İngiltere’de İsrail Lobisi Tartışması Alevlendi: Parlamento Kritik Oturuma Hazırlanıyor

İngiltere’de İsrail’in siyaset üzerindeki etkisine dair tartışma artık insan hakları örgütlerinin ya da Filistin dayanışma ağlarının gündemi olmaktan çıktı. 116 bini aşan imzayla Parlamento gündemine taşınan dilekçe, Londra’daki siyasal düzenin uzun süredir kaçındığı bir soruyu resmi tartışma alanına soktu: İsrail devletiyle bağlantılı aktörler, İsrail yanlısı lobi grupları ve diplomatik ağlar İngiliz siyaseti üzerinde ne ölçüde etkili?

Middle East Eye’ın haberine göre Parlamento, “İngiltere siyasetinde İsrail yanlısı lobi faaliyetleri” başlığında bir tartışmaya hazırlanıyor. Dilekçede, özellikle Gazze’deki yıkım, Batı Şeria’da Filistinlilere yönelik baskılar ve İngiltere hükümetinin bu süreçte aldığı siyasal tutum, kapsamlı bir kamu soruşturması talebinin gerekçesi olarak gösteriliyor. Dilekçeyi imzalayanlara göre mesele hükümet kararlarının, parti politikalarının ve kamusal tartışmanın hangi güç ağları tarafından şekillendirildiği sorusudur.

İngiliz hükümeti ise kamu soruşturması talebine mesafeli duruyor. Resmi yanıtta hükümet, İsrail yanlısı etkiye dair özel bir soruşturmayı desteklemediğini, fakat genel olarak yabancı etki, lobi faaliyetleri ve siyasal şeffaflık konularını ciddiye aldığını belirtiyor. Hükümet mevcut şeffaflık mekanizmalarını, bakanların dış temas kayıtlarını, danışman lobi sicilini ve Parlamento davranış kurallarını yeterli bir çerçeve olarak sunuyor. Ancak dilekçenin destekçilerine göre sorun tam da burada başlıyor: Mevcut sistem, lobinin varlığını kayda geçirmekten çok onu olağanlaştırıyor.

Bu tartışmanın hassasiyetini artıran unsur, İsrail meselesinin İngiltere’de yalnızca dış politika başlığı olmaması. Gazze savaşı sonrasında İngiliz toplumunda büyük bir kırılma yaşandı. Üniversiteler, sendikalar, insan hakları örgütleri, Müslüman topluluklar, sol hareketler ve Filistin dayanışma ağları, hükümetin İsrail’e yönelik tutumunu ahlaki ve hukuki bir kriz olarak görüyor. Buna karşılık İsrail yanlısı çevreler, bu tür soruşturma taleplerinin kolaylıkla antisemitik komplo söylemlerine kapı aralayabileceğini savunuyor.

Jewish News’in aktardığına göre Yahudi Liderlik Konseyi gibi bazı kurumlar dilekçenin geri çekilmesini istemiş, metnin “komplo imalarını” çağrıştırdığını ileri sürmüştü. Bu itiraz, tartışmanın en kırılgan noktasını oluşturuyor. Çünkü İsrail devletinin, İsrail yanlısı lobilerin veya yabancı devlet bağlantılı siyasal ağların etkisini tartışmak ile Yahudileri kolektif bir siyasal özne gibi hedef göstermek arasında ciddi bir ayrım bulunuyor. Demokratik bir soruşturma, bu ayrımı titizlikle korumak zorundadır.

Fakat diğer taraftan, “antisemitizm” suçlamasının her İsrail eleştirisini bastıran bir siyasal kalkan hâline gelmesi de İngiltere’de uzun süredir tartışılan bir konu. Özellikle Jeremy Corbyn döneminden bu yana İşçi Partisi içinde Filistin meselesi, parti içi tasfiyelerin, medya kampanyalarının ve ideolojik hesaplaşmaların merkezinde yer aldı. Bu nedenle yeni dilekçe, İngiliz demokrasisinin hangi konuları konuşabildiğini, hangi konuları ise ahlaki panik ve suçlama diliyle bastırdığını da gündeme taşıyor.

Guardian’ın daha önce yayımladığı bazı haberler de bu tartışmayı güçlendiren bir arka plan sunuyor. Bir haberde, Filistin yanlısı protestolarla ilgili soruşturmalar sırasında İngiliz makamlarının İsrail Büyükelçiliği ile temasları ve bazı resmi bilgilerin paylaşılması gündeme gelmişti. Hükümet bu tür temasların rutin diplomatik iletişim kapsamında olduğunu savunsa da hukukçular ve aktivistler, bunun yargı bağımsızlığı ve iç hukuk süreçleri açısından soru işaretleri doğurduğunu belirtmişti.

Bir başka tartışma ise üst düzey siyasetçilerin yabancı devletlerle, iş çevreleriyle ve güvenlik kurumlarıyla kurduğu ilişkiler üzerinden yürüdü. Guardian’ın Peter Mandelson hakkındaki güvenlik soruşturması haberinde, Çin, Rusya ve İsrail bağlantılı bazı temasların İngiliz güvenlik birimlerince risk başlığı altında değerlendirildiği yazıldı. Bu haber doğrudan İsrail lobisi tartışmasının kanıtı olarak okunamaz; ancak İngiltere’de elit siyaset, dış bağlantılar, finansal ilişkiler ve güvenlik denetimi meselesinin ne kadar hassaslaştığını göstermesi bakımından önemlidir.

Bugün İngiltere’de tartışılan şey, klasik anlamda “bir lobi var mı” sorusundan daha büyüktür. Elbette her devlet, her diaspora grubu, her çıkar ağı ve her ideolojik kamp kendi görüşünü siyasal sisteme taşımaya çalışır. ABD, Körfez ülkeleri, Çin, Rusya, Hindistan, Türkiye, İsrail ve Avrupa merkezli birçok aktör İngiliz siyasetinde temas, bağış, düşünce kuruluşu, medya ilişkisi ve diplomatik ağlar üzerinden etkili olmaya çalışır. Fakat mesele, bu etkinin demokratik şeffaflık sınırları içinde kalıp kalmadığıdır.

İsrail söz konusu olduğunda tartışmanın sertleşmesinin nedeni, Gazze’deki savaşın yarattığı ahlaki yıkımdır. On binlerce sivilin ölümü, altyapının çökmesi, hastanelerin hedef alınması, açlık ve zorunlu göç görüntüleri, Batı kamuoyunda İsrail’e verilen koşulsuz desteği sorgulatan büyük bir kırılma yarattı. İngiltere’de sokaklara çıkan yüz binlerce insan, yalnızca Filistin için değil, kendi hükümetlerinin ahlaki sorumluluğu için de yürüdü. Bu nedenle Parlamento’daki tartışma, dışarıdaki toplumsal basıncın içeriye sızması anlamına geliyor.

İngiliz hükümeti bu dosyada iki baskı arasında sıkışmış durumda. Bir yandan İsrail’le stratejik, istihbari, askeri ve diplomatik ilişkileri sürdürmek istiyor. Diğer yandan Gazze sonrasında oluşan kamuoyu baskısını tamamen görmezden gelmesi artık mümkün değil. Dilekçenin 100 bin imza eşiğini aşması, meselenin marjinal bir kampanya olmadığını; toplumun belirli bir kesiminde derin bir güvensizlik oluştuğunu gösteriyor.

Bu güvensizliğin merkezinde şu soru var: İngiliz dış politikası gerçekten kamusal çıkar, insan hakları ve uluslararası hukuk ilkeleriyle mi belirleniyor; yoksa bazı dış bağlantılı baskı ağları, bağış ilişkileri, medya kampanyaları ve parti içi lobi yapıları karar alma süreçlerini görünmez biçimde etkiliyor mu?

Parlamento tartışması bu soruya kesin bir cevap vermeyebilir. Büyük ihtimalle hükümet, mevcut denetim mekanizmalarını savunacak; muhalif vekiller ve aktivistler ise özel bir kamu soruşturması talebini sürdürecek. İsrail yanlısı kurumlar ise dilekçenin antisemitik söylemlere alan açabileceğini vurgulamaya devam edecek. Ancak tartışmanın kendisi bile İngiltere siyasetinde yeni bir eşiğe işaret ediyor.

Çünkü ilk kez bu ölçekte bir kamu talebi, İsrail yanlısı etkinin soruşturulmasını resmi Parlamento gündemine taşıyor. Bu, İngiltere’nin kendisini sunduğu “şeffaf demokrasi” imajı açısından ciddi bir sınavdır. Eğer devlet, Rusya, Çin veya Körfez ülkeleri söz konusu olduğunda yabancı etkiyi soruşturmayı meşru görüyorsa, aynı ilkenin İsrail için de geçerli olması gerekir. Aksi halde mesele Batı demokrasilerinin çifte standart meselesine dönüşür.

Dolayısıyla Gazze savaşı, İngiliz siyasetinin ahlaki dokusunu zorlamış; lobi, medya, parti içi disiplin, diplomatik temas ve hukuk süreçleri arasındaki ilişkileri daha görünür hâle getirmiştir. 22 Haziran’daki Parlamento tartışması, büyük ihtimalle tek başına bir kamu soruşturmasına yol açmayacak. Fakat İngiltere’de artık şu soru daha yüksek sesle soruluyor: Bir ülkenin demokrasisi, kendi halkının vicdanıyla mı şekillenir; yoksa kapalı kapılar ardındaki stratejik ittifakların, diplomatik baskıların ve lobi ağlarının sessiz ağırlığıyla mı?