İran'la Savaşmamanın Bedeli: Kürtler Amerikan Kalkanını mı Kaybediyor?

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) sınırları içerisinde yer alan Erbil yakınlarındaki Harir Hava Üssü ve çevresindeki Amerikan askeri varlığının kademeli olarak azaltılması, Patriot hava savunma sistemlerinin nakledilmesi ve askeri teçhizatın bölgeden çekilmeye başlanması, Yakındoğu’daki jeopolitik fay hatlarını yeniden hareketlendirdi. Bağdat ile Washington arasında varılan anlaşmalar uyarınca yürütülen bu süreç, ABD makamları ve Erbil'deki yerel yetkililer tarafından "önceden planlanmış bir rotasyon ve koordineli yeniden yapılanma" olarak tanımlansa da uluslararası kamuoyunun ve dünya medyasının konuyu ele alma biçimi oldukça farklı bir tabloya işaret etmektedir. IKBY topraklarındaki bu stratejik geri çekilme Doğu Akdeniz’den Basra Körfezi’ne uzanan geniş bir coğrafyadaki askeri güç mimarisini derinden etkileyecek niteliktedir. Amerikan ordusunun bu hamlesi, bölgesel aktörlerin nüfuz mücadelelerini kızıştırırken, Beyaz Saray'ın küresel stratejilerinde yaşanan köklü dönüşümün de somut bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir.

Amerika Kaçıyor mu?

Harir Askeri Üssü’nde konuşlu bulunan Amerikan füze ve hava savunma sistemlerinin sökülmesi ve ağır askeri teçhizatın başka üslere nakledilmesiyle görünür hale gelen süreç, Erbil ve Bağdat yönetimleri arasındaki hassas güç dengesini bir kez daha gündeme taşımıştır. Bölgeden gelen resmi açıklamalar, ABD'nin güvenlik taahhütlerini tamamen terk etmediğini, Enbar'daki Ayn el-Esed ve IKBY’deki Harir üslerinde bulunan unsurların Bağdat ile yürütülen ikili güvenlik görüşmeleri çerçevesinde kademeli bir takvime bağlandığını vurgulamaktadır. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) liderliği ve IKBY danışmanları, söz konusu hareketliliğin ani bir kaçış olmadığını, aylar öncesinden tasarlanan ve uluslararası koalisyonun askeri varlığını ikili danışmanlık ilişkilerine dönüştürmeyi hedefleyen bir süreç olduğunu ifade etmektedir. Nitekim Erbil’deki devasa ABD Konsolosluk kompleksi ve diplomatik misyonların korunması adına asgari düzeyde hava savunma kabiliyetinin muhafaza edildiği belirtilmektedir. Ancak sahada yaşanan gerçekler, kağıt üzerindeki diplomatik metinlerin çok daha ötesinde bir askeri zorunluluğa işaret etmektedir.

Son aylarda Harir Hava Üssü ve çevresine yönelik tırmanan insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırıları, Amerikan güçlerinin bölgedeki varlığını sürdürülebilir kılma maliyetini aşırı derecede yükseltmiştir. Bölge kaynaklarının aktardığı bilgilere göre, onlarca kez kamikaze İHA'lar ve güdümlü füzelerle hedef alınan üsler, ciddi güvenlik zafiyetleri ve lojistik risklerle karşı karşıya kalmıştır. IKBY topraklarının bir ay içerisinde yüzlerce kez hava ihlali ve saldırıya maruz kalması, Erbil yönetiminin hava sahasını koruma hususunda ne denli yetersiz bir radara ve savunma altyapısına sahip olduğunu gözler önüne sermiştir. Amerikan Patriot sistemlerinin belirli noktalardan çekilmesi, Erbil için sadece psikolojik bir koruma kalkanının yitirilmesi anlamına gelmemekte, aynı zamanda bölgedeki Peşmerge güçlerinin anti-İHA sistemleri ve sınırlı imkanlarla baş başa kalması riskini doğurmaktadır. Dolayısıyla, diplomatik dilde "planlı bir düzenleme" olarak takdim edilen bu süreç, sahada pratikte bir geri çekilme ve alan daraltma harekatı olarak icra edilmektedir.

Perde Arkasındaki Hesaplar

Washington’ın IKBY’deki askeri ayak izini küçültme kararının perde arkasında, askeri, ekonomik ve politik parametrelerin bir araya geldiği karmaşık bir denklem yatmaktadır. Bu kararın en somut askeri gerekçesi, son dönemde harp teknolojisinde yaşanan niteliksel değişimdir. İran ve bölgedeki müttefik gruplar tarafından geliştirilen ucuz, tespiti zor ve sürü halinde hareket edebilen kamikaze insansız hava araçları, konvansiyonel Amerikan hava savunma konseptlerini ciddi biçimde zorlamaktadır. Birkaç bin dolarlık bir İHA’yı imha etmek amacıyla milyonlarca dolar değerindeki Patriot veya C-RAM önleyici füzelerinin kullanılması, asimetrik bir maliyet savaşı yaratmıştır. Pentagon, yüksek maliyetli ve kıymetli hava savunma bataryalarını sürekli hedef halinde tutmak yerine, bu sistemleri daha kritik küresel noktalara kaydırmayı stratejik bir zorunluluk olarak görmüştür.

Siyasi düzlemde ise Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani hükümetinin üzerindeki iç politik baskılar belirleyici rol oynamaktadır. Bağdat’taki İran destekli koalisyon ortakları ve Şii bloklar, Amerikan güçlerinin ülke toprağındaki varlığına son verilmesini hükümette kalmanın temel şartı olarak öne sürmektedir. Washington, Irak ile ilişkilerini tamamen koparmak veya ülkeyi tamamen Tahran'ın kucağına itmek istemediği için, çatışmacı bir tutum yerine "yüksek askeri varlıktan ikili güvenlik ve danışmanlık ortaklığına geçiş" formülünü kabul etmek zorunda kalmıştır. Ayrıca, İsrail ile İran ve müttefikleri arasında bölgesel boyuta taşınan çatışma ortamı, Irak hava sahasının ve üslerinin doğrudan bir savaş alanına dönüşme riskini artırmıştır. ABD yönetimi, bölgesel bir tırmanma durumunda Irak’taki kara unsurlarının rehin pozisyonuna düşmesini engellemek ve tırmanma kontrolünü elinde tutabilmek adına askeri varlığını yeniden yapılandırma yolunu seçmiştir.

Diplomasi Masasında Sert Şantaj

Yine ABD’nin Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) topraklarındaki askeri varlığını geriye çekme kararının arka planında, diplomatik dille ifade edilmeyen ancak basına yansıyan ve kulisleri hareketlendiren çok daha sert bir siyasi şantaj mekanizması yatmaktadır. Bölgedeki güvenlik kaynakları ve uluslararası analizlere yansıyan kritik iddialara göre, Washington yönetiminin Erbil üzerindeki baskısı basit bir askeri reorganizasyonun çok ötesine geçmiştir. Donald Trump’ın bölgeye yönelik agresif dış politika konsepti çerçevesinde Erbil yönetimine sunduğu dayatmanın özü oldukça net ve yakıcıdır: "İran’a karşı açılan cephede ya aktif bir aktör olarak Amerikan stratejisinin yanında savaşa girersiniz ya da 1991’den bu yana büyük bedellerle inşa edilen özerk Kürt bölgesel statüsünün lağvedilmesine göz yamarız." Erbil’i varoluşsal bir yol ayrımına sürükleyen bu ültimatom, ABD’nin IKBY’den kademeli olarak çekilme hamlesinin temel kaldıraçlarından biri haline gelmiştir.

Ancak Erbil merkezli KDP ve KYB liderliği, doğrudan İran’ı hedef alacak bir çatışmanın bölge için yıkıcı bir felaket olacağının bilincindedir. İran ile yüzlerce kilometrelik sınıra sahip olan, ekonomik ve enerjik açıdan bölgesel dengelere son derece hassas bağlarla bağlı bulunan IKBY, Washington’ın bu tehlikeli çağrısına mesafeli durmayı ve İran ile doğrudan bir savaşa sürüklenmemeyi tercih etmiştir. Erbil'in Tahran'a karşı yeni bir kara cephesi açmayı veya Doğu Kürdistan kökenli muhalif gruplara ev sahipliği yaparak sahada proaktif bir askeri hat oluşturmayı reddetmesi, Beyaz Saray'da büyük bir öfkeye ve stratejik kırılmaya yol açmıştır.

Amerikan yönetiminin bu direnç karşısında geri çekilme kartını masaya sürmesi, Erbil’e yönelik uygulanabilecek en ağır ceza mekanizmasıdır. Zira IKBY’nin Irak anayasası ile garanti altına alınan özerk statüsü ve bölgesel meşruiyeti, 1990’lardan bu yana büyük ölçüde Amerikan askeri şemsiyesinin ve Erbil’deki ABD varlığının yarattığı caydırıcılığa dayanmaktadır. Washington'ın Patriot sistemlerini sökerek ve Harir Askeri Üssü'ndeki güçlerini azaltarak bölgeden aşamalı olarak çekilmesi, "Erbil’i stratejik koruma kalkanından mahrum bırakma" tehdidinin fiilen sahaya yansıtılmasıdır. Bağdat’taki merkezi hükümetin ve İran destekli Haşdi Şabi unsurlarının Erbil üzerindeki siyasi, hukuki ve askeri baskılarını artırdığı bir dönemde Amerikan korumasının çekilmesi, Kürt bölgesinin otonom yapısını Bağdat ve Tahran'ın insafına terk etmek anlamına gelmektedir.