Buzulların altında gizli yapılar keşfetti, sonra sessizce kayboldu
Batı Antarktika’da yer alan Dotson Buz Sahanlığı’nın altındaki erime süreçlerini incelemek için gönderilen otonom sualtı aracı Ran, bilim insanlarını şaşırtan keşiflere imza attı. Ancak görevini büyük ölçüde tamamladıktan sonra araçtan gelen tüm sinyaller kesildi.
Buzun altında 27 gün
Araştırma, Gothenburg Üniversitesi’nden okyanusbilimci Anna Wahlin liderliğinde yürütüldü. 2022’de başlatılan görev kapsamında Ran, 27 gün boyunca Dotson Buz Sahanlığı’nın altındaki kapalı boşlukta dolaşarak yaklaşık 18 kilometre içeri ilerledi. GPS ve radyo sinyallerinin buzu aşamaması nedeniyle araç tamamen otonom çalıştı.
Uyduların göremediği yapılar ortaya çıktı
Sonar taramaları sayesinde Ran, buz sahanlığının altındaki yaklaşık 140 kilometrekarelik alanı haritaladı. Science Advances’ta yayımlanan bulgular, klasik erime modellerini zorlayan ayrıntıları ortaya koydu. Basamaklı teraslar, düz platolar, akıntı yönünde uzanan büyük çukurlar, oyulmuş kanallar ve pürüzsüz yüzeyler tespit edildi. Bu yapıların hiçbiri uydu görüntülerinde daha önce görülmemişti.
Batı kesimde erime neden daha hızlı?
Dotson Buz Sahanlığı’nın batı bölümünde yılda yaklaşık 12 metreyi bulan incelme gözlenirken, doğu kesiminin daha yavaş eridiği biliniyor. Ran’ın verileri, daha sıcak ve güçlü akıntıların batı kesimde yoğunlaşarak alttan aşınmayı hızlandırdığını, doğu kesiminin ise görece daha soğuk sularla korunduğunu gösterdi. Bilim insanları, bazı çukurların 300 metre uzunluğa ve 50 metre derinliğe ulaştığını belirtiyor.
Gizli çatlaklar ve erime yolları
Araç, buz sahanlığını baştan sona kesen derin çatlakları da görüntüledi. Uydu kayıtlarına göre bazı yarıklar 1990’lardan bu yana açık durumda. Bu dar kanallar, sıcak suyu doğrudan buzun içine taşıyarak “gizli erime yolları” oluşturuyor. Mevcut iklim modellerinin çoğu bu ayrıntıları hesaba katmadığı için buz kaybının eksik tahmin edildiği vurgulanıyor.
Ran’dan haber alınamıyor
Görev süresince 14 başarılı buz misyonu tamamlayan Ran, son görevinden geri dönemedi. Anna Wahlin, araçla tüm iletişim denemelerinin başarısız olduğunu açıkladı. Kesin neden bilinmese de bilim insanları mekanik arıza ya da buz sırtlarıyla çarpışma ihtimali üzerinde duruyor.
Bilim dünyası için büyük önem taşıyan bu görev, Ran’ın kaybına rağmen Antarktika’daki buz sahanlıklarının geleceği ve deniz seviyesi yükselişine dair kritik yeni veriler sunmuş oldu.
