Andy Burnham’ın Gelişi İngiltere’nin Orta Doğu Politikasını Nasıl Etkileyecek?

İngiltere'de İşçi Partisi liderliğini devralarak Başbakanlık koltuğuna oturan Andy Burnham, Ortadoğu diplomasisinde de dikkatle izlenen yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Ancak Burnham'ın göreve gelişi, birçok gözlemcinin beklediği gibi Londra'nın dış politikasında radikal bir kırılma anlamına gelmeyebilir. Aksine uzmanlara göre İngiltere, Filistin, İsrail, İran ve Körfez politikalarında söylemini kısmen değiştirse de Washington merkezli güvenlik mimarisinden uzaklaşmayacak. Burnham'ın ilk sınavı ise Gazze savaşı nedeniyle İşçi Partisi'nin kaybettiği toplumsal güveni yeniden tesis etmek olacak.

Gazze Dosyasında Yeni Söylem, Eski Sınırlar

Andy Burnham'ın en dikkat çekici çıkışlarından biri, İşçi Partisi'nin Gazze savaşındaki tutumuna ilişkin yaptığı özeleştiri oldu. Burnham, partinin İsrail'in Gazze operasyonlarına verdiği ilk desteğin yanlış algılandığını kabul ederken, İngiltere'nin ateşkes çağrısında geç kaldığını ve Filistin meselesinde daha güçlü bir diplomatik çizgi izlenmesi gerektiğini savundu.

Bu açıklamalar özellikle Keir Starmer döneminde yaşanan yoğun eleştirilerin ardından geldi. Starmer hükümeti, Gazze'deki yıkım büyürken uzun süre tam ateşkes çağrısı yapmaması ve İsrail'e yönelik silah ihracatını tamamen durdurmaması nedeniyle hem parti tabanında hem de Müslüman seçmenler arasında ciddi oy kaybına uğramıştı. Burnham'ın bu nedenle daha eleştirel bir dil benimsemesi, iç siyasete yönelik stratejik bir hamle olarak değerlendiriliyor.

Bununla birlikte analistler, Burnham'ın söylem değişikliğinin pratikte ne kadar ileri gideceği konusunda ihtiyatlı. İngiliz hükümetinin Batı Şeria'daki yasa dışı Yahudi yerleşimlerine yönelik ticaret kısıtlamaları getirmesi, bazı İsrailli siyasetçilere yeni yaptırımlar uygulaması veya Filistin devletinin uluslararası statüsünü daha aktif savunması ihtimal dahilinde görülüyor. Ancak İngiltere'nin İsrail ile sürdürdüğü istihbarat paylaşımı, savunma sanayii iş birliği ve stratejik ortaklığın köklü biçimde değiştirilmesi kısa vadede beklenmiyor.

Burnham'ın geçmişi de bu temkinli beklentiyi destekliyor. Bir yandan 2012 yılında Batı Şeria'yı ziyaret ederek İsrail'in kontrol noktaları ve yerleşim politikalarından etkilendiği biliniyor. 2023 yılında ise Gazze için erken ateşkes çağrısı yapan İşçi Partili isimler arasında yer aldı. Öte yandan İsrail'in Gazze'deki eylemlerini "soykırım" olarak nitelendirmekten kaçınması, onun dış politikada tamamen farklı bir çizgiye yönelmeyeceğinin işareti olarak yorumlanıyor.

Analizler Burnham'ın asıl hedefinin İşçi Partisi'nin kaybettiği sol ve Müslüman seçmeni yeniden kazanmak olduğunu düşünüyor. Bu nedenle Filistin konusunda daha sert açıklamalar gelse bile bunların İngiltere'nin temel güvenlik politikalarını değiştirecek ölçüde olmayacağı değerlendiriliyor.

İran ve ABD Arasında Denge Arayışı

Burnham'ın önündeki ikinci büyük dosya ise İran. Son yıllarda ABD ile İran arasında artan askeri gerilim, İsrail'in bölgedeki operasyonları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri Londra'nın dış politikasını doğrudan etkiliyor.

Yeni başbakanın bu konuda önceki hükümetlerden daha temkinli bir yaklaşım benimsemesi bekleniyor. Burnham, Irak Savaşı'na destek vermiş bir siyasetçi olmasına rağmen daha sonraki yıllarda bu müdahaleyi ciddi bir hata olarak değerlendirmiş ve İngiltere'nin yeni bir Ortadoğu savaşına sürüklenmemesi gerektiğini savunmuştu. Bu nedenle İngiliz askerlerinin İran'a yönelik geniş çaplı bir operasyona doğrudan katılmasına sıcak bakmayacağı ifade ediliyor.

Ancak Londra'nın manevra alanı oldukça sınırlı. İngiltere'nin Körfez'deki askeri üsleri, ABD ile ortak savunma anlaşmaları, NATO yükümlülükleri ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz güvenliği operasyonları, ülkeyi fiilen Washington'un güvenlik mimarisine bağlı tutuyor. Üstelik Burnham'ın Ulusal Güvenlik Danışmanı olarak Jonathan Powell ile çalışmaya devam etmesi, Atlantik ittifakından uzaklaşma ihtimalinin düşük olduğuna işaret ediyor.

Bu anlamda Burnham döneminde Avrupa Birliği ile güvenlik koordinasyonu artabilir. Özellikle Fransa ve Almanya ile İran konusunda ortak diplomatik girişimler, yaptırım politikalarının koordinasyonu ve bölgesel krizlerin yönetimi konusunda daha yakın iş birliği kurulması bekleniyor. Buna rağmen nihai güvenlik kararlarında Washington'un belirleyici rolü devam edecek.

Bu tablo, İngiltere'nin son yıllarda izlediği geleneksel dış politika çizgisinin korunacağı anlamına geliyor. Hükümet söylem düzeyinde daha dengeli mesajlar verse bile ABD'nin bölgesel stratejilerinden tamamen bağımsız hareket etmesi kısa vadede gerçekçi görünmüyor.

Körfez İlişkileri ve Stratejik Süreklilik

Burnham'ın en az değişiklik yapacağı alan ise Körfez politikası olacak gibi görünüyor. İngiltere ekonomisinin yeniden büyümesini öncelik haline getiren yeni hükümet, Körfez ülkelerinden gelecek yatırımları kritik görüyor.

İşçi Partisi hükümetinin Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleriyle imzaladığı serbest ticaret anlaşmasının İngiliz ekonomisine yıllık milyarlarca sterlin katkı sağlaması beklenirken, Burnham yönetiminin bu ekonomik ilişkileri daha da geliştirmesi öngörülüyor. Savunma sanayii iş birlikleri, enerji güvenliği, finans yatırımları ve altyapı projeleri de Londra'nın Körfez başkentleriyle yakın çalışmayı sürdüreceğini gösteriyor.

Bu nedenle birçok analiz, Burnham dönemini "seçici bir yeniden ayarlama" olarak tanımlıyor. Filistin konusunda daha empatik bir dil kullanılabilir, İsrail hükümetine yönelik diplomatik baskılar sınırlı ölçüde artırılabilir ve İran konusunda askeri maceralardan kaçınan bir söylem öne çıkabilir. Ancak İngiltere'nin ABD ile stratejik ortaklığı, İsrail ile güvenlik ilişkileri ve Körfez monarşileriyle ekonomik bağları büyük ölçüde korunacak.

Dolayısıyla Burnham'ın gerçek sınavı söylemlerinden çok ilk icraatlarında ortaya çıkacak. Batı Şeria yerleşimleriyle ticaretin sınırlandırılması, İsrail'e verilen silah lisanslarının yeniden değerlendirilmesi, İngiltere'nin İran'a yönelik olası bir askeri operasyondan uzak tutulması ve kabinesine dış politikada daha bağımsız isimler atayıp atamayacağı, Londra'nın gerçekten yeni bir Ortadoğu stratejisine geçip geçmediğini belirleyecek. Şimdilik görünen tablo ise İngiltere'nin rotasını değiştirmek yerine mevcut eksen üzerinde küçük ama dikkat çekici düzeltmeler yapmayı tercih edeceği yönünde.