İran’ın Suriye’deki Örtülü Mesajı: Hizbullah İkmal Hatlarına Dokunan Yanar

Orta Doğu'da Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında tırmanan askeri gerilim bölgesel dengeleri yeniden şekillendirirken, Tahran yönetiminin Suriye topraklarına yönelik gerçekleştirdiği son füze ve insansız hava aracı saldırıları uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. İran resmi kanalları, Suriye-Ürdün-Irak sınırının stratejik kesişim noktasında bulunan El-Tenef askeri üssüne düzenlenen saldırının bölgedeki Amerikan varlığına misilleme olduğunu duyurdu. Ancak bölgeyi yakından takip eden güvenlik ve dış politika analistlerine göre, bu askeri hamlenin arkasında Washington’a verilen mesajın ötesinde, doğrudan Şam’daki yeni yönetimi hedef alan kritik bir uyarı yatıyor. Beşar Esad rejiminin çöküşünün ardından Suriye’de kontrolü sağlayan Ahmet eş-Şara liderliğindeki geçici hükümet, bir yandan ülkedeki siyasi ve ekonomik istikrarı yeniden kurmaya çalışırken diğer yandan Lübnan Hizbullahı’nın ülke sınırları içerisindeki lojistik ve askeri faaliyetlerini sınırlandırma gayretinde. Bu çerçevede Tahran’ın El-Tenef’i hedef alması, Suriye’nin Hizbullah’a yönelik bölgesel ya da yerel operasyonlara müdahil olmasını engellemeye dönük stratejik bir gözdağı olarak değerlendiriliyor.

El-Tenef Saldırısının Perde Arkası ve Şam Yönetimine Verilen Örtülü Mesajlar

İran’ın El-Tenef üssüne düzenlediği saldırının zamanlaması ve hedef seçimi, askeri analistler tarafından tesadüf olarak görülmüyor. Müttefiki Hizbullah’ın 2024 yılından bu yana İsrail’in aralıksız hava ve kara operasyonları nedeniyle ciddi kan kaybettiği bir dönemde Tahran, örgütün kalan cephaneliğini ve ikmal hatlarını korumayı hayati bir öncelik olarak görüyor. Washington Enstitüsü ve muhtelif düşünce kuruluşlarında görev yapan Orta Doğu analistlerinden Kelly Campa, İran’ın El-Tenef’e yönelik hamlesinin, Tahran’ın "batı kanadı" olarak gördüğü Lübnan Hizbullahı’nı koruma stratejisiyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Campa’ya göre Tahran, Şam hükümetine Hizbullah’a karşı yürütülecek herhangi bir askeri veya lojistik operasyona katılması halinde bunun ağır sonuçları olacağı mesajını net bir şekilde iletmek istiyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, yeni Suriye yönetiminin Hizbullah’a karşı mücadelede etkin bir rol üstlenebileceğine dair sık sık yaptığı açıklamalara dikkat çeken uzmanlar, Şam’ın henüz böyle bir bölgesel savaşa girme niyeti olmadığını beyan etmesine rağmen Tahran’ın bu ihtimali dahi kendisi için ciddi bir tehdit olarak algıladığını ifade ediyor. Nitekim İran’ın gerçekleştirdiği saldırıdan hemen bir gün önce Suriye güvenlik güçlerinin El-Tenef yakınlarında Hizbullah’a ulaştırılmak istenen devasa bir drone, füze ve mühimmat sevkiyatını ele geçirmiş olması bu iddiaları güçlendiriyor. Tahran’ın bu noktada askeri gücünü sergileyerek, Şam’ın örgütün ikmal hatlarına yönelik müdahalelerini caydırmayı hedeflediği belirtiliyor. İsrail’in Güney Lübnan’da kalıcı güvenlik alanları oluşturma çabaları ve ABD destekli silahsızlandırma senaryoları karşısında sıkışan Hizbullah için Suriye topraklarının güvenliği hayati önemini koruyor.

Şam’ın Hizbullah’a Yaklaşımı

Ahmet eş-Şara liderliğindeki yeni Şam hükümeti ile Hizbullah arasındaki ilişkiler tarihsel bir gerilim ve çatışma mirası üzerine kurulu. Suriye iç savaşı boyunca devrilen Esad rejiminin safında yer alarak muhalif gruba karşı savaşan Şii milis gücü Hizbullah, Şam’daki yeni yönetimin gözünde meşru bir aktör olmaktan uzak. Esad’ın devrilmesiyle birlikte İran’ın Irak ve Suriye üzerinden Lübnan’a uzanan kara koridoru büyük ölçüde kesintiye uğramış ve Hizbullah en önemli lojistik damarını kaybetmişti.

Şam yönetimi, Hizbullah’ın Suriye topraklarındaki faaliyetlerini ve ikmal hatlarını engelleme konusunda kararlı olsa da, sınırların ötesine geçerek Lübnan içindeki doğrudan bir askeri çatışmaya taraf olmaya son derece mesafeli yaklaşıyor. On yılı aşkın süredir devam eden yıkıcı bir iç savaştan henüz çıkan Suriye halkı ve yönetimi, ülkeyi yeni bir bölgesel felakete sürükleyecek adımlardan kaçınmayı ve öncelikle iç istikrarı, kamu düzenini ve ekonomik toparlanmayı sağlamayı temel hedef olarak benimsiyor.

Ahmet eş-Şara’nın Hassas Diplomatik Denge Oyunu

Suriye’nin geleceği ve Hizbullah denklemindeki rolü, yalnızca Tahran ve Washington arasındaki bir bilek güreşinden ibaret değil. Bölgesel güvenlik analisti Nicholas Heras, Ahmet eş-Şara’nın adeta bir diplomatik ip cambazı gibi hareket etmek zorunda kaldığını ve yönetiminin geleceğinin bu hassas dengeleri korumaya bağlı olduğunu ifade ediyor. Şara hükümeti bir yandan iktidara geliş sürecinde kendisine en büyük desteği sağlayan Ankara ile yakın ilişkilerini sürdürmek, diğer yandan sınır komşusu İsrail ve ABD’nin askeri baskılarını bertaraf etmek durumunda. Türkiye’nin bölgede genişleyen İsrail etkisini dengeleme arayışları zaman zaman Tahran ile örtüşen diplomatik temasları beraberinde getirirken, Şam yönetiminin bu karmaşık denklemde hata yapma lüksü bulunmuyor. Eğer Suriye toprakları Türkiye ve İran’ın İsrail’e karşı ortak bir nüfuz alanına dönüşürse, bu durum Washington ve Tel Aviv açısından kabul edilemez bir sınır ihlali olarak görülecektir. İsrail ordusunun halihazırda Suriye’nin güneybatısındaki bazı bölgeleri işgal altında tuttuğu, Hermon Dağı civarında konuşlandığı ve Şam’a çok yakın noktalarda askeri varlık gösterdiği dikkate alındığında, olası bir tırmanmanın Şara hükümetinin devrilmesiyle sonuçlanabilecek doğrudan bir İsrail müdahalesini tetikleme riski mevcuttur. Bu nedenle eş-Şara, bir yandan Ankara’ya olan siyasi borcunu ödemeye çalışırken diğer yandan Trump yönetimini karşısına almamak ve Netanyahu hükümetine askeri bir gerekçe sunmamak adına İran’ın Lübnan’a giden silah hatlarını kesme konusunda ABD ile örtülü bir iş birliği yürütüyor.

İran’ın El-Tenef üssüne düzenlediği füze saldırıları bölgesel savaşın Suriye sathına yayılma potansiyelini bir kez daha gözler önüne serdi. Tahran’ın bu hamlesi ister ABD’ye bir misilleme ister Hizbullah’ın ikmal hatlarını korumak amacıyla Şam’a verilmiş sert bir gözdağı olsun, Suriye’nin yeni dönemde Orta Doğu’daki nüfuz mücadelelerinin merkez üssü olmaya devam edeceğini gösteriyor. Çok taraflı baskıların ortasında kalan Şam yönetimi, ulusal egemenliğini korumak ile bölgesel bir savaşın ateşine çekilmek arasındaki ince çizgide varlık mücadelesi veriyor.