PJAK Eşbaşkanı Amir Kerimi, 21 Ekim’de Shafaq News’e verdiği röportajda, örgütün silah bırakması için belirlenmiş bir takvim bulunmadığını açıkladı. Kerimi, Kürtlerin taleplerini demokratik siyaset ve hukuk yoluyla ifade edebilecekleri, etnik ve dini egemenliğin ortadan kaldırıldığı, ademimerkeziyetçi ve federal bir İran’ın kurulması halinde silahların anlamını yitireceğini söyledi.
PJAK’ın yaklaşımı, silahlı mücadeleden koşulsuz vazgeçmekten çok, silahlı mücadelenin siyasi bir çözümle ikame edilmesini öngörüyor. Kerimi’nin açıklamalarında dikkat çeken nokta, örgütün gelecekteki İran devletinin niteliğini Kürt meselesinin çözümünden ayrı değerlendirmemesi.
PJAK, İran’ın geleceğinde yalnızca Kürtlerin kültürel haklarının tanınmasını yeterli görmüyor. Kürtlerin kendi kendilerini yönetebilecekleri federal bir siyasi statüye sahip olmasını, yerel yönetimlerin güçlendirilmesini ve yeni anayasal düzenin etnik ya da dini egemenlik üzerine kurulmamasını talep ediyor.
Demokratik entegrasyon tartışması Kürt hareketini bölüyor
PJAK’ın yaklaşımı, İran Kürdistanı’ndaki diğer siyasi hareketler tarafından aynı şekilde karşılanmıyor. Özellikle Komala ile PJAK arasında ortaya çıkan görüş ayrılığı, demokratik entegrasyon kavramının Kürt siyasi geleceği bakımından ne anlama geldiğini yeniden gündeme taşıdı.
Komala, demokratik entegrasyon kavramının somut siyasi ve hukuki karşılığının belirsiz olduğunu savunuyor. Komala’ya göre bu yaklaşım, Kürtlerin ulusal haklarını ve kendi kaderini tayin hakkını güvence altına alacak açık bir mekanizma ortaya koymuyor. Federalizm, özerklik ve siyasi temsil konusunda somut garantiler bulunmadığı sürece entegrasyon söyleminin Kürtleri yalnızca kültürel bir azınlık konumuna indirgeme riski taşıdığı belirtiliyor.
PJAK ise bu eleştirilere karşı entegrasyonun mevcut devlet düzenine tek taraflı uyum olarak anlaşılmaması gerektiğini savunuyor. Örgüte göre demokratik entegrasyon, devletin yapısal dönüşümünü ve farklı halkların siyasi iradesinin tanınmasını gerektiren karşılıklı bir süreç.
Burada önemli bir ayrım ortaya çıkıyor: PJAK, İran’ın parçalanmasını zorunlu bir hedef olarak görmediğini ifade ederken, Komala gibi bazı hareketler federal veya birleşik İran içerisinde Kürtlerin haklarının güvence altına alınabileceği konusunda daha fazla açıklık ve somut siyasi garanti talep ediyor.
Bu tartışma, İran Kürt siyasetinin geleceğine ilişkin iki temel yaklaşımı öne çıkarıyor. Birincisi, İran’ın demokratik ve federal bir yapıya dönüştürülmesi yoluyla Kürtlerin siyasi statüsünün güvence altına alınması. İkincisi ise herhangi bir entegrasyon modelinin, Kürtlerin ulusal haklarını ve kendi kaderini tayin hakkını zayıflatmaması gerektiği yönündeki yaklaşım.
Tahran’ın yaklaşımı: Entegrasyondan önce silahsızlandırma
İran resmi makamlarının açıklamaları ise PJAK’ın siyasi çözüm önerilerinden farklı bir çerçevede şekilleniyor. Tahran, İran Kürt muhalefetini öncelikle sınır güvenliği, silahlı faaliyetler ve Irak topraklarının İran’a karşı kullanılmaması üzerinden değerlendiriyor.
20 Ekim’de İran’ın Bağdat Büyükelçisi Muhammed Kazım Âl-i Sadık, Irak ile yapılan güvenlik görüşmelerinde İran Kürt muhalif gruplarının Kürdistan Bölgesi’nden çıkarılması veya İran’a teslim edilmesi konusunda anlaşmaya varıldığını ileri sürdü. Ancak Irak makamlarının aynı toplantıya ilişkin açıklamasında böyle bir karar yer almadı.
Iraklı bir yetkili Rudaw’a yaptığı açıklamada, İran Kürt muhalefetinin sınır dışı edilmesi veya İran’a teslim edilmesinin toplantıda görüşülmediğini belirtti. Böylece Tahran’ın açıklaması ile Bağdat’ın resmi tutumu arasında önemli bir farklılık ortaya çıktı.
İran’ın temel beklentisi, Irak ve Kürdistan Bölgesi yönetimlerinin İranlı Kürt silahlı muhaliflerin faaliyetlerini engellemesi ve sınır güvenliği anlaşmasının uygulanmasını sağlaması.
Bununla birlikte, Tahran’ın PJAK’ın demokratik entegrasyon önerisine yönelik doğrudan ve kapsamlı bir resmi yanıtı henüz ortaya çıkmış değil. İran’ın kamuya yansıyan tutumu, siyasi statü tartışmasından çok silahsızlandırma ve sınır güvenliği talepleri etrafında şekilleniyor.
Bafel Talabani’nin girişimi
İran ile Kürt muhalefeti arasında doğrudan veya dolaylı bir siyasi süreç başlatılması ihtimali, Kürdistan Bölgesi’ndeki gelişmelerle de bağlantılı.
Bafel Talabani, 12 Ekim’de Erbil’de düzenlenen MERI Forumu’nda İranlı yetkililerle Kürt meselesine ilişkin bir süreç üzerinde görüşmeler yaptıklarını açıkladı. Talabani, İran tarafının bu girişime olumlu yaklaştığını belirterek sürecin uzun ancak başarılı olabileceğini ifade etti. Ancak İran makamları bu görüşmelerin kapsamına veya bir barış sürecinin başlatıldığına ilişkin kamuoyuna açık bir açıklama yapmadı.
Talabani’nin girişimi, İran ile Kürtler arasında yeni bir siyasi kanal açılması bakımından önem taşıyor. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, İran’ın Kürt muhalefetiyle siyasi bir anlaşmaya mı yöneldiği, yoksa Irak ve Kürdistan Bölgesi üzerinden muhalif grupların faaliyetlerini sınırlandırmayı mı hedeflediği.
İran’ın geleceğinde Kürtler nasıl bir rol oynayacak?
PJAK’ın demokratik entegrasyon çıkışı, İran’ın geleceğine ilişkin daha geniş bir siyasi tartışmanın parçası. Örgüt, İran’ın merkeziyetçi devlet yapısının dönüştürülmesini hedefliyor.
Kerimi’nin açıklamalarında dikkat çeken bir diğer nokta, PJAK’ın İran’da olası bir siyasi değişimin ardından yeni bir merkezi otoritenin kurulmasını yeterli görmemesi. Örgüt, mevcut rejimin yerine başka bir merkezi ve etnik egemenlikçi yönetimin geçmesi halinde Kürt meselesinin yeniden çözümsüz kalacağını savunuyor.
Bu yaklaşım, İran Kürt hareketinin gelecekteki siyasi dönüşümlere nasıl katılacağı konusunda önemli bir mesaj taşıyor. PJAK, İran’da ortaya çıkabilecek yeni siyasi düzenin dışında kalmak istemiyor; ancak bu düzene katılımın Kürtlerin kendi siyasi iradesini ve özerk yönetim hakkını korumasına bağlı olduğunu belirtiyor.
Öte yandan Kürt siyasi hareketleri arasındaki farklılıklar, ortak bir müzakere pozisyonunun oluşturulmasını zorlaştırabilir. Demokratik entegrasyonun içeriği, federalizmin kapsamı, silahlı mücadele ve bağımsızlık seçenekleri gibi konuların henüz ortak bir siyasi program etrafında netleşmediği görülüyor.