Avrupa neden zenginleşti, asya neden geri kaldı? Dr. Hüseyin Korkmaz “The Great Divergence”ı analiz etti
Uluslararası güvenlik ve ABD-Çin ilişkileri alanında çalışmalar yürüten Dr. Hüseyin Korkmaz, tarihçi Kenneth Pomeranz’ın küresel ekonomi tartışmalarında referans kabul edilen “The Great Divergence” kitabını analiz etti. Korkmaz’ın değerlendirmesine göre eser, Avrupa’nın yükselişini kültürel üstünlükten ziyade coğrafi fırsatlar ve sömürge ilişkileri üzerinden açıklayan güçlü bir karşı tez sunuyor.
Pomeranz Avrupa-merkezci anlatıya meydan okuyor
Dr. Korkmaz’ın aktardığına göre Pomeranz, Sanayi Devrimi’ni Avrupa’nın içsel kurumsal veya kültürel üstünlüğüyle açıklayan klasik yaklaşımlara itiraz ediyor. Kitapta 18. yüzyıl ortalarına kadar Çin’in Yangzi Deltası ile İngiltere arasında yaşam standardı, piyasa yapısı ve üretim ilişkileri bakımından büyük farklar bulunmadığı savunuluyor. Bu yaklaşım, Batı’nın yükselişini kaçınılmaz bir tarihsel sonuç olarak gören anlatıyı sorguluyor.
“Büyük Ayrışma”nın nedeni kömür ve sömürgeler olabilir
Analize göre Pomeranz, Avrupa’nın sanayileşme sürecinde belirleyici iki faktöre dikkat çekiyor: Kömüre erişim ve Yeni Dünya’nın sunduğu kaynaklar. İngiltere’de kömür yataklarının sanayi merkezlerine yakın olması üretim maliyetlerini düşürürken, Amerika’dan gelen pamuk, şeker ve kereste gibi ham maddeler Avrupa’nın ekolojik yükünü dışarıya aktarmasını sağladı. Bu durum, Avrupa’ya sanayileşme için kritik bir avantaj sundu.
Ekolojik sınırlar ve “hayalet arazi” kavramı öne çıkıyor
Korkmaz’ın değerlendirmesinde kitabın en çarpıcı kavramlarından biri “hayalet arazi” olarak öne çıkıyor. Pomeranz’a göre Avrupa, kendi topraklarının sınırına ulaştığında sömürgeler üzerinden üretim yaparak kaynak sorununu aştı. Aynı dönemde Doğu Asya toplumlarının nüfus artışı, toprak baskısı ve kaynak kısıtlarıyla karşı karşıya kaldığı; bu nedenle benzer bir sanayi sıçramasının gerçekleşmediği savunuluyor.
Kurumsal üstünlük tartışması yeniden açılıyor
Kitap, sanayileşmenin yalnızca mülkiyet hakları, piyasa kurumları veya bilimsel devrimle açıklanamayacağını ileri sürerek tartışmayı farklı bir zemine taşıyor. Dr. Korkmaz, Pomeranz’ın perspektifinin Batı’nın tarihsel üstünlüğünü sorgulayan önemli bir yaklaşım sunduğunu, ancak coğrafya ve şans vurgusunun kurumsal faktörleri gölgede bırakabileceği yönünde eleştiriler de bulunduğunu aktardı.
Bugünün jeopolitiğine uzanan tartışma
Analize göre “The Great Divergence”, yalnızca geçmişi değil günümüz küresel güç dengelerini anlamak açısından da kritik görülüyor. Küresel eşitsizliğin kökenine dair bu tartışma, Çin’in yükselişi ve fosil yakıt sonrası dönemde Batı’nın konumunun nasıl şekilleneceği sorularını yeniden gündeme taşıyor.
????"Avrupa neden zenginleşti, Asya neden geri kaldı?"
????Kenneth Pomeranz, The Great Divergence adlı kült eserinde bu sorunun cevabını arıyor.
????"Batı'nın yükselişi, kömür ve sömürgelerle gelen bir tesadüf müydü?" pic.twitter.com/GxprS3Bp2T
— Hüseyin Korkmaz (@drhkorkmaz) February 19, 2026
haberdeger.com
Bağımsız • Yerli • Antiemperyalist
