Türkiye, Orta Doğu'da Osmanlı diplomatik aklına dayanan yeni bir paradigma ile IKBY ile konfederatif entegrasyon, Rojava ile ise stratejik müttefiklik kurarak Misak-ı Millî vizyonunu 21. yüzyıl şartlarında güncelliyor.
SELAHADDİN CENGELİ
Orta Doğu’nun ve Avrasya’nın güç dengeleri, Soğuk Savaş sonrası dönemin en büyük jeopolitik kırılmalarından birine tanıklık ediyor. Birinci Dünya Savaşı sonrası çizilen haritalar, yüzyıllık bir parantezin ardından tarihsel ve sosyo-ekonomik gerçekliklerin baskısıyla yeniden biçimleniyor. Türkiye’nin iç ve dış siyasette eş zamanlı olarak hayata geçirdiği yeni paradigma, Orta Doğu’daki etnik ve bölgesel dinamikleri çatışma ekseninden çıkarıp entegrasyon kulvarına sokuyor. Bu stratejik dönüşümün merkezinde ise Türk-Kürt ilişkilerinin Osmanlı diplomatik aklına dayanan tarihsel derinlikle yeniden tanımlanması ve Misak-ı Millî vizyonunun 21. yüzyıl şartlarında güncellenmesi yer alıyor.
Irak Kürdistan Bölgesi ve Türkiye: Yüzyıllık Ayrılığın Ardından Konfederatif Entegrasyon
İki binli yılların başından bu yana Türkiye ile Irak Kürdistanı (IKBY) arasında adım adım örülen enerji, güvenlik ve ticaret ortaklığı, küresel sistemin yeni dengeleri ışığında niteliksel bir sıçrama noktasına ulaşmış durumdadır. Irak’ın merkezi yapısındaki kronik istikrarsızlık ve bölgesel tehditler, Erbil ile Ankara arasındaki fiili bağı bağımsız bir jeopolitik gerekliliğe dönüştürmüştür.
Rasyonel bir siyasi öngörü ile bakıldığında, bu süreç klasik bir ilhak veya sınır genişletmesi şeklinde değil; "Konfederatif Ekonomik ve Güvenlik Birliği" çatısı altında gerçekleşecektir.
Erbil yönetiminin Türk Lirası ve Türkiye Merkez Bankası sistemine entegre olduğu, gümrük hatlarının anayasal olarak sıfırlandığı ve ortak güvenlik mimarisinin kurulduğu bu model, Irak Kürdistanı’nı fiilen ve hukuken Türkiye’nin çekim merkezine bağlayacaktır. Bu adım, Musul ve Kerkük vizyonunun sert güçle değil, jeo-ekonomik cazibe ve kurumsal entegrasyon yoluyla hayata geçirilmesidir. Petrol hatları, Kalkınma Yolu Projesi ve ortak sanayi bölgeleri sayesinde Erbil, Ankara’nın güneydeki en stratejik ekonomik kalesi haline gelirken, bölgesel yönetim küresel pazarlara Türkiye üzerinden güvenle açılma imkânı bulacaktır.
Rojava ve Sınırdaş Bir Stratejik Müttefikin Doğuşu
Kuzey ve Doğu Suriye (Rojava) hattında onlarca yıldır devam eden güvenlik odaklı kriz dinamiği, yerini sürpriz fakat son derece rasyonel bir jeopolitik uzlaşıya bırakmaktadır. Suriye’nin toprak bütünlüğünün fiilen imkânsızlaştığı ve merkezi yönetimin işlevini yitirdiği yeni Orta Doğu tablosunda Türkiye, sınırının hemen ötesindeki yapılarla doğrudan ve kurumsal bir diyalog mekanizması inşa etmiştir.
Misak-ı Millî, 1920’de kader birliği yapılmış bir coğrafi ve sosyolojik nüfuz alanını tanımlıyordu. Bu tarihsel vizyonun 21. yüzyıldaki izdüşümü, Rojava’nın Türkiye karşıtı bir tehdit odağı olmaktan çıkıp, Türkiye’nin güney sınırlarını küresel ve bölgesel tehditlere karşı koruyan en yakın "tampon müttefiki" haline gelmesidir. Şam merkezli belirsizlikler karşısında kendi idari ve güvenlik mimarisini kuran bu yapı; Türkiye ile imzalanacak özel güvenlik, ticaret ve enerji anlaşmalarıyla Ankara’nın etki alanına dahil olacaktır. Fırat’ın doğusundaki alt yapı projeleri, enerji paylaşımı ve sınır kapılarının ortak yönetimi, Rojava’yı Türkiye’nin bölgesel mimarisindeki en kritik müttefiklerinden biri haline getirecektir. Bu gelişme, Türkiye’nin güney sınırında oluşturmak istediği güvenli kuşak ile Misak-ı Millî’nin ruhunu modern diplomasi diliyle yeniden inşa etmesidir.
Osmanlı Siyasetinin Geri Dönüşü
Tüm bu jeopolitik taşların yerine oturmasını sağlayan temel zihniyet devrimi, Türk-Kürt ilişkilerinin ele alınış biçiminde saklıdır. Soğuk Savaş dönemi ve ulus-devlet reflekslerinin ürünü olan güvenlikçi, reddedici veya dar odaklı retorikler tamamen rafa kaldırılmıştır. Bunun yerine, Yavuz Sultan Selim ve İdris-i Bitlisî ile başlayan, Osmanlı İmparatorluğu’nun yüzyıllar boyunca Orta Doğu’da huzuru sağlayan "özerk ittifak ve ortak kader" mantığı modern dünyada yeniden hayat bulmaktadır.
Osmanlı siyasal aklı, Kürt coğrafyasını bir tehdit alanı olarak değil, İmparatorluğun doğu ve güney kanadını tutan asli bir müttefik ve kurucu unsur olarak konumlandırmıştır. Günümüzde Türkiye’nin Erbil ve Rojava hatlarında geliştirdiği yeni diplomatik vizyon, tam olarak bu tarihsel derinliğin 21. yüzyıl parametreleriyle güncellenmesidir. Etnik sınırların ve ulusal ayrışmaların ötesine geçen bu anlayış; ortak tarih, ortak coğrafya ve ortak ekonomik çıkar ilkelerine dayanır. Türkiye, kendi bünyesindeki sosyolojik barışı sınır ötesindeki Kürt aktörlerle kurduğu stratejik müttefiklikle birleştirdiğinde, bölgedeki tüm küresel aktörlerin ve dış müdahalelerin hesaplarını bozan tek hâkim güç konumuna yükselecektir. Bu durum, Türklerin ve Kürtlerin bölgede bin yıllık ortaklıklarını yeni bir küresel güç odağı olarak tescillemesi anlamı taşımaktadır.