Kızıldeniz’de Tehlikeli Tırmanış: Afrika Boynuzu’nda Savaş Çemberi Genişliyor

Afrika Boynuzu, Sudan ve Etiyopya merkezli çatışmaların yanı sıra Basra Körfezi ülkelerinin bölgedeki etki mücadelesi nedeniyle tarihinin en kritik dönemlerinden birini yaşıyor. Uluslararası kriz analizleriyle bilinen International Crisis Group (Uluslararası Kriz Grubu) tarafından yayımlanan değerlendirmeye göre, bölgedeki iç savaşlar ile küresel ve bölgesel aktörlerin müdahaleleri birbirine entegre olarak Afrika Boynuzu’nu adeta bir patlama noktasına sürüklüyor. Acil diplomasi çağrısının yapıldığı raporda, gerginliğin düşürülmemesi halinde çatışmaların tüm Kızıldeniz havzasını kontrolden çıkarabileceği uyarısı öne çıkıyor.

Bölgedeki yangının en büyük odak noktasını dördüncü yılına giren Sudan iç savaşı oluşturuyor. 2023 yılında Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasında patlak veren iktidar mücadelesi, başkent Hartum başta olmak üzere devlet kurumlarını çökerterek milyonlarca insanı yerinden etti. Gelinen noktada ülke fiili olarak bölünmüş durumda; ordu Hartum ve Doğu Nil hattını kontrol altında tutarken, RSF ülkenin batısındaki Darfur bölgesinde hakimiyetini koruyor.

Tarihin en büyük insani krizlerinden birine yol açan bu çatışma ortamı, sadece Sudan ile sınırlı kalmayıp komşu ülkeleri de içine çekme riski taşıyor. Ülkenin parçalanması veya kalıcı bir istikrarsızlığa gömülmesi, tüm Afrika Boynuzu’ndaki güvenlik dengelerini altüst ediyor.

Sudan’daki ve çevresindeki krizleri karmaşıklaştıran en önemli faktörlerden biri de dış güçlerin bölgeye yönelik müdahaleleri olarak gösteriliyor. Özellikle Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında son yıllarda derinleşen nüfuz mücadelesi, Afrika Boynuzu’ndaki fay hatlarını daha da derinleştiriyor. Türkiye ve Mısır gibi ülkelerin yanı sıra Suudi Arabistan, Sudan ordusunu ve devletin meşruiyetini destekleyen bir diplomasi izlerken; BAE’nin RSF’ye sağladığı iddia edilen lojistik ve askeri destek, Riyad ile Abu Dabi arasındaki ipleri kopma noktasına getirdi.

Suudi Arabistan, Kızıldeniz’in hemen karşı kıyısında yer alan Sudan’daki istikrarsızlığın kendi sınırlarına ve kutsal şehirlere sıçramasından endişe duyarken, bölge ülkelerini de bu savaşın dışında kalmaya ikna etmeye çalışıyor. BAE’nin bölgedeki limanlar ve jeopolitik hamleler üzerindeki etkinliği ise komşu ülkelerde ve Kızıldeniz’e kıyısı olan Eritre ile Cibuti gibi devletlerde ciddi rahatsızlık yaratıyor.

Bölgenin bir diğer büyük ağırlık merkezi olan Etiyopya ise Tigray savaşının ardından iç istikrarını sağlama mücadelesi verirken, denize erişim arzusu nedeniyle komşularıyla karşı karşıya geliyor. Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed’in denize çıkış elde etme yönündeki hamleleri, geçmişte müttefiki olan Eritre ile ilişkileri germiş durumda.

Kızıldeniz'e kıyısı olan ülkelerin Etiyopya'nın liman arzularından endişe duyması ve Eritre'nin bölgedeki yeni ittifak arayışları, krizin boyutunu bölgesel bir savaşa dönüştürme potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, hem Körfez ülkelerinin hem de Afrika Boynuzu devletlerinin katılımıyla kapsayıcı ve acil bir diplomasi trafiği başlatılmadığı takdirde, bölgedeki çatışma sarmalının geri dönülemez bir noktaya ulaşacağını vurguluyor.