Özgür Özel'in CHP'si: Halkçılık Söylemi, NATO Dili ve Metropol Elitlerinin Sermayesi

Cumhuriyet Halk Partisi bugün kendi tarihsel mirasıyla da karşı karşıyadır. Partinin yaşadığı dönüşüm artık basit bir lider değişimi, kadro yenilenmesi ya da seçim stratejisi meselesi olmaktan çıktı. Daha derin bir sorun var: CHP, tarihsel olarak sahip çıktığını söylediği halkçılık, bağımsızlıkçılık ve sosyal demokrat kimlik ile bugünkü siyasal konumlanması arasında ciddi bir gerilim yaşamaktadır.

Bu gerilim en açık biçimde dış politika, ekonomi, sınıfsal taban ve uluslararası ilişkiler alanında görünmektedir. CHP bir yandan Cumhuriyet’in kurucu partisi olma iddiasını sürdürmekte, diğer yandan Batı ittifakıyla daha uyumlu, NATO merkezli güvenlik anlayışına daha yakın, Avrupa sosyal demokrasisiyle daha iç içe ve büyük sermaye çevreleriyle daha barışık bir hatta ilerlemektedir.

Birinci Çelişki: Tam Bağımsızlık Mirası ile NATO’ya Güçlü İttifak Çağrısı

CHP’nin tarihsel hafızasında “tam bağımsızlık” söylemi önemli bir yer tutar. Cumhuriyetçi gelenek, en azından teorik düzeyde, Türkiye’nin dış politikada kendi kararlarını almasını, büyük güçler arasında edilgen bir ülke olmamasını ve ulusal egemenliği merkeze koymasını savunmuştur.

Ancak bugünkü CHP söyleminde Batı ittifakıyla yeniden uyum, NATO ile güçlü ilişki ve Avrupa güvenlik mimarisine daha yakın entegrasyon daha belirgin hale gelmektedir.

Özgür Özel’in Batı ile entegrasyon ve NATO ile güçlü ittifak vurgusu, CHP’nin tarihsel anti-emperyalist damarını zayıflatan bir siyasal işaret olarak okunabilir. Buradaki mesele Türkiye’nin NATO üyesi olması değildir. Türkiye zaten NATO üyesidir. Asıl mesele, ana muhalefet partisinin bu üyeliği sorgulayan, dengeleyen ya da bağımsızlık perspektifiyle yeniden yorumlayan bir dil yerine, Batı güvenlik mimarisi içinde daha güçlü yer alma arzusunu öne çıkarmasıdır.

Bu noktada şu soru kaçınılmazdır: CHP, Türkiye’nin bağımsız dış politika arayışının partisi mi, yoksa Batı güvenlik sistemine yeniden eklemlenmenin siyasi taşıyıcısı mı olmak istemektedir? Bu soru önemlidir. Çünkü NATO sadece askeri bir ittifak değildir. NATO aynı zamanda Türkiye’nin dış politika reflekslerini, güvenlik önceliklerini ve bölgesel pozisyonunu etkileyen bir sistemdir. Bu nedenle CHP’nin NATO’ya ilişkin dili, ideolojik bir yönelimdir.

İkinci Çelişki: Halkçılık Söylemi ile TÜSİAD’a Yakınlaşma

CHP kendisini hâlâ halkçı ve sosyal demokrat bir parti olarak tanımlamaktadır. Ancak partinin son yıllarda ekonomi alanında kullandığı dil, giderek emek merkezli olmaktan çıkıp sermaye güvenliği merkezli hale gelmektedir.

Hukuk devleti, yatırım güvenliği, öngörülebilir ekonomi, kurumsal reformlar ve piyasalara güven verme söylemi elbette meşru başlıklardır. Fakat sorun şuradadır: Bu dil, işçinin, emeklinin, taşeron çalışanın, asgari ücretlinin ve borç içinde yaşayan alt sınıfların ekonomik çığlığını merkeze almaktan çok, büyük sermayenin istikrar arayışına cevap veren bir dile dönüşmektedir.

CHP’nin TÜSİAD ile kurduğu temaslar bu nedenle semboliktir. TÜSİAD, Türkiye’de yalnızca bir iş dünyası örgütü değildir. Büyük sermayenin, küresel piyasalara entegre ekonomik aklın ve liberal merkez siyasetin en güçlü temsil alanlarından biridir.

Burada sorulması gereken soru şudur: CHP, emeğin siyasal temsilini mi güçlendirmektedir, yoksa büyük sermayeye “biz geliyoruz ama korkmayın” mesajı mı vermektedir?

Bu iki tutum arasında ciddi bir fark vardır.

Bir halk partisi, sermaye çevreleriyle görüşebilir. Fakat halkçı bir parti sermayenin güvenini halkın taleplerinin önüne koyamaz. Eğer partinin ekonomi dili giderek yatırımcıyı rahatlatan, piyasayı ürkütmeyen, küresel sermaye akışını önceleyen bir karakter kazanıyorsa, burada sosyal demokrasi adına ciddi bir çelişki oluşur.

Üçüncü Çelişki: Sosyal Demokrasi İddiası ile Sınıfsal Tabanın Değişimi

CHP kendisini sosyal demokrat olarak tanımlamaktadır. Ancak sosyal demokrasinin tarihsel zemini işçi sınıfı, sendikalar, dar gelirli kesimler ve üretici halk katmanlarıdır.

Bugünkü CHP’nin en güçlü olduğu sosyolojik alanlara bakıldığında ise başka bir tablo ortaya çıkmaktadır. Parti artık daha çok büyükşehirlerde, eğitimli orta sınıflarda, beyaz yakalı çalışanlarda, seküler kentli kesimlerde, profesyonel meslek gruplarında ve hizmet sektörü çevrelerinde güç kazanmaktadır. Artık CHP, metropol orta sınıflarının partisi görünümündedir. Bu nedenle CHP’nin “halkçılık” iddiası ile sosyolojik gerçekliği arasında bir mesafe oluşmaktadır.

Parti, Türkiye’nin yoksul mahallelerinde, taşrada, organize sanayi havzalarında, güvencesiz işçiler arasında ve muhafazakâr emekçi sınıflar içinde hâlâ sınırlı bir etkiye sahipse, kendisini halkın partisi olarak tanımlaması tek başına yeterli değildir.

Dördüncü Çelişki: Ulusal Egemenlik Söylemi ile AB Merkezli Meşruiyet Arayışı

CHP uzun yıllar boyunca ulusal egemenlik kavramını siyasal kimliğinin merkezine yerleştirdi. Ancak bugünkü CHP söyleminde Avrupa Birliği, Avrupa normları, Batılı demokratik kurumlar ve uluslararası kamuoyu daha merkezi bir yer tutmaktadır.

Elbette demokrasi, hukuk devleti ve insan hakları evrensel değerlerdir. Fakat burada kritik mesele şudur: CHP, Türkiye’deki demokratik mücadeleyi kendi halkının iradesiyle mi kuruyor, yoksa Batı kurumlarının desteğiyle meşruiyet kazanmaya çalışan bir siyasal hat mı inşa ediyor?

Bu ayrım önemlidir.

Çünkü Türkiye’de geniş halk kesimleri, özellikle de anti-emperyalist, muhafazakâr, milliyetçi ve devletçi çevreler, Batı merkezli meşruiyet arayışlarına tarihsel bir kuşkuyla bakmaktadır. CHP’nin AB büyükelçileriyle yoğun temasları, uluslararası sosyal demokrat ağlarla görünür ilişkileri ve Batı kamuoyuna dönük mesajları, bu kuşkuyu daha da artırmaktadır.

Buradaki çelişki şudur: CHP içeride halk egemenliği ve milli irade vurgusu yaparken, dışarıda Batılı kurumlara Türkiye demokrasisinin güvenlik meselesi haline geldiğini anlatmaktadır..

Beşinci Çelişki: Yoksulluk Söylemi ile Piyasa Dostu Ekonomi

CHP sık sık yoksulluktan, hayat pahalılığından, emeklinin ve asgari ücretlinin durumundan söz etmektedir. Fakat partinin genel ekonomik yönelimi, radikal bir gelir adaleti programından çok kurumsal normalleşme ve piyasa güveni etrafında şekillenmektedir.

Çünkü yoksulluk sadece kötü yönetim sonucu ortaya çıkmaz. Aynı zamanda sermaye birikim modeliyle, ücret rejimiyle, mülkiyet ilişkileriyle, vergi adaletsizliğiyle ve emek sömürüsüyle ilgilidir. Bu da CHP’nin en büyük ideolojik çelişkilerinden biridir.

Altıncı Çelişki: Değişim Söylemi ile Eski Merkez Siyasete Dönüş

Özgür Özel yönetimi CHP’de değişim iddiasıyla ortaya çıktı. Ancak bu değişimin içeriğine bakıldığında, ortaya çıkan şeyin radikal bir halkçı yenilenmeden çok, Batı ile uyumlu, sermaye ile barışık, büyükşehir merkezli yeni bir merkez siyaset olduğu görülmektedir.

Bu nedenle “değişim” kavramı da sorgulanmalıdır.

Değişim, partiyi halka mı yaklaştırdı; yoksa uluslararası sistemin kabul edebileceği daha yumuşak bir muhalefet modeline mi dönüştürdü?

Değişim, emekçi sınıfları mı merkeze aldı; yoksa profesyonel orta sınıfların ve büyükşehir sermayesinin beklentilerini mi siyasetin merkezine yerleştirdi?

Değişim, Türkiye’nin bağımsız dış politika arayışını mı güçlendirdi; yoksa NATO ve Batı ittifakıyla daha uyumlu bir çizgiye mi kapı açtı?

Bu sorular cevaplanmadan CHP’deki dönüşüm sağlıklı biçimde anlaşılamaz.

CHP Kendi Tarihsel Gölgesiyle Yüzleşmek Zorunda

Bir yanda halkçılık iddiası vardır; diğer yanda büyük sermayeyle uyumlu ekonomi dili.

Bir yanda tam bağımsızlık hafızası vardır; diğer yanda NATO ile güçlü ittifak vurgusu.

Bir yanda sosyal demokrasi iddiası vardır; diğer yanda metropol orta sınıflarına yaslanan sosyolojik gerçeklik.

Bir yanda ulusal egemenlik söylemi vardır; diğer yanda Batılı kurumlar üzerinden meşruiyet arayışı.

Bir yanda yoksulluk eleştirisi vardır; diğer yanda piyasa dostu restorasyon programı.

Bu çelişkiler CHP’nin bugünkü konumunu anlamak için anahtar önemdedir.

Mesele CHP’nin Batı ile görüşmesi değildir. Mesele, CHP’nin Batı ile kurduğu ilişkiyi hangi ideolojik zemin üzerinden kurduğudur.

Mesele CHP’nin TÜSİAD ile temas etmesi değildir. Mesele, CHP’nin emekçi sınıflarla mı yoksa büyük sermaye çevreleriyle mi daha güçlü bir gelecek tahayyülü kurduğudur.

Mesele CHP’nin değişmesi değildir. Mesele, bu değişimin halkçı bir yenilenme mi yoksa küresel merkez sola eklemlenme mi olduğudur.

Bugün CHP, Türkiye’de iktidar alternatifi olabilir. Fakat iktidar alternatifi olmak ile tarihsel anlamda halkçı, bağımsızlıkçı ve sosyal demokrat bir çizgide durmak aynı şey değildir.

CHP’nin önündeki asıl sınav budur.