1980 Travması: 12 Eylül'ün Beyni Ali Haydar Saltık Kimdir?
Kuleli’den Genelkurmay Karargâhına Uzanan Askeri Kariyer
1923 yılında İstanbul’da doğan Saltık, 1940’ta Kuleli Askeri Lisesi’nden, 1941’de ise Harp Okulu’ndan topçu asteğmen rütbesiyle mezun oldu. Yıllar içinde farklı birliklerde komutanlık ve öğretmenlik yaptıktan sonra 1952’de Harp Akademisi’ni bitirerek kurmay subay oldu. Bu süreçte Washington’da diplomatik-askeri görevlerde bulundu, 1974’te korgeneral rütbesiyle Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı yaptı. 1978 yılında ise orgeneralliğe terfi ederek dönemin en kritik makamlarından biri olan Genelkurmay İkinci Başkanlığı'na getirildi.
"Bayrak Harekâtı"
Saltık’ın tarih sahnesindeki en belirleyici rolü, 12 Eylül darbesine giden süreçte üstlendiği plancı kimliğidir. Kenan Evren’in talimatıyla 1978 sonlarında, ülkedeki çalkantılara ve terör olaylarına çözüm bulmak bahanesiyle kurulan gizli komisyonun başında yer aldı. Nurettin Ersin’le birlikte, darbenin operasyonel ana planı olan "Bayrak Harekâtı"nı hazırlayan ekibin lideriydi.
Radyo ve televizyonlardan okunacak bildirilerden tutuklama listelerine kadar her detayı ince ince ören Saltık, bu yönüyle çevresindekiler tarafından "ihtilalin beyni" olarak anıldı. Darbe gerçekleştirildikten sonra ise rejimin omurgası olan Millî Güvenlik Konseyi (MGK) ve Devlet Başkanlığı Genel Sekreterliği görevine getirilerek askeri yönetimin tüm bürokratik ve idari denetimini elinde topladı.
"Solcu Paşa" Söylemleri ve Çelişkili Kimliği
Ali Haydar Saltık, askerî ve siyasî kulislerde zaman zaman ilginç tezatlarla anıldı. Ailesinden bazı fertlerin 1938 Dersim olaylarında hayatını kaybettiği ve kökeninin Sarı Saltuk ailesine dayandığı iddiaları geçmişinde yer alırken, darbe öncesindeki sol çevrelerde "solcu paşa" veya "Alevi paşa" olarak tanınması dikkat çekici bir detaydı. Darbe sonrasında şiddet olaylarına karışmamış bazı solculara karşı ılımlı yaklaşılması yönünde telkinlerde bulunduğu iddiaları da bu imajı besledi. Ancak bu söylemler, onun Türkiye demokrasisini kesintiye uğratan ve binlerce insanın hayatını karartan 12 Eylül rejiminin en sert idari mekanizmalarını yönettiği gerçeğini değiştirmedi.
Sessizliğe Gömülen Sırlar
1983-1985 yılları arasında Kara Kuvvetleri Komutanlığı yaptıktan sonra emekliye ayrılan Saltık, bir süre Bern Büyükelçiliği yaparak diplomatik görevde bulundu. Siyaset sahnesinden çekildikten sonra darbe dönemine ilişkin neredeyse hiç konuşmadı; suskunluğunu ve bildiklerini mezara götürdü.
2011’deki vefatının ardından Selimiye Camisi’nde düzenlenen askerî törene dönemin Genelkurmay Başkanı Işık Koşaner, kuvvet komutanları ve kendisinden sonraki pek çok eski Genelkurmay başkanı tam kadro katıldı. Devletin en üst kademesinden uğurlanan Saltık, bir yanda darbenin idari ve stratejik altyapısını kusursuz kuran kudretli bir general, diğer yanda ise Türkiye’nin üzerine kabus gibi çöken bir askeri rejimin baş mimarlarından biri olarak tarihe geçti.
haberdeger.com
Bağımsız • Yerli • Antiemperyalist
