İran'dan Kürt Sınırına Dev Askeri Yığınak: Bölgesel Savaşın Yeni Cephesi mi?

Ortadoğu coğrafyası, küresel ve bölgesel aktörlerin nüfuz mücadeleleriyle şekillenen, jeopolitik fay hatlarının en kırılgan olduğu bölgelerden biridir. Son dönemde bölgede tırmanan Washington-Tahran gerilimi ve İsrail ile İran arasındaki dolaylı-dolaysız çatışma dinamikleri, askeri stratejilerin sınır hatlarında somutlaşmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda, İran İslam Cumhuriyeti’nin en stratejik kollarından biri olan İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nun Irak’ın kuzeyindeki Kürdistan Bölgesel Yönetimi sınırına yönelik başlattığı devasa askeri tahkimat, sıradan bir sınır güvenliği operasyonunun çok ötesinde anlamlar taşımaktadır.

İranlı Kürt muhalif grupların saha istihbaratına ve yerel kaynakların aktardığı verilere dayanan bilgilere göre Tahran, Irak sınırına binlerce seçkin asker, ağır tüzük unsurları, balistik füzeler ve insansız hava araçları sevk etmektedir. Bu hareketlilik, son dönemde İran iç siyasetinde yaşanan kritik gelişmelerle —özellikle Devrim Lideri Ayetullah Ali Hamaney’in vefatı ve sonrasındaki cenaze sürecinin yarattığı hassas geçiş dönemiyle— eş zamanlı olarak yürütülmektedir.

Tahkimatın Anatomisi: Sınıra Yığılan Askeri Kapasite

İran’ın Irak sınırına yönelik gerçekleştirdiği askeri yığınak, savunma uzmanları tarafından "rutin bir sınır devriyesi tahkimatı" olarak yapılmıyor aksine "geniş çaplı bir konvansiyonel harekât hazırlığı" olarak nitelendiriliyor. Kürt muhalif grupların (özellikle İran Kürdistanı Komala Partisi ve İran Kürdistanı Demokrat Partisi - İKDP) aktardığı saha raporlarına göre, sevkiyatın merkezinde Devrim Muhafızları’nın en elit yapılanması olarak bilinen Saberin Özel Kuvvetler Tugayı yer alıyor. Sınıra kaydırılan Saberin unsurlarının sayısının yaklaşık 3.000 olduğu belirtilirken, bu güçlerin rejime ideolojik olarak en sadık, asimetrik savaş ve dağ koşullarında operasyon kabiliyeti en yüksek askerlerden seçildiği vurgulanmaktadır.

Askeri yığınağın lojistik boyutu ise şu unsurlardan oluşuyor:

Zırhlı Birlikler ve Ağır Silahlar: Sınıra sevk edilen unsurlar arasında İran yapımı Zülfikar tankları ve modernize edilmiş T-72 modelleri bulunuyor. Bunun yanı sıra çok namlulu roketatarlar ve ağır topçu bataryaları sınır hattına yerleştirilmiş durumda.

Füze Sistemleri: Tahran’ın, IKBY topraklarındaki muhalif kampları vurabilecek kapasiteye sahip Emad ve Fateh serisi balistik füze fırlatma platformlarını sınır bölgelerine konuşlandırdığı iddia ediliyor.

İHA ve Elektronik Harp Teknolojisi: Şahid, Muhacir ve Meraj tipi insansız hava araçları, sınırın hem İran hem de Irak tarafında günlük olarak keşif uçuşları gerçekleştirmektedir. En dikkat çekici iddia ise, İran’ın bölgeye radar sinyallerini izleyen, uydu iletişimini kesen ve karşı İHA’ları etkisiz hale getiren gelişmiş elektronik harp sistemleri yerleştirmiş olmasıdır.

Rusya Faktörü ve Teknoloji Transferi: Sınıra kurulan bu gelişmiş gözetleme ve elektronik harp mekanizmaları, Rus subaylar ve askeri danışmanların doğrudan gözetimi altında işletilmektedir. Tahran’ın bu sistemleri son iki yıl içinde Moskova’dan satın aldığı belirtilirken, Ukrayna savaşıyla derinleşen Rusya-İran askeri ittifakının, şimdi Ortadoğu’daki Kürt sınır hattında somut bir savunma kalkanına dönüştüğü görülmektedir.

Gizli Savaşın Kurbanları: Suikastlar Ve Sınır Çatışmaları

Askeri tahkimat yalnızca lojistik bir hazırlık safhasında kalmamış, sahada doğrudan sıcak çatışmalara ve nokta operasyonlara zemin hazırlamıştır. Yaz aylarının başından itibaren bölgede tansiyon gözle görülür şekilde yükselmiştir:

İran Kürdistanı Demokrat Partisi (İKDP), İran’ın Batı Azerbaycan eyaletine bağlı Piranşahr kenti yakınlarında Devrim Muhafızları tarafından kurulan pusuda 6 savaşçısının hayatını kaybettiğini açıkladı.

Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK), Haziran sonunda Mahabad’da 4 savaşçısının öldürüldüğünü duyururken; Kürdistan Özgürlük Partisi (PAK) ise bir yöneticisinin IKBY’nin başkenti Erbil’de İran istihbaratı tarafından düzenlenen bir suikastla öldürüldüğünü doğruladı.

Kürt Muhalefetinin Stratejik İkilemi: Yeni Bir Cephe Açılmalı Mı?

İran içerisindeki rejim baskısına ve sınır ötesi operasyonlara karşı Kürt örgütleri, 22 Şubat’ta (ABD, İsrail ve İran arasındaki bölgesel gerilimin tırmanmasından kısa süre önce) önemli bir adım atarak 6 büyük İranlı Kürt organizasyonunun katılımıyla siyasi ve askeri bir ittifak kurduklarını ilan etmişlerdi. Bu ittifakın temel amacı "Kürt halkının kendi kaderini tayin hakkını savunmak" olarak belirlenmişti.

Ancak bu ittifak şu an stratejik bir yol ayrımında:

İKDP Dış İlişkiler Komitesi Üyesi Hirsh Palani, Kürt hareketinin 47 yıldır organize bir güç olarak varlığını sürdürmesinin Tahran’ı ürküttüğünü belirtiyor. Palani’ye göre, 1979’da Ayetullah Humeyni’nin Kürtlere karşı ilan ettiği "Cihat" fetvasından bu yana Kürtler hep savunma pozisyonunda kaldı ve rejim, Kürtlerin uluslararası bir destek bularak Tahran’ı içeriden sarsmasından korkuyor.

AK Sözcüsü Halil Nadri ise daha saldırgan bir stratejiden yana. Nadri, Kürt ittifakının henüz İran içinde koordineli büyük bir askeri cephe açma kararı almadığını kabul etmekle birlikte, "Mevcut bölgesel savaş, İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı topyekûn bir cephe açmak için tarihin sunduğu en iyi fırsattır. Artık ortak planlar yapıp harekete geçmeliyiz" diyerek muhalefet içindeki radikal eğilimi dile getiriyor.

Jeostratejik Bağlam

İran’ın batı sınırındaki bu hareketliliğini, güneydeki Huzistan (Basra Körfezi hattı) ve güneydoğudaki Sistan-Beluçistan eyaletlerindeki benzer askeri yığınaklarla birlikte okumak gerekir. Tahran, küresel bir kuşatma altında olduğunu hissederken, içerideki etnik fay hatlarının (Kürtler, Beluçlar, Araplar) dış güçler —özellikle ABD ve İsrail— tarafından kaşınmasından endişe ediyor.

Bölgedeki entelektüel tartışmalara bakıldığında, Ortadoğu analizleriyle tanınan Abdulaziz Alkhamis gibi isimlerin ortaya attığı "Vakumun Müteahhitleri kavramı bu durumu açıklamada oldukça işlevseldir. Bu teoriye göre;

ABD’nin Ortadoğu’daki askeri varlığını azaltma eğilimi veya bölge politikasındaki yorgunluğu, coğrafyada devasa bir stratejik boşluk (vakum) yaratmaktadır.

İran nüfuzu hiçbir zaman istikrarlı, güçlü ve müreffeh devlet yapılarında zemin bulamamıştır. Tahran; Lübnan’ın zayıflaması, Irak’ın işgali, Yemen’in terk edilmesi ve Suriye’nin iç savaşa sürüklenmesiyle oluşan "yıkıntılar" üzerinde genişlemiştir.

Şimdi ise Tahran, olası bir bölgesel savaşta kendi sınırları içinde bir vakum veya otorite boşluğu oluşmasını engellemek adına "önleyici savunma" doktrini uygulamaktadır. Irak sınırına yapılan yığınak, Irak’ın kuzeyindeki zayıf otorite boşluğundan yararlanarak İran içine sızabilecek Kürt kartını erkenden ezme girişimidir.

Tahran’ın buradaki en büyük stratejik korkusu, Batı’da (Washington veya Londra’da) "realizm" adı altında üretilen "Amerika bölgeden çekilmeli" tezlerinin pratik sonucudur. Eğer bölgede caydırıcılık tamamen ortadan kalkarsa, İran hem sınır dışındaki asimetrik vekil güçlerini (Direniş Ekseni) tahkim edecek hem de sınır içindeki etnik muhalefeti askeri demir yumrukla bastırarak iç cephesini sağlama alacaktır.

Kürt muhalefeti, uluslararası konjonktürün Tahran’ı köşeye sıkıştırdığı bu dönemi bir "fırsat penceresi" olarak görse de, sınır hattına yerleştirilen Rus yapımı elektronik harp sistemleri, balistik füzeler ve Saberin tugayları, Tahran’ın bu pencereyi kanlı bir şekilde kapatmaya kararlı olduğunu gösteriyor. Ortadoğu’da asıl soru şudur: Küresel güçler bölgedeki nöbetçi kulübelerini terk ederken, sınır hatlarındaki kuralları kim yazacak? İstikrarı ve egemenliği savunan ulus-devletler mi, yoksa sınır hatlarında füzelerle ve suikastlarla konuşan bölgesel nizamın sert aktörleri mi?