İletişim Başkanı Duran: "Bir avuç şirket, insanların nasıl düşündüğünü kontrol eder"
İstanbul Kongre Merkezi'nde gerçekleşen TRT World Forum 2026 etkinliği, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran’ın kapanış konuşmasıyla sona erdi. Konuşmasında dijital çağın getirdiği habercilik krizine ve algoritmik tahakküme dikkat çeken Duran, doğru ve doğrulanmış bilginin kamuoyuna ulaşmasında yaşanan engellere vurgu yaptı.
"Algoritmaların arkasında ticari ve siyasi çıkarlar var"
Geleneksel gazetecilikte editoryal sorumluluğun ve mesleki etiğin esas olduğunu hatırlatan Burhanettin Duran, dijitalleşmeyle birlikte haberciliğin kimliği belirsiz yazılımların insafına terk edildiğini ifade etti. Duran, algoritmaların tarafsız bir mekanizma olmadığını belirterek şu değerlendirmelerde bulundu: "Yıllardır gazetecilik bizim için kapı bekçisi niteliğinde olmuştur. Editörler, haberler doğru mu değil mi kontrol ediyordu ve orada kasti olmayan zararlara neden olunmasını önlüyorlardı. Bunu romantize etmiyorum. Ticari kaygılar ve politik gerçeklikler de söz konusu ama editoryal kararlar bir isim ile yayımlanıyor ve orada o isim ile ilgili olan profesyonel sorumluluklar söz konusu olabiliyor. Bugün bu gittikçe algoritmanın eline düşmeye başladı. Yüzleşecek bir yüz kalmadı. Kararların ardında bir isim olmuyor. Veriler algoritma nedeniyle duyması gereken insanlara ulaşamıyor olabilir. Buna karşın yanlış ve provokatif bir içerik dakikalar içerisinde kıtaları aşabilir. Bu temel bir soruyu ortaya çıkarmaktadır: Hangi haberin milyonlarca insana ulaştığını ve hangilerinin kamu gözünün arkasında, gölgede kaldığını kararını veren kim? Bu aklıma ünlü bir şarkıyı getiriyor. Bence herkes cevabı biliyor. Algoritmalar tarafsız değil. İnsan tercihleri var arkasında. Ticari ve politik çıkarları olan bir avuç şirket, insanların gördüğü şeyi kontrol ederse insanların nasıl düşündüğünü de kontrol eder."
"Gazeteciliğin bağımsızlığa ve maddi desteğe ihtiyacı var"
Saha haberciliğinin ve emek veren gazetecilerin ekonomik zorluklarla karşı karşıya kaldığını, buna karşın yapay zeka ve algoritmaların kontrolsüzce içerik yaydığını dile getiren İletişim Başkanı Duran, habercilik mesleğinin korunması gerektiğine işaret etti. Duran, gazeteciliğin geleceğine ilişkin şu ifadeleri kullandı: "Gazeteciler aylarca verileri kontrol edip hikâyeyi doğruluyorlar. Bir sürü röportaj yapıyorlar. Editörler, tercümanlar, yasal uzmanlar... Daha sonra paylaşıyor. Ama çevrim içi olarak bir karar süreci giriyor ve algoritma kararı veriyor. Yapay zekâ, kaynağı doğrulanmadan bilgiyi yayıyor. Kamu bunu görüyor ve bu esnada da gazeteciler ofislerinde maddi zorluklar yaşıyor. Yani bir noktada bir tuşa basarak yayın yapabiliyorsunuz ve bu şekilde bir sıkıntı olursa ne olacak? O savaş bölgesinde çalışan spikerler ya da görmediğiniz arka planda çalışan o gazeteciliğin bağımsızlığa ihtiyacı var, maddi desteğe ihtiyacı var, güçlü profesyonel etiklere ihtiyacı var. Her şeyin üstünde gazeteciliğin ihtiyaç duyduğu şey, kamuya ulaşabiliyor olmalı.
"Bizim endişelerimiz bunun da ötesine geçiyor. Algoritmik çağda gerçekten geleceğimiz endişe oluşturmaktadır. Kolektif hafızadan bahsediyoruz. Her ulusun kendi geçmişi, değerleri ve dili vardır. Bugün genç jenerasyonlar kendi tarihlerini, kültürel miraslarını dijital platformlar aracılığıyla öğreniyorlar. Düşünün genç bir kişiyi, çevrim içi araştırma yapıyor, ülkesinin tarihini araştırıyor. Milyonlarca insan bu sistemi şekillendiriyor. Yani kim karar verecek? Gelecek nesillerin geçmişi hakkında neyi bilip neyi bilmeyeceğine kim karar verecek?"
"Fikirlerimiz bizim için mi şekillendiriliyor?"
Duran dijital platformların ticari çıkarlarına dikkat çekerek, "Bu yüzden algoritmik çağda kültürel kimlik, ulusal hafıza ve medeniyet mirasımızın hangi bilgilerinin geleceğe geçeceğine kim karar verecek? Yani izlediğimiz, okuduğumuz bilgiler ticari çıkarlara hizmet ediyor. Hâlâ fikirlerimizi özgürce mi şekillendiriyoruz sizce? Yoksa fikirlerimiz bizim için mi şekillendiriliyor? Bazı kişiler bunu güçlü medya ve teknoloji şirketlerinin şekillendirdiğini söylüyorlar. Gerçekte açıklamaya çalıştığımız şey çok basit: Bir avuç şirket bizim dijital alanlarımızı kontrol ediyor ve milyarlar kazanıp oralardan bilgi toplayıp fikirlerimizi şekillendiriyor. Yani onları değiştirmek istiyoruz ve tüm toplumu etkileyecek kararlar o şekilde verilsin istiyoruz. Çok az şey söylenebilecek bu konuyla alakalı ve çok az kişi bu kararlara, bu bilgilere karşı çıkıyor." ifadelerini kullandı.
"Geleceğimiz endişe oluşturuyor"
Genç kuşakların tarihsel ve kültürel mirası dijital platformlar üzerinden öğrendiğini belirten Burhanettin Duran, ulusal hafızanın ticari şirketlerin yönlendirmesine bırakılamayacağını vurguladı. Dijital egemenlik ve uluslararası kuralların şart olduğunu kaydeden Duran, konuşmasını şu sözlerle tamamladı: ""Bu da bizi yine çekirdek sorumuza getiriyor: O zaman algoritmik çağda direksiyonun başında kim var? Teknoloji şirketleri kullanıcılar diyor. Ama onların neyi izleyeceğine, okuyacağına ve paylaşacağına onlar karar veriyor. O zaman algoritmalar zaten neyin bizim ekranımızda görüneceğine karar veriyorsa biz ne kadar özgür karar vermiş oluyoruz? Bu konuyla ilgili kurallar getirmemiz gerekiyor. Teknoloji devleri kıtalar arası inanılmaz miktarlarda veri transferi yapıyor ve pek çok ülkenin kaynaklarına hükmediyor. Ne şirketler ne de uluslar bu soruya tek başına cevap verebilir. Ve katiyen inanıyorum ki geleceğin bu konudaki kurallarında en büyük söz dijital teknoloji şirketlerinindir."
haberdeger.com
Bağımsız • Yerli • Antiemperyalist
