, bu tarihsel mirasın önemli parçaları arasında gösteriliyor.
Yazar, aşırı sağın geçmişteki şiddet olaylarını da hatırlatıyor. 1995 yılında Fas kökenli Brahim Bouarram’ın Ulusal Cephe’nin Paris’teki gösterisi sırasında Seine Nehri’ne atılarak öldürülmesi, Fransa’da göçmen karşıtı şiddetin geçmişine ilişkin örneklerden biri. Daha yakın dönemde Tunus kökenli Hichem Miraoui’nin öldürülmesi ve 2022 yılında Paris’teki Kürt Kültür Merkezi’ne düzenlenen silahlı saldırı da aynı toplumsal gerilimin farklı yansımaları olarak değerlendiriliyor.
Ramdani’ye göre Marine Le Pen ve partisinin kendisini kamu güvenliğinin ve terörle mücadelenin savunucusu olarak sunması, bu siyasi hareketin geçmişini ortadan kaldırmıyor. Aksine göçmenleri ve etnik azınlıkları güvenlik tehdidi olarak gösteren söylemler, toplumdaki ayrışmayı derinleştiriyor. Ulusal Birlik çevresindeki siyasi söylemlerin, Müslümanları ve Afrika kökenli toplulukları topluca suçlayan bir anlayışı beslediği ileri sürülüyor.
Yazıda özellikle Trappes örneği üzerinde duruluyor. Kuzey Afrika ve Afrika kökenli geniş bir nüfusa sahip olan bu yerleşim, aşırı sağcı siyasetçiler tarafından zaman zaman radikal İslamcılığın merkezi gibi gösteriliyor. Ulusal Birlik Başkanı Jordan Bardella’nın Trappes’i İslamcı bir cumhuriyetin küçük bir örneği olarak nitelendirmesi de bu yaklaşımın göstergelerinden biri olarak aktarılıyor.
Oysa söz konusu toplulukların önemli bir bölümü, Fransa’nın eski sömürgelerinden savaş sonrasında ülkenin yeniden inşasına katkıda bulunmak üzere gelen ailelerin çocukları ve torunlarından oluşuyor. Buna rağmen Fransa’da doğup büyüyen ikinci ve üçüncü kuşaklar bile aşırı sağın söyleminde zaman zaman yabancı veya işgalci olarak tanımlanabiliyor.
Cumhuriyetçi eşitlik söylemi ile toplumsal gerçeklik arasındaki uçurum
Ramdani’nin analizinde öne çıkan temel meselelerden biri, Fransa’nın evrensel cumhuriyetçilik iddiasıyla toplumsal gerçekliği arasındaki çelişki. Fransız cumhuriyet modeli, vatandaşların köken ve din ayrımı gözetilmeksizin eşit kabul edilmesini esas alıyor. Ancak yazar, bu ilkenin uygulamada özellikle siyahiler, Müslümanlar ve Kuzey Afrika kökenli topluluklar açısından ciddi sorunlarla karşılaştığını savunuyor.
Bu noktada James Baldwin’in Fransa’ya ilişkin gözlemleri yeniden önem kazanıyor. Baldwin, Paris’e ilk geldiğinde ABD’deki ırkçılıktan uzak, daha özgürlükçü bir toplumla karşılaşacağını düşünmüş, ancak zamanla Fransa’da da siyahilerin ten renkleri nedeniyle ayrımcılığa uğradığını görmüştü. Ramdani, Baldwin’in bu tespitlerinin aradan geçen on yıllara rağmen güncelliğini koruduğunu belirtiyor.
Fransa’da aşırı sağın siyasi etkisinin genişlemesi, bu sorunun geleceğine ilişkin kaygıları da artırıyor. Marine Le Pen’in cumhurbaşkanlığı yarışındaki güçlü konumu, göç ve kimlik tartışmalarının önümüzdeki dönemde Fransız siyasetinin belirleyici başlıkları arasında kalacağını gösteriyor.
Ramdani’ye göre Macron yönetiminin ırkçı saldırılar karşısında yaptığı açıklamalar, sorunun tarihsel ve siyasi boyutlarını ortadan kaldırmaya yetmiyor. Fransa’nın gerçek bir değişim yaşayabilmesi için aşırı sağ şiddeti münferit olaylar olarak değerlendirmek yerine, bu şiddeti besleyen siyasi söylemlerle, sömürgecilik mirasıyla ve kurumsallaşmış ayrımcılıkla yüzleşmesi gerekiyor.