Yol haritası belirlendi: Tek kullanımlık plastiklere kısıtlama geliyor

İklim kriziyle mücadelede yeni adım

Ekol TV muhabiri Taha Ayhan’ın aktardığına göre, iklim krizi ve deniz çöpleriyle mücadele kapsamında Türkiye’de yeni bir yol haritası oluşturuldu. Hazırlanan plan doğrultusunda ilk etapta tek kullanımlık plastiklere yönelik kapsamlı bir mevzuat hazırlanacak. Daha sonra bu ürünler listelenecek ve kısıtlamalara gidilecek.

22 kurum, 44 eylem

Sürece 22 farklı kurumun katılımıyla yön verildi. Belirlenen yol haritasında toplam 44 eylem yer aldı.

2025-2027 döneminde kısa vadeli ulusal plastik stratejisi ve eylem planı hayata geçirilecek.

2028-2032 döneminde ise orta vadeli plan devreye alınacak.

Özellikle PET şişelerin toplanma oranı, mevcut seviyeden önce yüzde 77’ye, ardından da yüzde 90’a çıkarılacak. Böylece atıkların geri dönüşüm sürecine daha etkin şekilde kazandırılması hedefleniyor.

Restoranlarda tek kullanımlık plastik dönemi bitiyor

Hazırlanan düzenleme, günlük yaşamda da büyük değişiklikler getirecek. Kafe ve restoranlarda artık:

Tek kullanımlık bardak ve tabakların kullanılması yasaklanacak,

Bunun yerine yeniden kullanılabilir ambalaj zorunlu hale gelecek.

Bu adım ile hem tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi hem de plastik atıkların doğaya verdiği zararın azaltılması amaçlanıyor.

Doğaya ve denizlere nefes aldıracak

Tek kullanımlık plastiklerin doğada çözülmesi yüzyıllar sürebiliyor. Bu ürünler, denizlerde ve okyanuslarda milyonlarca canlının yaşamını tehdit ediyor. Bakanlık, yeni yol haritasının yalnızca çevre koruma değil, aynı zamanda toplum sağlığı için de kritik bir adım olduğunu vurguluyor.

Hazırlanan plan, Türkiye’nin 2030 sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu olacak şekilde uygulamaya konulacak.

Tek kullanımlık plastikler neden bu kadar tehlikeli?

Uzmanlara göre tek kullanımlık plastikler, yalnızca çevresel değil aynı zamanda sosyal bir sorun. Geri dönüştürülebilir olarak işaretlense bile, bu ürünlerin büyük çoğunluğu atıldıktan sonra geri dönüşüme girmiyor. Yapılan araştırmalar, plastiğin yalnızca %9’unun geri dönüştürülebildiğini, geri kalanının ise yakıldığını ya da doğrudan doğaya karıştığını ortaya koyuyor.

Plastiklerin doğada çözünmesi yüzyıllar alıyor. Çözündüklerinde ise mikroplastik parçacıklarına ayrılıyorlar. Bu parçacıklar su kaynaklarını kirletiyor, hatta besin zincirine kadar ulaşıyor. Denizlerdeki canlı türlerinin yaşamını tehdit eden plastikler, insanlar için de ciddi bir sağlık riski oluşturuyor.

Yoksul toplumlar daha fazla etkileniyor

Tek kullanımlık plastik kirliliğinin yükünü en çok yoksul ve dezavantajlı toplumlar taşıyor. Küresel plastik ticareti, gelişmiş ülkelerin sınırlarını kapatmasıyla birlikte genellikle Küresel Güney ülkelerine yöneliyor. Bu durum, su kaynaklarına ve geçimlik tarım ya da balıkçılığa bağımlı topluluklarda yaşamı zorlaştırıyor.

BM Çevre Programı’nın raporlarına göre plastik üretimi, ormansızlaşma ve içme suyunun kirlenmesine yol açarken, kadınlar plastik ürünlere daha fazla maruz kaldıkları için sağlık açısından daha büyük risk altında kalıyor.

Büyük şirketlerin rolü

Greenpeace verilerine göre Coca Cola, Unilever ve Sasol gibi çok uluslu şirketler, dünyanın en büyük tek kullanımlık plastik üreticileri arasında yer alıyor. Bu şirketlerin ürettiği milyonlarca ton plastik, yalnızca ambalaj atığı yaratmakla kalmıyor; aynı zamanda fosil yakıt endüstrisini de destekliyor.

Coca Cola, Güney Afrika’da tek kullanımlık plastiklerin %80’inden fazlasından sorumlu tutulurken; Unilever yılda yaklaşık 610 bin ton plastik ambalaj üretiyor. Ancak bu şirketler, yeşil aklama faaliyetleriyle sorunun üstünü örtmekle eleştiriliyor.

Çözüm için ne yapılmalı?

Uzmanlar, tek kullanımlık plastiklerin kaynağında durdurulması gerektiğini vurguluyor. Yeniden kullanılabilir ürünlerin yaygınlaştırılması, üretici sorumluluğunun artırılması ve plastik ithalatının sınırlandırılması, çözüm için en kritik adımlar arasında gösteriliyor.

Çevre örgütleri, hükümetlerin uluslararası anlaşmalara taraf olarak plastik üretimini ve ticaretini sıkı şekilde denetlemesi gerektiğini belirtiyor. Bireylerin ise gündelik yaşamda plastik kullanımını azaltmaları ve yeniden kullanılabilir ürünlere yönelmeleri, bu mücadelede büyük önem taşıyor.