Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke'de kolektif savunma içeren 'Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı imzaladı. Birine yapılan saldırıyı tümüne yapılmış sayan pakt, bölgesel güvenlik mimarisini ve küresel dengeleri değiştirmeyi hedefliyor.
Küresel politikada ve İslam dünyasının jeopolitik merkezinde kartların yeniden karmaşık şekilde dağıtıldığı tarihsel bir dönemeçten geçiliyor. Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif’in katılımıyla Mekke’de düzenlenen kritik zirve, küresel dengeleri de sarsacak bir diplomatik hamleye sahne oldu. İmzalanan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması", üç ülkenin askeri ve stratejik güçlerini tek bir çatı altında birleştirmeyi hedeflerken, bölgenin güvenlik mimarisinde radikal bir kırılmaya işaret ediyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın altı aydır devam eden İran savaşı için "çok yakında sona erecek" açıklamasını yaptığı ve Batılı güçlerin mühimmat krizleriyle yüzleştiği bir konjonktürde gelen bu tarihi imza, Doğu ile Batı, Sünni blok ile bölgesel rakipler arasındaki dengeleri kökten değiştirme potansiyeli taşıyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın Jeopolitik Kodları ve Çatısı
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, özü itibarıyla NATO'nun kuruluş felsefesini oluşturan Washington Antlaşması'nın ünlü 5. Maddesi'ne dayanan bir "Kolektif Savunma Paktı" niteliği taşımaktadır. Anlaşmanın en dikkat çekici ve devrim niteliğindeki maddesi, üç ülkeden herhangi birine yönelik silahlı saldırının, diğer tüm ülkelere yapılmış sayılacağını açıkça ilan etmesidir. Bu durum, Orta Doğu ve Güney Asya’nın üç büyük askeri ve siyasi aktörünün nükleer, konvansiyonel ve teknolojik kapasitelerini birbirinin güvenlik şemsiyesi altına soktuğu anlamına gelmektedir. Pakta taraf olan ülkelerin yetenekleri göz önüne alındığında, tablonun ne denli devasa bir caydırıcılık yarattığı daha net görülmektedir: Pakistan’ın nükleer gücü, Türkiye’nin gelişmiş savunma sanayii, insansız hava araçları ve devasa ordu kapasitesi ile Suudi Arabistan’ın finansal gücü ve stratejik coğrafi konumu aynı potada eritilmektedir.
Anlaşmanın imzalandığı zamanlama ise tesadüf değildir. Orta Doğu, ABD ve İsrail’in İran ile doğrudan sıcak çatışmaya girdiği, bölgesel istikrarsızlığın tavan yaptığı ve küresel füze stoklarının tükendiği bir kriz atmosferinden geçmektedir. Washington'ın bölgedeki geleneksel güvenlik garantörü rolünün zayıfladığı ve ABD stoklarının tükenme noktasına geldiği yönündeki analizlerin arttığı bir süreçte; Riyad, Ankara ve İslamabad kendi güvenlik mimarilerini kurma yoluna gitmiştir. "Mekke Savunma Anlaşması", bölgesel aktörlerin artık Batı merkezli güvenlik konseptlerine tamamen bağımlı kalmak istemediklerinin ve kendi küresel ittifak ağlarını meşru bir savunma zemini üzerinde yükselttiklerinin en net kanıtıdır.
Türkiye’nin Stratejik Kazanımları, Sorumlulukları ve Olası Riskleri
Mekke Savunma Anlaşması, Türk dış politikası ve güvenlik doktrini açısından son on yılların en büyük hamlelerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Türkiye, bu anlaşma sayesinde sadece Doğu Akdeniz ve Kafkaslar’da değil, Basra Körfezi ve Güney Asya’yı kapsayan devasa bir coğrafyada askeri bir stratejik aktör konumuna yükselmiştir. Türk savunma sanayiinin geliştirdiği yerli füze sistemleri, SİHA teknolojileri, zırhlı kara araçları ve hava savunma çözümleri için Suudi finansmanı ile birleşecek devasa bir pazar ve ortak üretim imkanı doğmuştur. Ayrıca Pakistan ile yıllardır süregelen köklü askeri iş birliği, Suudi Arabistan’ın ekonomik derinliğiyle birleştiğinde Türkiye’nin stratejik caydırıcılığı niteliksel bir sıçrama yaşamıştır.
Ancak bu ölçekte bir kolektif savunma paktı, Türkiye açısından beraberinde ciddi askeri ve diplomatik riskler de getirmektedir. Her şeyden önce, "birine yapılan saldırı tümüne yapılmış sayılır" ilkesi, Türkiye’yi Basra Körfezi’nde veya Güney Asya’da meydana gelebilecek olası bir sıcak çatışmanın doğrudan tarafı haline getirme riski barındırmaktadır. Suudi Arabistan’ın Yemen, İran veya bölgedeki diğer vekil güçlerle yaşayabileceği herhangi bir askeri tırmanma, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bölgedeki angajman kurallarını doğrudan etkileyecektir. Benzer şekilde Pakistan’ın Hindistan ile olan sınır gerilimleri veya olası bir çatışma senaryosu, Ankara’nın Asya politikasında çok daha hassas ve dengeli hareket etmesini zorunlu kılacaktır. Türkiye, NATO üyesi bir ülke olarak bu yeni pakt vasıtasıyla Batı ittifakı ile ilişkilerinde çetin bir sınav verecek, Batı ile Doğu arasında yürüttüğü otonom dış politika çizgisini korumak için yüksek diploması yürütmek zorunda kalacaktır.
İran Savaşı, Biten Stoklar ve Orta Doğu’da Değişen Dengeler
Anlaşmanın imzalandığı günlerde küresel gündemi sarsan bir diğer gelişme, ABD Başkanı Donald Trump’ın "İran savaşı çok yakında sona erecek, uzun süre dayanabileceklerini düşünmüyorum" şeklindeki açıklaması olmuştur. Altı ayı geride bırakan ABD-İran savaşı, sadece bölgesel bir yıkıma yol açmakla kalmamış, aynı zamanda küresel askeri stokların sınırlarını zorlamıştır. Pentagon ve İsrail ordusunun uzun menzilli hassas güdümlü mühimmat ve hava savunma füzesi stoklarında ciddi sıkıntılar yaşadığına dair haberler, konvansiyonel savaşın sürdürülebilirliği konusunu tartışmaya açmıştır. Trump’ın savaşın bittiğine dair iyimser mesajlarının arkasında, askeri ve lojistik sınırların dayanma noktasına gelmiş olmasının payı büyüktür.
Tam da bu noktada Mekke’den yükselen ortak savunma ilanı, İran savaşı sonrası Orta Doğu’nun güç haritasını yeniden çizmektedir. Washington ve Tel Aviv’in askeri bakımdan yıprandığı, Tehran’ın ise bölgesel bir yıkım yaşadığı bir denklemde; Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan üçlüsü bölgedeki en düzenli, donanımlı ve ekonomik olarak ayakta kalan güç bloğu olarak öne çıkmaktadır. Savaş sonrası yıpranan Orta Doğu dengelerinde oluşacak otorite boşluğunu, Batılı veya bölge dışı aktörler yerine bu üçlü paktın doldurması kaçınılmazdır. Mekke Anlaşması, İran sonrası dönemde Körfez ve etrafında güvenliğin yeniden inşası için bir çapa işlevi görecek, bölge ülkelerinin dış müdahalelere karşı kendi öz gücüyle durabileceğinin mesajını tüm dünyaya ilan edecektir.