MERIP Raporu: ABD Üniversitelerinde Sansür, Gözetim ve Akademik Özgürlüğün Gerileyişi

Amerikan üniversiteleri uzun yıllar boyunca ifade özgürlüğünün, eleştirel düşüncenin ve akademik özerkliğin sembolü olarak görüldü. Ancak son iki yılda yaşanan gelişmeler, bu tarihsel kimliğin yerini giderek daha merkezi, güvenlik odaklı ve siyasi baskılara açık bir üniversite modeline bıraktığını gösteriyor. Middle East Research and Information Project (MERIP) tarafından yayımlanan kapsamlı analiz, özellikle Gazze savaşı sonrasında Filistin'e destek veren öğrenciler ve akademisyenler üzerinden şekillenen baskı mekanizmalarının, bugün Amerikan yükseköğretim sisteminin tamamını dönüştüren yapısal bir gözetim rejimine dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Bu dönüşüm kampüslerdeki protestoların bastırılmasıyla sınırlı kalmıyor. Üniversite yönetimlerinin, federal hükümetin, eyalet siyasetçilerinin ve güvenlik kurumlarının giderek iç içe geçtiği yeni modelde; öğrencilerin sosyal medya hesaplarından ders içeriklerine, akademisyenlerin araştırmalarından uluslararası öğrencilerin vizelerine kadar uzanan geniş bir denetim ağı oluşmuş durumda. MERIP'e göre bugün yaşananlar, Amerikan üniversitelerinin nasıl yönetileceğine ilişkin yeni bir siyasi paradigmanın inşası anlamına geliyor.

Filistin Dayanışması, Yeni Sansür Mekanizmasının İlk Hedefi Oldu

Rapora göre üniversitelerdeki baskının başlangıç noktası, 7 Ekim 2023 sonrasında Gazze'de yaşanan savaş karşısında Filistin'e destek veren öğrenci hareketleri oldu. Kampüslerde kurulan protesto çadırları, boykot çağrıları ve akademik dayanışma girişimleri güvenlik tehdidi olarak sınıflandırılmaya başlandı. Böylece üniversiteler, düşünsel tartışma alanı olmaktan çıkıp güvenlik mantığıyla yönetilen kurumlara dönüşmeye başladı.

MERIP'in aktardığına göre birçok üniversite yönetimi siyasi baskılar karşısında öğrencilerini korumak yerine, sansür ve gözetim politikalarını hızla benimsedi. Filistin yanlısı afişler kaldırıldı, öğrenci etkinlikleri iptal edildi, akademisyenler hakkında soruşturmalar açıldı ve protestolar güvenlik kameraları ile dijital takip sistemleri aracılığıyla sürekli izlenmeye başladı. Bu süreçte ifade özgürlüğünün sınırlarını belirleyen unsur artık akademik ilkeler değil, siyasi risk hesapları haline geldi.

Analize göre dikkat çekici olan nokta ise baskının Filistin başlığıyla sınırlı kalmaması. İlk olarak Filistin dayanışmasını hedef alan mekanizmalar, zamanla "çeşitlilik politikaları", "toplumsal cinsiyet", "woke kültürü" ve hükümet politikalarını eleştiren diğer akademik alanlara doğru genişledi. Böylece başlangıçta belirli bir siyasi mesele üzerinden kurulan denetim sistemi, üniversitelerde genel bir otosansür atmosferi üretmeye başladı.

Kampüsler Artık Dijital Gözetim Alanına Dönüşüyor

MERIP'in en çarpıcı tespitlerinden biri, klasik sansür yöntemlerinin yerini dijital gözetim teknolojilerine bırakması. Üniversiteler yalnızca protestoları dağıtan kurumlar olmaktan çıkıyor; öğrencilerin dijital davranışlarını izleyen, sosyal medya faaliyetlerini değerlendiren ve güvenlik kurumlarıyla bilgi paylaşan yapılara dönüşüyor. Böylece fiziksel kampüs ile dijital yaşam arasındaki sınırlar büyük ölçüde ortadan kalkıyor.

Raporda özellikle uluslararası öğrencilerin çok daha ağır sonuçlarla karşı karşıya kaldığı belirtiliyor. Filistin yanlısı kampüs faaliyetlerine katılan çok sayıda öğrencinin vizelerinin iptal edildiği, bazı Arap ve Müslüman öğrencilerin doğrudan devlet müdahaleleriyle hedef alındığı ifade ediliyor. Bu uygulamaların kampüs genelinde caydırıcı bir psikolojik iklim oluşturmayı amaçladığı vurgulanıyor. MERIP'e göre en az 300 uluslararası öğrencinin kampüs aktivizmi nedeniyle vizesi iptal edildi.

Son dönemde ifade özgürlüğü ile güvenlik politikaları arasındaki gerilim farklı kurumlar tarafından da tartışılıyor. PEN America, üniversitelerde artan kamera sistemleri, dijital izleme araçları ve ihbar mekanizmalarının öğrenciler üzerinde "izleniyorum" duygusunu güçlendirdiğini, bunun da akademik özgürlüğü fiilen daralttığını belirtiyor.

MERIP'in değerlendirmesi, yaşanan dönüşümün yalnızca ABD iç siyasetiyle açıklanamayacağını savunuyor. Derginin "Kampüs Siyaseti: Filistin ve Yeni Üniversite Düzeni" başlıklı özel sayısı, benzer baskı mekanizmalarının Almanya, Türkiye, Mısır ve diğer ülkelerde de farklı biçimlerde ortaya çıktığını belirterek üniversitelerin küresel ölçekte devlet-toplum ilişkilerinin yeniden şekillendiği başlıca mücadele alanlarından biri haline geldiğini ileri sürüyor.

Bu tablo, üniversitelerin devletlerin güvenlik, kimlik ve dış politika tartışmalarının kesiştiği stratejik alanlar olarak görüldüğüne işaret ediyor. Filistin meselesi ise bu dönüşümün tetikleyici başlığı olarak öne çıkıyor. Bir kez kurulan gözetim ve sansür mekanizmalarının zamanla farklı siyasi görüşlere, farklı akademik alanlara ve daha geniş toplumsal kesimlere yayılması ise ifade özgürlüğü tartışmasını demokratik toplumların geleceğini ilgilendiren temel meselelerden biri haline getiriyor.