AKP ve DEM Parti, "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" adlı 10 maddelik yasa tasarısında uzlaştı. Abdullah Öcalan ile yapılan temaslar sonrası netleşen taslağın, önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda yasalaşması bekleniyor.
Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde tarihi ve son derece kritik bir haftaya girilirken, yürütülen çalışmaların hukuki zeminini inşa etmesi hedeflenen çerçeve yasa taslağına ilişkin görüşme trafiği olağanüstü bir ivme kazanmış durumdadır. Siyaset kulislerinde ve kamuoyunda uzun süredir büyük bir merakla takip edilen bu gelişmeler doğrultusunda, DEM Parti İmralı Heyeti’nin Abdullah Öcalan ile 20 Temmuz ve 2 Ağustos tarihlerinde gerçekleştirdiği son derece kritik temasların ardından, yasa tasarısının muhteviyatı ve temel parametreleri çok daha görünür ve net bir hale gelmiştir.
Yapılan bu yüz yüze temasların hemen sonrasında Adalet ve Kalkınma Partisi ile DEM Parti heyetleri arasında gerçekleşen üst düzey ve kapsamlı toplantıda, kanun teklifinin maddeleri, kavramsal çerçevesi, terminolojisi ve kurumsal mimarisi detaylıca ele alınarak masaya yatırılmıştır. Yarın itibarıyla Meclis Başkanlığı’na sunulması beklenen ve "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" adını taşıyan bu son derece stratejik düzenlemenin, hafta sonuna kadar veya en geç önümüzdeki hafta başında TBMM Genel Kurulu’ndan geçirilerek yasalaştırılması hedeflenmektedir. Mezopotamya Ajansı'nda yer alan bilgilere göre toplam 10 maddeden oluşan taslağın ana omurgası, daha önce yürütülen temaslarda paylaşılan ilke ve çerçeveyle büyük oranda örtüşürken, taraflar arasındaki uzlaşı arayışı Meclis çatısı altındaki tüm siyasi dengeleri de derinden hareketlendirmiş durumdadır.
Sürecin toplumsal meşruiyetini artırmak ve parlamenter zemindeki siyasi desteği olabildiğince genişletmek amacıyla yürütülen yoğun diplomasi trafiğinde imza süreci de en çok konuşulan başlıklar arasında yer almaktadır. AKP heyetinin son görüşmede yasa teklifinin Meclis'e ortak bir irade ve güçlü bir birliktelik mesajıyla sunulması adına DEM Parti’den yasa teklifine imza vermesini talep ettiği aktarılmaktadır.
İktidar kanadının parlamentoda grubu bulunan diğer siyasi partilerle de benzer temaslar yürüteceği, bu çerçevede Milliyetçi Hareket Partisi’nin (MHP) teklife imza koyacağının ifade edildiği belirtilirken, muhalefet kanadındaki diğer partilerin tutumunun ise önümüzdeki günlerde netleşeceği vurgulanmaktadır. DEM Parti heyetinin ise bu imza talebinden haberdar olduğunu, konuyu kendi yetkili organlarında ve parti kurullarında etraflıca değerlendirdikten sonra nihai kararını açıklayacağını ilettiği kaydedilmektedir. İmzaların tamamlanması ve teklifin Meclis Başkanlığı'na resmi olarak teslim edilmesinin ardından, kanun maddelerinin vakit kaybetmeksizin ilgili komisyonlara ve Genel Kurul gündemine taşınması planlanmaktadır.
Yasa Tasarısının Kapsamı ve Masadaki Hassas Başlıklar
On maddelik taslağın ayrıntıları ve mutfaktaki hazırlık süreçleri incelendiğinde, müzakere masasında hukuki nitelendirmeler ve kavram tercihleri üzerine oldukça titiz, hassas ve uzun soluklu bir mesainin yürütüldüğü anlaşılmaktadır. DEM Parti heyetinin metinde yer alan "terör" kavramının yasa metninden tamamen çıkarılması yönündeki talebini yinelemesi üzerine, AKP heyetinin söz konusu ifadenin yalnızca taslağın ilk iki maddesinde yer alacağını, sonraki maddelerde ise "örgüt" tanımının kullanılacağını aktardığı belirtilmektedir. Benzer şekilde yasanın "amaç ve kapsam" bölümünde yer alan ifadeler üzerinde de taraflar arasındaki fikir alışverişi ve müzakereler sürmektedir. DEM Parti heyeti tarafından "silahların teslimi" ifadesi yerine hukuki açıdan daha kapsayıcı görülen "silahların imha edilmesi ya da bırakılması" yönünde öneride bulunulması üzerine, iktidar heyetinin bu öneriyi yeniden değerlendirmek üzere not aldığı aktarılmaktadır.
Düzenlemenin sınırlarını çizen ve kamuoyu algısı bakımından hayati önem taşıyan bir diğer başlık ise yasa kapsamında istisna tutulacak fiillerin ve hukuki muafiyet sınırlarının belirlenmesidir. Bu çerçevede kasten öldürme suçları ile 2005 yılı öncesinde işlenen müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası kapsamındaki fiillerin yasal düzenlemenin tamamen dışında tutulmasının gündemde olduğu ifade edilmektedir. Bu durum, hazırlanan yasal çerçevenin rastgele bir muafiyet sağlamak yerine, belirli hukuki, adli ve toplumsal dengelere dayandırıldığını göstermektedir.
Görüşmelerde öne çıkan bir diğer önemli boyut ise teklifin niteliğine ve gelecekteki yasal adımlarla olan bağına dair ortaya konulan felsefi yaklaşımdır. Yasanın yalnızca mevcut pratik sürecin hukuki gerekliliklerini karşılayan teknik bir düzenleme olmaktan ziyade, sonraki dönemlerde gerçekleştirilecek kapsamlı demokratikleşme adımlarına sağlam bir zemin hazırlayan bir "kök yasa" veya "giriş yasası" niteliği taşıması gerektiği vurgulanmaktadır. DEM Parti heyetinin, bu nitelendirmenin yasa metnine doğrudan dahil edilmesi yönündeki önerisine AKP heyetinin de ilkesel düzeyde katıldığı, ancak söz konusu değerlendirmenin doğrudan madde metinleri yerine kanunun genel gerekçe bölümünde yer almasının daha uygun olacağını dile getirdiği aktarılmaktadır. Bu yaklaşım, hazırlanan 10 maddelik metnin tekil ve izole bir düzenleme olmadığını, aksine önümüzdeki süreçte atılacak daha geniş çaplı hukuki ve siyasi reformların temel başlangıç noktası olarak tasarlandığını ortaya koymaktadır.
Kurumsal Yapılanma ve Geleceğe Yönelik Demokratikleşme Perspektifi
Söz konusu çerçeve yasa teklifi sadece hukuki ilkeleri ve istisnaları belirlemekle kalmayıp, sürecin sahadaki pratik uygulamasını ve idari takibini yürütecek kurumsal mekanizmaları da bünyesinde şekillendirmektedir. Gerçekleştirilen son görüşmelerde, yasanın kabul edilerek yürürlüğe girmesinin ardından aktif olarak faaliyete geçmesi planlanan kurul ve alt komisyonların çalışma esasları kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir.
Doğrudan yasa metninde ismi açıkça yer almayacak olsa da kanunla eş zamanlı ve ona paralel bir biçimde bir "Barış ve Siyasallaşma Kurulu"nun ihdas edileceği ve bu ana yapıya bağlı olarak en az üç farklı ihtisas alt kurulunun faaliyete geçeceği ifade edilmektedir. Bu alt kurullardan birinin geçmişe dönük hukuki talepleri, dava süreçlerini ve idari meseleleri incelemesi, bir diğerinin ise sürece dâhil olacak bireylerin sosyo-ekonomik koşullarını, toplumsal entegrasyonunu ve rehabilitasyon süreçlerini değerlendirmesi öngörülmektedir. Söz konusu kurulların yapısına ve üye bileşimine dair detayların oluşum aşamasına kadar kamuoyuna açıklanmayacağı, bu sayede sürece yönelik muhtemel olumsuz propagandaların ve spekülasyonların önüne geçilmesinin hedeflendiği ifade edilmektedir. Müzakere masasında DEM Parti heyetinin oluşturulacak alt komisyonlarda kadın temsiliyetinin ve eşitliğin gözetilmesi yönündeki talebi de AKP heyeti tarafından not edilen anlamlı başlıklar arasında yer almıştır.
Sürecin şeffaf, denetlenebilir ve parlamenter sistemin denetim mekanizmalarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacıyla Meclis Başkanlığı bünyesinde özel bir "Meclis İzleme Komisyonu" kurulması fikri de görüşmelerin en kritik başlıklarından biri olmaya devam etmektedir. Komisyonun oluşturulması ve üye sayısının Meclis Başkanlığı tarafından belirlenmesi önerisi, yasanın uygulanması ve sürecin şeffaflıkla izlenmesi açısından hayati bir teminat olarak değerlendirilmektedir.
Yasanın hazırlık safhasında DEM Parti İmralı Heyeti’nin Abdullah Öcalan ile gerçekleştirdiği son görüşmeler de bu tablonun şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. 2 Ağustos’ta gerçekleşen görüşmenin ardından kamuoyuyla paylaşılan mesajda, çıkarılacak bu yasanın sürecin önünü açacak anahtar nitelikte bir başlangıç olduğu vurgulanmıştır. Öcalan’ın mesajında yer alan “Bin kilometrelik yol bir adımla başlar” ifadesi, bu yasal düzenlemenin mevcut sınırların ötesinde, geleceğe dönük uzun soluklu bir toplumsal bütünleşme hamlesinin ilk kararlı adımı olarak görülmesi gerektiğini simgelemektedir.
Başkanlığı'na sunulma aşamasına gelen ve detayları netleşen çerçeve yasa teklifi, Türkiye'nin siyasi ve hukuki geleceği açısından tarihi bir dönüm noktası olarak nitelendirilmektedir. AKP ve DEM Parti heyetleri arasındaki temaslarla belirsizlikler büyük oranda azalmış olsa da kavram tercihleri, komisyon yapısı ve yasanın kapsayıcılığı gibi başlıklardaki hassas diyalog sürmektedir. Önümüzdeki günlerde teklifin Meclis’e sunulmasıyla birlikte siyasi partilerin tutumları netleşecek ve Meclis Genel Kurulu tarihi müzakerelere ev sahipliği yapacaktır. Siyasi aktörlerin sergileyeceği uzlaşmacı yaklaşım, yasanın pratik hayattaki başarısını ve toplumsal barışa sağlayacağı katkıyı doğrudan belirleyen temel unsur olacaktır.