Albert Einstein’ın teorisi bir yıldızın ölümünde doğrulandı: Uzay-zamanın büküldüğü an gözlendi
Yaklaşık 1 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan SN 2024afav adlı süpernovayı inceleyen astronomlar, evrenin en gizemli gök cisimlerinden biri olan magnetarın oluşum anını ilk kez doğrudan gözlemledi. Araştırmacılar, patlamadan gelen ışıkta görülen sıra dışı titreşimlerin, Albert Einstein’ın genel görelilik kuramında öngörülen uzay-zaman sürüklenmesi etkisini doğruladığını belirtiyor.
Bir yıldızın ölümü magnetara dönüşebiliyor
Büyük kütleli yıldızlar yaşamlarının sonunda çekirdeklerinin kendi kütle çekimi altında çökmesiyle süpernova patlaması yaşar. Bu patlama sırasında yıldızın dış katmanları uzaya savrulurken merkezde son derece yoğun bir kalıntı oluşur.
Bazı durumlarda bu kalıntı inanılmaz hızlarla dönmeye başlar ve Dünya’nın manyetik alanından trilyonlarca kat güçlü bir manyetik alan üretir. Astronomlar bu tür nesnelere magnetar adını veriyor.
Işıktaki “titreşimler” kritik ipucu verdi
SN 2024afav süpernovasından gelen ışık, normal süpernovalardan farklı bir davranış sergiledi. Işık parlaklığı zirveye ulaştıktan sonra düzenli biçimde sönmek yerine küçük titreşimli parlama atımları gösterdi.
Araştırmacılar bu durumun, patlamadan fırlayan bazı maddelerin tamamen kaçamayıp geri düşmesiyle magnetarın çevresinde oluşan gaz diskiyle bağlantılı olduğunu düşünüyor.
Bu disk, hızla dönen magnetarın etkisiyle eğilerek hareket ediyor ve ortaya çıkan radyasyon salınımları astronomlara önemli ipuçları sağlıyor.
Uzay-zaman “bal gibi sürükleniyor”
Einstein’ın genel görelilik kuramına göre büyük ve hızlı dönen kütleler çevrelerindeki uzay-zaman dokusunu da birlikte sürükler. Bu etkiye bilim dünyasında Lense-Thirring presesyonu deniliyor.
Gözlemlenen ışık titreşimleri tam da bu etkinin işareti olarak yorumlandı. Bu da uzay-zamanın bir süpernova kalıntısı etrafında ilk kez doğrudan gözlemlendiği anlamına geliyor.
Magnetarın özellikleri şaşırtıcı
Araştırmacılar yeni doğan magnetarın bazı özelliklerini de hesapladı:
Dönüş süresi: 4,2 milisaniye
Manyetik alan gücü: Dünya’nınkinden 300 trilyon kat daha güçlü
Bu değerler, magnetarların evrendeki en ekstrem fizik koşullarına sahip cisimler arasında olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Bilim insanları için tarihi keşif
Araştırmanın ortak yazarlarından Alex Filippenko, keşfin önemini şöyle değerlendirdi:
“Bu, süper parlak bir süpernovanın çekirdek çökmesi sonucu bir magnetarın oluştuğuna dair kesin kanıt. Einstein’ın teorisinin açık bir etkisini görmek her zaman heyecan verici.”
Bilim insanları, yeni nesil teleskopların devreye girmesiyle benzer keşiflerin çok daha sık yapılabileceğini ve evrenin en uç fizik süreçlerinin daha iyi anlaşılabileceğini düşünüyor.
haberdeger.com
Bağımsız • Yerli • Antiemperyalist
