ABD’nin Nüfuzu Gerilerken Çin Orta Doğu’daki Güvenlik Rolünü Genişletiyor

Washington yönetiminin bölgedeki askeri angajmanlarının yarattığı belirsizlikler ve İran odaklı krizler sürerken, Pekin yönetimi geleneksel olarak sadece ticarete ve enerji tedarikine dayanan politikasını dönüştürüyor. Çin, doğrudan çatışmaya giren bir süper güç tavrından ziyade, kendi stratejik çıkarlarını, yatırımlarını ve deniz ticaret rotalarını korumayı hedefleyen, yüksek teknolojili tatbikatlar ve ortaklıklarla desteklenen yeni bir güvenlik mimarisi inşa ediyor.

Mısır Semalarında Gövde Gösterisi

Pekin’in bölgede değişen askeri profilinin en somut ve dikkat çekici örneği, Mısır ordusu ile ortaklaşa icra edilen "Medeniyet Kartalları 2026" askeri tatbikatı oldu. Bu tatbikat, klasik diplomatik temasların ve sembolik ziyaretlerin çok ötesine geçen operasyonel kabiliyetleri gözler önüne serdi. Çin Hava Kuvvetleri, manevralar kapsamında J-16 çok rollü savaş uçaklarını, YY-20A havada yakıt ikmal tankerlerini, KJ-500 havadan erken ihbar ve kontrol uçakları ile gelişmiş elektronik harp unsurlarını Mısır’a intikal ettirdi.

Çin jet filoları, rota üzerinde havada yakıt ikmali gerçekleştirerek Asya sınırlarının 6 bin kilometreden fazla dışına çıktı ve Mısır’a ulaştı. Daha önce J-16 uçaklarını yalnızca Rusya’nın Uzak Doğu bölgesi ile Pakistan’a gönderen Pekin yönetimi açısından bu sevkiyat, kıtalararası operasyonel kabiliyet ve güç projeksiyonu bakımından tarihi bir ilki teşkil etti. Tatbikat süresince Çinli ve Mısırlı pilotlar, Çin yapımı J-16’lar ile Mısır envanterindeki Fransız üretimi Rafale savaş uçakları arasında hem orta menzilli hem de it dalaşı simülasyonları icra etti. Bu ortak manevralar, Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun kendi yakın çevresinin çok ötesindeki yabancı ordularla entegre olabilme ve uzak menzillerde kuvvet idame ettirebilme kapasitesini teyit etti.

Deniz Güvenliğinden Bölgesel Savunma İş Birliklerine

Pekin’in Orta Doğu’daki askeri varlığı gökyüzüyle sınırlı kalmayıp denizlere ve dolaylı savunma ortaklıklarına da uzanıyor. Çin donanması, 2008 yılından bu yana Aden Körfezi ve Somali açıklarında korsanlıkla mücadele ve uluslararası ticari deniz taşımacılığını koruma gerekçesiyle düzenli eskort görevleri icra ediyor. Geçtiğimiz ay 49’uncu eskort görev grubunu bölgeye gönderen Çin, Basra ve Umman körfezlerinde çok uluslu tatbikatlara da ağırlık veriyor. Umman Körfezi'nde İran ve Rusya ile deniz manevraları gerçekleştiren Pekin yönetimi, Birleşik Arap Emirlikleri ile yürütülen "Şahin Kalkanı" ortak hava eğitimlerinin dördüncüsünü de başarıyla tamamladı.

Aynı zamanda Çin, savunma sanayisi ihracatı ve dolaylı kanallar üzerinden bölge güvenliğinde giderek daha belirgin bir rol oynuyor. Pekin'in yakın stratejik müttefiki olan Pakistan’ın Suudi Arabistan, Türkiye ve Kuveyt ile imzaladığı savunma mutabakatları, Çin menşeli askeri teknolojinin Körfez bölgesine transferini hızlandırıyor. Pakistan’ın Suudi Arabistan’a Çin ile ortaklaşa ürettiği JF-17 savaş uçaklarını ve Çin yapımı HQ-9 hava savunma sistemlerini konuşlandırması, Pekin’e doğrudan bir güvenlik taahhüdü altına girmeden teknolojisini sahada sergileme fırsatı sunuyor. Arap coğrafyasında kullanımı yaygınlaşan Beidou uydu navigasyon sistemi de bu entegrasyonu teknik olarak pekiştiriyor.

Pragmatik Güvenlik Yaklaşımı

Pekin’in bölgedeki varlığını yorumlayan uzmanlar, Çin’in Amerikan modelini birebir kopyalamak ya da bölgenin yeni askeri polisi olmak istemediğini dile getiriyor. Jamestown Vakfı Orta Doğu araştırmacısı Theodore Karasik, Çin teknolojisinin ve insansız hava araçlarının bölgeye şimdiden derinlemesine nüfuz ettiğini vurguluyor. Karasik’e göre Pekin, Washington ile Tahran arasındaki gerilimlerden faydalanarak konforlu bir alanda kalmayı başardı ve Suudi Arabistan’ın balistik füze programına sağladığı destek gibi stratejik adımlarla etkisini artırdı.

Çin Medya Grubu, Orta Doğu Genel Yayın Yönetmen Yardımcısı Li Chao ise Çin’in genişleyen rolünün hedeflerine açıklık getirdi. Pekin’in amacının askeri ittifaklar kurmak veya kalıcı büyük ölçekli yığınaklar yapmak olmadığını belirten Chao, enerji güvenliği, devasa ticaret hacmi ve bölgede çalışan yüz binlerce Çinlinin korunması zorunluluğunun eski "yalnızca ekonomik ilişki, sıfır güvenlik katılımı" modelini imkânsız kıldığını ifade etti. Chao, Çin’in bölgeyi askerileştirmek yerine güvenlik ilişkilerini normalleştirmeye odaklandığını, sınırlı taahhüt ve seçici katılım politikasını sürdüreceğini aktardı.

Pekin’in Önündeki Stratejik Sınırlar ve Denge Politikası

Tüm bu açılımlara karşın Çin’in sahadaki imkânları, ABD’nin onlarca yıla yayılan üs ağı ve ittifak yapısıyla kıyaslandığında oldukça kısıtlı kalıyor. Cibuti’deki lojistik destek tesisi haricinde Orta Doğu’da daimi bir askeri üssü bulunmayan Çin, Körfez ülkelerine İran’a veya diğer tehditlere karşı doğrudan bir savunma kalkanı sağlayacak kapasiteye sahip değil.

Bunun yanı sıra Pekin; Suudi Arabistan, BAE, Mısır ve İran ile "Kapsamlı Stratejik Ortaklık", İsrail ile ise inovasyon ortaklığı yürüterek tüm taraflarla dengeli diplomatik bağlar gözetiyor. Çin her ne kadar bir yandan arabuluculuk çağrıları yapsa da, Amerikan kaynaklarının Çinli firmaları İran’a füze ve insansız hava aracı parçaları sağlamakla suçlaması Pekin'in dengesini hassas bir hatta tutuyor. Sonuç olarak Çin, doğrudan bir bölgesel hegemonya iddiası taşımaksızın, ABD’nin gerileyen ağırlığının açtığı boşlukta kendi ticari ve enerji çıkarlarını korumaya odaklanan, son derece temkinli, seçici ve pragmatik bir güvenlik diplomasisi yürütüyor.