Pokemon Go Oyuncuları Pentagon İçin Nasıl Veri Topladı?

The Cradle Türkiye platformunda araştırmacı yazar Anis Raiss imzasıyla yayımlanan kapsamlı bir analiz, dünya çapında yüz milyonlarca kişinin oynadığı popüler mobil oyun Pokemon Go’nun arkasındaki şaşırtıcı askeri bağlantıları gözler önüne serdi. Yıllarca sokaklarda, parklarda ve hatta evlerinde sanal canavarları yakalamak için telefon kameralarını çevreye doğrultan oyuncuların, aslında ABD savunma sanayisi ve istihbarat kurumlarının hizmetine sunulan gelişmiş bir 3B görsel konumlandırma sistemini eğittikleri ortaya çıktı.

Google Earth ve CIA ile Başlayan Derin Bağlar

Pokemon Go’nun geliştiricisi Niantic’in askeri kökleri yeni değil; şirketin kuruluş geçmişine kadar uzanıyor. Niantic Spatial’ın kurucusu ve yönetim kurulu başkanı John Hanke, teknoloji sektörüne adım atmadan önce ABD Dışişleri Bakanlığı’nda görev yapmış bir isim. Hanke’nin 2001 yılında kurduğu ve adını ABD casus uydularından alan haritalama girişimi Keyhole, iflasın eşiğindeyken Amerikan Merkezi İstihbarat Teşkilatı’nın (CIA) risk sermayesi fonu olan In-Q-Tel ve Ulusal Coğrafi Uzay İstihbarat Ajansı’nın yatırımlarıyla ayakta kaldı. Keyhole teknolojisi başlangıçta Irak’taki ABD birliklerine istihbarat sağlamak üzere geliştirildi. Google, 2004 yılında bu şirketi satın alarak bünyesindeki yazılımı Google Earth’e dönüştürdü. Daha sonra Google bünyesinde Niantic’i kuran Hanke, 2015 yılında şirketi bağımsızlaştırarak bir yıl sonra küresel bir fenomene dönüşecek Pokemon Go’yu piyasaya sürdü.

Poke Topu Karşılığında Gönüllü Haritacılık

Oyun, 2021 yılından itibaren oyuncuları gerçek dünyadaki nesneleri ve mekânları telefon kameralarıyla taramaya teşvik eden yeni bir özellik başlattı. Oyuncular, oyun içi ödüller ve Poke topları kazanmak amacıyla parkları, sokak köşelerini, binaları ve anıtları kameraya kaydederek Niantic sunucularına yükledi. Hollanda merkezli Trouw gazetesinin ulaştığı veriler, kullanıcılar tarafından sisteme yaklaşık 30 milyar tarama görüntüsü yüklendiğini ortaya koydu. Kullanıcı sözleşmelerine gizlenen maddeler sayesinde Niantic, toplanan bu devasa görsel veriyi üçüncü taraflara lisanslama ve ticari olarak değerlendirme hakkını elinde tuttu.

Bu taramalar, şirketin Görsel Konumlandırma Sistemi (VPS) adı verilen yapay zekâ altyapısının eğitilmesinde kullanıldı. Standart GPS uydularına bağımlı çalışan sistemlerin aksine VPS, kameranın gördüğü nesneleri yeryüzünün 3 boyutlu modeliyle eşleştirerek konum belirliyor. Bu teknoloji, uydudan gelen GPS sinyallerinin engellendiği, karıştırıldığı ya da ulaşılamadığı zorlu kentsel ve askeri koşullarda hayati bir alternatif sunuyor.

Savunma Devleriyle Ortaklık ve İHA Entegrasyonu

2025 yılına gelindiğinde Niantic, tüketici oyunları departmanını 3,5 milyar dolar karşılığında Suudi Arabistan destekli Savvy Games Group bünyesindeki Scopely’ye devrederken, mekânsal teknoloji ve haritalama operasyonlarını Niantic Spatial bünyesinde tuttu. Şirket, kısa bir süre sonra Ukrayna ve Gazze operasyonlarında Batı medyasına uydu görüntüleri sağlayan ve ABD savunma sanayisinin en büyük müteahhitlerinden biri olan Vantor (eski adıyla Maxar Intelligence) ile stratejik bir ortaklık imzaladı.

Anlaşmanın temel amacı, Niantic’in yer tabanlı VPS veritabanını Vantor’un hava platformları yazılımıyla entegre etmek olarak açıklandı. Böylece GPS sinyallerinin devre dışı kaldığı savaş bölgelerinde dahi otonom insansız hava araçları ve askeri platformlar, oyuncuların topladığı yer verilerini kullanarak hedeflerini santimetre hassasiyetiyle belirleyebilecek.

Çifte Standart ve "Sömürü Yazılımı" Gerçeği

Analizde dikkat çekilen bir diğer çarpıcı detay ise Washington’ın coğrafi veri politikalarındaki çifte standart oldu. ABD yönetimi, Kyl-Bingaman Düzenlemesi ile İsrail ve işgal altındaki Filistin toprakları üzerindeki ticari uydu görüntülerinin çözünürlüğüne yıllarca katı yasal kısıtlamalar uygularken, dünyanın geri kalanında sokak sokak, ev ev en ince ayrıntıların toplanmasına izin verdi.

Akademisyen Ian Bogost’un yıllar önce davranış karşılığında dijital ödüller dağıtan yapılar için türettiği "sömürü yazılımı" kavramı, Pokemon Go örneğinde en somut halini aldı. Şirketler oyun verilerinin doğrudan İHA’lara yüklenmediğini öne sürse de Niantic, taramaların mevcut askeri modellerin temelini oluşturan erken yapay zekâ sürümlerini eğittiğini kabul ediyor. Analizler, yapay zekâ modellerine yedirilen verilerin bir daha geri alınamayacağını ve milyonlarca insanın sadece bir oyun oynadıklarını sanırken aslında küresel bir askeri tedarik zincirinin parçası haline getirildiğini vurguluyor.