Antarktika’da Totten Buzulu’nu incelemek üzere gönderilen otonom bir okyanus robotu akıntıya kapılarak kayboldu. Aylar sonra ortaya çıkan robot, Denman Buzulu’nun altından elde ettiği ve küresel deniz seviyeleri açısından endişe verici verilerle bilim dünyasını alarma geçirdi.
Avustralya ulusal bilim ajansı CSIRO tarafından yürütülen Antarktika araştırmasında beklenmedik bir gelişme yaşandı. Totten Buzulu çevresinde ölçüm yapması planlanan otonom okyanus şamandırası, güçlü akıntılar nedeniyle rotasından saparak aylarca kayıp kaldı. Ancak geri döndüğünde, daha önce hiç ölçüm yapılmamış buz sahanlıklarının altından elde edilen son derece kritik veriler taşıyordu.
9 ay kayboldu, hiç girilmemiş bir bölgeye ulaştı
Tuzluluk ve sıcaklık sensörleriyle donatılan robotun her 10 günde bir yüzeye çıkarak uydulara veri göndermesi planlanıyordu. Ancak akıntılar robotu Totten Buzulu’ndan batıya sürükleyerek Denman Buzulu’nun altına taşıdı. Bilim insanlarının erişiminin neredeyse imkânsız olduğu bu bölge, şimdiye kadar doğrudan ölçüm alınamamış alanlar arasında yer alıyordu.
Buzun altından 195 kritik ölçüm
Robot, Denman Buzulu ve Shackleton Buz Sahanlığı altından geçerken deniz tabanı ile buz sahanlığının tabanı arasındaki sıcaklık ve tuzluluk değerlerini ölçmeye devam etti. Yüzeye çıkamadığı için aylarca “kayıp” sayılan robot, toplamda 195 ayrı veri profili topladı. Bilim insanları, buz tabanına her çarpışmada ölçülen derinlikleri uydu verileriyle eşleştirerek robotun izlediği güzergâhı sonradan yeniden oluşturdu.
Denman Buzulu küresel risk oluşturuyor
Analiz edilen veriler, Shackleton Buz Sahanlığı’nın şimdilik daha soğuk sularla çevrili olduğunu ve hızlı bir erime tehdidi altında bulunmadığını gösterdi. Buna karşılık Denman Buzulu’nun altında, buzul erimesini hızlandırabilecek ılık su kütleleri tespit edildi. Bilim insanlarına göre Denman Buzulu’nun tamamen erimesi, küresel deniz seviyelerinin yaklaşık 1,5 metre yükselmesine yol açabilecek potansiyele sahip.
Bilimsel bir “kaza” büyük bir fırsata dönüştü
Araştırma ekibi, yaşanan bu kaybın aslında büyük bir bilimsel kazanıma dönüştüğünü belirtiyor. Çünkü bu görev, Doğu Antarktika’daki bir buz sahanlığının altında gerçekleştirilen ilk doğrudan oşinografik ölçüm hattı olarak kayıtlara geçti. Elde edilen veriler, Antarktika buzullarının okyanusla etkileşimini ve deniz seviyesi artışı risklerini daha doğru modellemek açısından kritik önem taşıyor.
Yeni görevlerin önü açıldı
Robotun aylarca buz altında kalmasına rağmen veri toplamayı sürdürmesi, bilim insanlarını daha fazla otonom aracı riskli bölgelere göndermeye teşvik etti. Özellikle Doğu Antarktika’nın, Batı Antarktika’ya kıyasla çok daha fazla buz barındırması, bu bölgedeki erimenin dünya kıyıları için çok daha büyük bir tehdit anlamına geldiğini gösteriyor.
Araştırmanın sonuçları, Aralık 2025’te Science Advances dergisinde “Denman ve Shackleton Buz Sahanlıkları altında sirkülasyon ve okyanus–buz etkileşimi” başlığıyla yayımlandı.
Antarktika’da kaybolduğu düşünülen bir robot, insanlığın iklim kriziyle ilgili en kritik sorularından birine ışık tutacak verilerle geri döndü. Bu veriler, deniz seviyelerindeki olası hızlı yükselişin düşündüğümüzden daha yakın olabileceğini gösteriyor.