İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, uluslararası sistemin giderek daha tehlikeli bir döneme girdiğine dikkat çekerek dünya savaşını önlemek için diplomasiye, uluslararası hukuka ve çok taraflı iş birliğine yeniden ağırlık verilmesi gerektiğini savunuyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, Rusya-Ukrayna savaşı ve Gazze'deki yıkımın uluslararası düzen üzerindeki etkileri, Sánchez'in değerlendirmesinde küresel barışın karşı karşıya olduğu temel tehditler arasında yer alıyor.
Sánchez, Foreign Affairs dergisinde yayımlanan değerlendirmesinde, İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan uluslararası düzenin ciddi bir aşınma yaşadığını ve büyük güçler arasındaki rekabetin kontrol edilemez bir çatışmaya dönüşme riskinin arttığını vurguluyor. Ona göre dünya, savaşların bölgesel sınırları aşarak küresel bir felakete dönüşebileceği kritik bir eşikten geçiyor.
Büyük güçler arasındaki rekabet yeni bir dünya savaşına dönüşebilir
Sánchez'in temel kaygılarından biri, uluslararası ilişkilerde güç kullanımının yeniden meşru bir siyasi araç gibi görülmeye başlanması. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırısı, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü askeri operasyonlar ve Orta Doğu'daki çatışmalar, uluslararası hukukun giderek daha fazla ihlal edildiği bir tablo ortaya çıkarıyor.
İspanya Başbakanı, bu gelişmelerin birbirinden bağımsız krizler olarak değerlendirilmesinin yanıltıcı olacağını düşünüyor. Ona göre asıl tehlike, büyük güçlerin kendi güvenlik ve çıkarlarını gerekçe göstererek uluslararası kuralları aşındırması ve diğer devletlere de benzer bir hareket alanı açması.
Bu süreçte Birleşmiş Milletler sisteminin zayıflaması da önemli bir sorun olarak öne çıkıyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan düzen, devletlerin egemenliğini, sınırların dokunulmazlığını ve uluslararası anlaşmazlıkların diplomatik yollarla çözülmesini esas alıyordu. Ancak son yıllarda savaşların yaygınlaşması, bu ilkelerin siyasi ve askeri hesapların gerisinde kaldığını gösteriyor.
Sánchez'in yaklaşımına göre uluslararası düzenin yeniden işlerlik kazanması için devletlerin BM Şartı'na bağlılığı güçlendirilmeli, diplomatik mekanizmalar yeniden etkinleştirilmeli ve askeri müdahalelerin uluslararası hukuk üzerindeki yıkıcı etkisi durdurulmalı.
İspanya'nın savaş karşıtı tutumu ve Avrupa'nın sorumluluğu
Sánchez'in değerlendirmesinin önemli bir boyutunu Avrupa'nın uluslararası krizler karşısındaki tutumu oluşturuyor. İspanyol lider, Avrupa'nın küresel gelişmeler karşısında edilgen bir konuma çekilmesinin kıtanın siyasi ağırlığını azaltacağı görüşünde. Avrupa ülkelerinin barış, uluslararası hukuk ve diplomasi konusunda ortak bir tutum geliştirmesi gerektiğini savunuyor.
Bu yaklaşım, Sánchez'in özellikle İran savaşı konusunda izlediği politikayla da örtüşüyor. İspanya hükümeti, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarında İspanyol askeri üslerinin kullanılmasına izin vermemiş ve savaşın diplomatik yollarla sona erdirilmesi çağrısında bulunmuştu. Sánchez, 4 Mart 2026'da yaptığı açıklamada hükümetinin tutumunu dört kelimeyle özetlemişti: Savaşa hayır.
İspanyol lider, bu tutumun İran yönetiminin politikalarını desteklemek anlamına gelmediğini, asıl meselenin uluslararası hukukun korunması olduğunu belirtiyor. Ona göre bir devletin hukuksuz eylemine başka bir hukuksuz askeri müdahaleyle karşılık verilmesi, uluslararası sistemi daha büyük bir felakete sürükleyebilir.
Sánchez ayrıca Ukrayna ve Filistin meselelerinde de aynı hukuki ilkelerin uygulanması gerektiğini savunuyor. Uluslararası hukukun bazı ülkeler söz konusu olduğunda savunulup diğerlerinde göz ardı edilmesi, küresel düzende güven kaybına yol açıyor.
Avrupa'nın önündeki temel görevlerden biri de ABD ile ilişkilerinde kendi siyasi iradesini koruyabilmek. Sánchez'in yaklaşımı, Avrupa'nın güvenlik ve dış politika alanlarında daha bağımsız hareket edebilmesi gerektiğine işaret ediyor. Bu durum NATO içindeki ilişkilerin ve transatlantik ittifakın geleceğine ilişkin tartışmaları da gündeme taşıyor.
Barış için son fırsat mı?
Sánchez'in uyarısının merkezinde, bölgesel çatışmaların birbirini tetikleyerek daha geniş bir savaşa dönüşme ihtimali bulunuyor. Tarihsel deneyimler, büyük savaşların her zaman önceden belirlenmiş planlarla başlamadığını; yanlış hesaplamalar, karşılıklı güvensizlik ve kontrol edilemeyen askeri tırmanışların da felaketlere zemin hazırlayabildiğini gösteriyor.
Bu nedenle İspanyol lider, uluslararası toplumun krizleri yalnızca askeri güç dengeleri üzerinden değerlendirmemesi gerektiğini düşünüyor. Diplomasi, müzakere ve uluslararası kurumların yeniden güçlendirilmesi, küresel çatışma riskini azaltmanın temel araçları olarak öne çıkıyor.
Sánchez'in yaklaşımı, özellikle ABD'nin küresel politikaları, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve Orta Doğu'daki askeri gerilimler üzerinden şekillenen yeni uluslararası rekabet ortamında Avrupa'nın nasıl bir rol üstleneceği sorusunu da gündeme getiriyor.
İspanya Başbakanı'nın mesajı, dünya siyasetinde askeri güç kullanımının giderek öne çıktığı bir dönemde barışın korunmasının ortak bir siyasi sorumluluk olduğuna dayanıyor. Ona göre uluslararası toplumun önünde hâlâ diplomasiye dönme imkânı bulunuyor. Ancak bu imkânın korunabilmesi için büyük güçlerin kendi çıkarlarını uluslararası hukukun üzerinde görme alışkanlığından vazgeçmesi gerekiyor.
Sánchez'in Foreign Affairs için kaleme aldığı yazının temel çağrısı da bu noktada şekilleniyor: Dünya yeni bir büyük savaşın eşiğine sürüklenmeden önce uluslararası düzenin kurucu ilkeleri yeniden işler hale getirilmeli.