MİT'in Erbil Ziyareti Ne Anlama Geliyor: Perde Arkasında Neler Konuşuldu?

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın’ın Bağdat, Kerkük ve Erbil aksında gerçekleştirdiği kapsamlı diplomatik ve istihbari temaslar, klasik bir terörle mücadele konseptinin ötesinde, bölgenin güvenlik mimarisini yeniden inşa etmeyi amaçlayan jeopolitik bir reorganizasyon stratejisi olarak okumamız daha yerinde olacaktır. Ankara'nın son dönemde devlet aklıyla olgunlaştırmaya çalıştığı ve "Terörsüz Türkiye" olarak kavramsallaştırılan yeni güvenlik paradigmasının saha koordinasyonu niteliğindeki bu ziyaret, askeri kazanımların diplomatik, hukuki, idari ve ekonomik normlara tahvil edilmesini hedeflemektedir. Sürecin Bağdat meşruiyeti, Kerkük dengesi ve Erbil sahası üzerinden eş zamanlı yürütülmektedir.

Ziyaretin Erbil ayağında Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Başkanı Mesud Barzani ile Pirmam’daki konutunda gerçekleştirilen kritik görüşme, masadaki en somut hedefin örgütün coğrafi olarak marjinalleştirilmesinin ötesinde, tamamen feshedilmesini sağlayacak bir silahsızlandırma takviminin dikte edilmesi olduğu düşünülmektedir.

KDP tarafından yapılan resmi açıklamada görüşmenin bölgedeki son gelişmeler, güvenlik ve istikrarı etkileyen güncel meseleler ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY), Irak merkezi hükümeti ve Türkiye arasındaki ilişkilerin çeşitli alanlarda güçlendirilmesi üzerine odaklandığı belirtilmiştir. Bu çerçevede, sınır hattında Pençe-Kilit operasyonları ile kalıcı hale getirilen askeri üs bölgelerinin yarattığı fiziki blokaj, Erbil ve Bağdat’ın ortak hukuki-operasyonel baskısıyla birleştirilerek örgütün hareket alanı tamamen ortadan kaldırılmaktadır.

KDP'nin lojistik koridorları kesme ve alan kontrolü sağlama yönündeki taahhütleri, kendi egemenlik haklarını koruma ve Süleymaniye eksenindeki rakip dengeleri sınırlama rasyoneline dayandığı için bu tasfiye senaryosunu sahada tamamen uygulanabilir ve mümkün bir gerçekliğe dönüştürmektedir.

Bölgesel Güvenlik Sözleşmesi ve Ortak Hukuki Kıskaç

İbrahim Kalın’ın Erbil ve Kerkük temasları öncesinde Bağdat’ta yürüttüğü yoğun görüşme trafiği, Ankara’nın tasfiye planına federal düzeyde yasal ve kurumsal bir zemin kazandırma stratejisinin parçasıdır. Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi, Meclis Başkanı Heybet Halbusi, Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Faik Zeydan, Ulusal Güvenlik Danışmanı Basim el-Bedri ve Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin ile Şii ve Sünni siyasi blokların liderleri olan Ammar el-Hekim, Hamis Hançer ve Muhammed Halbusi ile yapılan görüşmeler, Türkiye-Irak güvenlik ve istihbarat işbirliğinin kurumsal omurgasını oluşturmuştur. Irak merkezi hükümetinin Mart 2024'te resmi olarak örgütü "yasaklı yapı" ilan etme yönündeki egemenlik kararının ardından gelen bu temaslar, sahada atılacak operasyonel, mali ve adli adımların takvimini netleştirmiştir.

Ziyaretin diplomatik sınırları aşan en stratejik hamlesi ise tarihi Kerkük Kalesi'nde yapılan incelemeler, Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Merkezi ziyareti ve ardından 102 yıl sonra seçilen ilk Türk Vali olan Muhammed Seman Ağa ile valilik makamında gerçekleştirilen resmi görüşmedir. Ankara, Kerkük’ün idari ve demografik yapısını Irak’ın toprak bütünlüğünün ve bölgesel istikrarın temel güvencesi olarak konumlandırırken, bu hamleyle sahada Türkiye’nin fiziki ve istihbari hamiliğini açıkça tescil etmiştir. Kerkük’teki Türkmen varlığının valilik düzeyinde bir dengeleyici unsura dönüşmesi, Erbil ile Süleymaniye arasındaki güç mücadelelerinde Ankara’nın masadaki oyun kurucu rolünü pekiştirmiş ve bölgedeki jeopolitik kırılganlıkları yönetme kabiliyetini artırmıştır.

Kalkınma Yolu ve Ekonomik Entegrasyon Doktrini

Müzakerelerin stratejik satır aralarında yer alan ve Ankara’nın yeni dış politika doktrinini özetleyen en önemli parametre, Türkiye’nin Irak coğrafyasında sadece güvenlik endeksli veya enerji güzergâhı odaklı konjonktürel bir aktör olma kimliğini aşma iradesidir. Bu bağlamda, Basra Körfezi’ni Türkiye üzerinden Avrupa pazarlarına bağlayacak olan büyük Kalkınma Yolu Projesi, güvenlik mimarisinin iktisadi teminatı olarak işlev görmektedir.

Kalkınma Yolu Projesi, Irak’ın güney ucunda yer alan Büyük El-Fev Limanı’ndan başlayarak Divaniye, Necef, Kerbela, Bağdat ve Musul gibi kritik eyaletleri kat edip Irak Kürdistan’ına oradan Türkiye sınırındaki Ovaköy Sınır Kapısı’na ulaşan, yaklaşık 1.200 kilometre uzunluğundaki çok modlu bir mega ticaret ve lojistik koridorudur. Yaklaşık 17 milyar dolarlık bir yatırımla hayata geçirilmesi planlanan bu proje; yüksek hızlı demiryolları, otoyollar, enerji nakil hatları ve fiber optik şebekelerden oluşan entegre bir altyapı ağı üzerinden Süveyş Kanalı’na alternatif yaratarak Asya ile Avrupa arasındaki sevkiyat süresini 15 güne kadar kısaltmayı hedeflemektedir.

Bağdat ve Erbil yönetimlerinin bu devasa lojistik koridordan elde edeceği makroekonomik kazançlar ve ticari refah, her iki aktörün de Ankara’nın güvenlik ve istihbarat taleplerine uyum sağlamasını rasyonel bir zorunluluk haline getirmektedir. İbrahim Kalın’ın temaslarında vurgulanan terörden arındırılmış alanların hızlıca üretim, ticaret ve ortak sanayi bölgelerine dönüştürülmesi vizyonu, silahlı dışsal unsurların lojistik ve insani zeminini kurutacak en radikal panzehir olarak masada yer almaktadır. MİT’in Irak turu; Bağdat’taki yasal mutabakat, Kerkük’teki idari ağırlık ve Erbil’deki operasyonel işbirliğiyle, örgütü silah bırakmak uygulanabilirliği yüksek yeni bir bölgesel kontratın ilanı niteliğindedir.