Zeytinin kökeni yeniden yazılıyor: İtalya’da kullanım tarihi 6.000 yılı aşıyor

American Journal of Archaeology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, zeytin ağacının İtalya’daki kullanım tarihinin 6.000 yılı aştığını gösterdi. Araştırma, zeytinyağı üretiminin de sanılandan çok daha erken, yaklaşık 4.000 yıl önce başlamış olabileceğine işaret ediyor. Antik toplumlarda mutfaktan tıbba, ritüellerden hijyene kadar pek çok alanda kullanılan zeytin, Akdeniz kültürünün temel unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.

Zeytin antik yaşamın merkezindeydi
Hem yabani hem de evcilleştirilmiş zeytin türleri antik İtalya’da besin kaynağı olarak tüketilirken, ağacın odunu inşaatta ve yakıt olarak değerlendirildi. Zeytin sıkımından kalan pirina ise daha az duman çıkarıp yüksek ısı sağlaması nedeniyle evsel ve endüstriyel alanlarda tercih edilen bir yakıt haline geldi. Erken Roma döneminde yalnızca Roma çevresinde yılda yaklaşık 9,7 milyon litre zeytinyağı üretilmiş olabileceği tahmin ediliyor.

İlk izler binlerce yıl öncesine uzanıyor
Polen analizleri zeytin ağaçlarının İtalya’da 11.000 yıl önce bile var olduğunu gösterirken, insan müdahalesine işaret eden bulgular Sicilya ve Apulia’da 8.000 yıl öncesine kadar gidiyor. Ligurya’daki Arene Candide mağarasında bulunan zeytin kömürleri, öğütme taşları ve orak bıçakları ise erken hasat ve işleme faaliyetlerinin varlığını düşündürüyor. Orta Neolitik döneme tarihlenen zeytin çekirdekleri, meyvenin yerleşimlerde tüketildiğine dair en güçlü kanıtlar arasında yer alıyor.

Zeytinyağı üretiminin erken işaretleri
Sicilya’nın Castelluccio bölgesinde bulunan Tunç Çağı’na ait büyük bir kil küpte bitkisel yağ kalıntıları tespit edildi. Analizler bu yağın zeytinden elde edilmiş olabileceğini gösterse de kesin sonuçlara ulaşmak zor. Calabria ve Apulia’daki seramik depolama kaplarında rastlanan kalıntılar ise zeytinyağı üretiminin MÖ ikinci binyılın ortalarında yaygınlaşmaya başladığını düşündürüyor.

Teknolojik dönüşüm ve üretim devrimi
Akdeniz’in bilinen en eski taş döner zeytin değirmeni Basilicata’daki Incoronata’da keşfedildi. MÖ 7. yüzyıla tarihlenen bu teknoloji, zeytinlerin daha verimli işlenmesini sağlayarak üretimde önemli bir sıçrama yarattı. Bulgular, zeytinciliğin yalnızca dış kültürlerin etkisiyle değil, yerel yenilik ortamında geliştiğini de ortaya koyuyor.

Roma ile birlikte ölçek büyüdü
Roma Cumhuriyeti ve İmparatorluğu dönemlerinde zeytin yetiştiriciliği farklı iklim ve coğrafyalara yayıldı. Büyük üretim tesislerinde dört veya daha fazla pres bulunurken, bazı mahzenlerin 25.000 ila 35.000 litre arasında yağ depolayabildiği belirlendi. Bununla birlikte kırsal bölgelerde daha küçük ve geleneksel üretim yöntemleri de varlığını sürdürdü.

Modern bilimsel tekniklerin gelişmesiyle, zeytin ve zeytinyağının antik tarihine dair yeni detayların ortaya çıkması bekleniyor. Bulgular, zeytinin yalnızca bir tarım ürünü değil, binlerce yıldır Akdeniz medeniyetlerinin ekonomik ve kültürel omurgasını oluşturan stratejik bir kaynak olduğunu bir kez daha gösteriyor.

haberdeger.com
Bağımsız • Yerli • Antiemperyalist