Timothy Snyder: ABD Süper Güç Statüsünü İntihara götürdü

Amerikalı tarihçi ve siyaset düşünürü Timothy Snyder, Project Syndicate’te yayımlanan dikkat çekici analizinde, ABD Başkanı Donald Trump dönemindeki dış politikanın başarısız olmas bir yana “Amerikan gücünün sistematik biçimde yok edilmesi” anlamına geldiğini savundu. Snyder’a göre Washington artık rakipleri tarafından değil kendi iç siyasi yapısı ve stratejik tercihleri nedeniyle küresel liderliğini kaybediyor.

Snyder analizinde özellikle İran savaşı üzerinden sert bir değerlendirme yapıyor. ABD’nin milyarlarca dolar harcayarak yürüttüğü savaşın; Amerikan halkını yoksullaştırdığını, oligarkları zenginleştirdiğini, müttefik ilişkilerini zayıflattığını ve Çin ile Rusya gibi rakip güçlerin elini güçlendirdiğini öne sürüyor. Ona göre yaşanan süreç klasik bir emperyal gerilemeden öte bir şey. Tarihte benzeri az görülen bilinçli bir “süper güç intiharı.”

Amerika artık ulusal çıkar mantığıyla hareket etmiyor

Snyder’ın en dikkat çekici tezlerinden biri, Trump yönetiminin artık “ulusal çıkar” kavramıyla hareket etmediği yönünde. Analizde, devletin geniş toplumsal çıkarları yerine dar bir sermaye çevresinin çıkarlarına göre yönetildiği vurgulanıyor. Snyder’a göre bu durum, ABD’yi modern bir devlet olmaktan uzaklaştırarak ticari bir şirkete dönüştürüyor.

Yazıda Trump yönetiminin devlet kurumlarını zayıflatmasının uzun vadeli stratejik sonuçlarına da dikkat çekiliyor. Özellikle liyakat sisteminin çökmesi, devlet bürokrasisinin tasfiye edilmesi ve ordu içindeki profesyonel yapının aşındırılması, Snyder’a göre Amerikan gücünün temel direklerini yıkıyor. Analizde Savunma Bakanı Pete Hegseth ve diğer üst düzey isimler örnek gösterilerek, “devlet kapasitesinin bilinçli biçimde çürütüldüğü” savunuluyor.

Snyder’ın analizinde İran savaşı yalnızca askeri bir başarısızlık olarak ele alınmıyor. Ona göre savaş, ABD’nin küresel meşruiyet krizini de derinleştirdi. Özellikle Washington’ın müttefikleriyle yaşadığı güven kaybının Avrupa ve Asya’da yeni jeopolitik arayışları hızlandırdığı belirtiliyor.

Project Syndicate’te yayımlanan başka analizlerde de benzer biçimde, ABD’nin İran savaşı sonrası uluslararası düzende “kurucu güç” pozisyonundan uzaklaştığı ve orta ölçekli devletlerin yeni blok arayışlarına yöneldiği ifade ediliyor. Özellikle Kanada ve Avrupa merkezli yeni diplomatik eksen tartışmaları dikkat çekiyor.

Snyder’a göre Washington artık yalnızca savaş kaybetmiyor; aynı zamanda güven kaybediyor. Bu durumun en kritik sonucu ise ABD ittifak sisteminin çözülmesi olabilir. Analizde, Trump döneminin ardından bile Amerikan taahhütlerine yönelik kuşkunun uzun yıllar devam edeceği öne sürülüyor.

Çin ve Rusya için yeni fırsat dönemi

Analizin en sert bölümlerinden biri ise Amerikan demokrasisine yönelik değerlendirmeler oldu. Snyder, seçim süreçlerinin tartışmalı hale gelmesini ve Trump’ın iktidarı sürekli hale getirme söylemlerini “Amerikan Cumhuriyeti’nin sürekliliğini tehdit eden gelişmeler” olarak tanımlıyor. Ona göre bir süper gücün devamlılığı yalnızca askeri kapasiteyle değil, kurumların meşruiyetiyle mümkün olabilir.

Snyder ayrıca eğitim sistemindeki gerileme, üniversiteler üzerindeki siyasi baskılar ve kamusal tartışma alanının sosyal medya manipülasyonlarıyla çökertilmesini de Amerikan gücünü aşındıran temel faktörler arasında sayıyor. Analize göre Washington artık yalnızca dışarıda savaş yürütmüyor; içeride de kendi entelektüel altyapısını tahrip ediyor.

Snyder’ın dikkat çektiği bir diğer unsur ise ABD’nin rakiplerine sağladığı stratejik avantajlar. Analizde İran savaşı sonrası Çin’in ekonomik ve diplomatik nüfuzunun arttığı, Rusya’nın ise Batı blokundaki kırılmaları daha rahat kullanmaya başladığı belirtiliyor.

Özellikle ABD’nin sürekli kriz üreten politikalarının, Çin’in “istikrar sağlayıcı güç” imajını güçlendirdiği yorumları dikkat çekiyor. Bu durumun uzun vadede dolar sisteminden güvenlik mimarisine kadar pek çok alanda yeni küresel kırılmalara yol açabileceği ifade ediliyor.

Timothy Snyder analizinin sonunda dikkat çekici bir uyarıda bulunuyor: Ona göre yaşanan kriz sadece Trump’ın kişiliğiyle açıklanamaz. Asıl sorun, Amerikan toplumundaki derin eşitsizlikler, demokratik bozulma ve oligarkların siyaseti kontrol eder hale gelmesi.

Snyder’a göre ABD ya daha adil ve demokratik bir yeniden yapılanmaya gidecek ya da kendi eliyle küresel gücünü tasfiye eden tarihsel bir çöküş sürecine sürüklenecek. Analistin ifadesiyle mesele artık yalnızca “Amerikan hegemonyasının gerilemesi” değil; “Amerikan Cumhuriyeti’nin geleceği.”