Trump, Putin ve Şi Cinping Çin’de aynı masaya oturacak

Üç liderin 19 Kasım Perşembe günü Çin’in Shenzhen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında bir araya gelmesi planlanıyor. Böylece ABD, Rusya ve Çin liderleri ilk kez üçlü formatta doğrudan görüşme gerçekleştirecek. Trump'ın Asya ziyaretinin son bölümünde yapılması beklenen toplantı öncesinde, Şi Cinping ile ikili bir görüşme ve çalışma yemeği de gerçekleştireceği bildirildi.

Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, Trump'ın görüşmede dünya genelindeki nükleer silahların azaltılması konusunu gündeme getireceğini açıkladı. ABD yönetimi, nükleer silahların yayılmasını küresel güvenlik açısından ciddi bir tehdit olarak görüyor. Ancak Washington yönetiminden üst düzey bir yetkili, toplantıdan somut bir anlaşma çıkmasını beklemediklerini belirterek görüşmeyi yeni bir diplomatik sürecin başlangıcı olarak nitelendirdi.

Nükleer dengelerde yeni müzakere arayışı

Zirvenin en önemli başlıklarından birini nükleer silahların kontrolü oluşturuyor. ABD ve Rusya, dünyanın en büyük nükleer silah stoklarına sahip iki ülkesi konumunda. Çin ise son yıllarda nükleer kapasitesini önemli ölçüde genişletiyor. Washington, yeni bir silah kontrol mekanizmasının oluşturulması sürecine Pekin'in de dahil edilmesini istiyor.

Bu arayışın önündeki en önemli engellerden biri, Çin'in nükleer silahların sınırlandırılması konusunda ABD ve Rusya ile aynı çerçevede müzakere etmeye sıcak bakmaması. Pekin yönetimi, nükleer kapasitesinin iki ülkenin stoklarından çok daha küçük olduğunu savunarak eşit yükümlülükler temelinde bir anlaşmaya mesafeli yaklaşıyor.

Öte yandan ABD ile Rusya arasındaki son büyük nükleer silah kontrol mekanizması olan Yeni START anlaşmasının 2026 yılında sona ermesi, uluslararası güvenlik bakımından yeni bir belirsizlik yarattı. Trump yönetiminin Çin'i de kapsayan daha geniş bir anlaşma arayışı, bu nedenle zirvenin temel gündemlerinden biri olacak. Ancak tarafların öncelikleri arasındaki farklılıklar, kısa vadede uzlaşmayı zorlaştırıyor.

İran savaşı masaya taşınıyor, Ukrayna gündem dışında

Görüşmenin bir diğer kritik başlığı İran olacak. Trump'ın, İran'la yaşanan savaşın sona erdirilmesi ve bölgedeki gelişmeler konusunda Putin ve Şi Cinping'in değerlendirmelerini almak istediği belirtiliyor. Washington yönetimi, Tahran üzerindeki baskıyı sürdürürken Moskova ve Pekin'in İran üzerindeki diplomatik ve siyasi etkisini de hesaba katıyor.

Rusya ve Çin'in İran'la geliştirdiği siyasi, ekonomik ve stratejik ilişkiler, bu görüşmeyi ABD açısından önemli hale getiriyor. Washington'un iki ülkeyi İran konusunda kendi yaklaşımına yakınlaştırıp yakınlaştıramayacağı ise belirsizliğini koruyor. Moskova ve Pekin'in Tahran üzerindeki etkilerini ABD'nin beklentileri doğrultusunda kullanmaya ne ölçüde istekli olacakları da görüşmenin önemli soru işaretlerinden biri.

Dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise Rusya-Ukrayna Savaşı'nın üçlü görüşmenin resmi gündeminde bulunmaması. ABD yönetimi, Ukrayna meselesinin Washington, Moskova ve Kiev arasında yürütülen ayrı diplomatik temaslar çerçevesinde ele alındığını belirtiyor. Ayrıca Trump'ın Çin ziyareti sırasında Putin'le ayrı bir ikili görüşme gerçekleştirmesi de planlanmıyor.

Üç liderin aynı masada buluşması, İkinci Dünya Savaşı sonrasında büyük güçlerin küresel düzeni şekillendirdiği Yalta Konferansı'nı hatırlatan tartışmaları da beraberinde getirdi. Özellikle Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, büyük güçlerin kendi aralarında nüfuz alanlarını belirlemesi ihtimaline karşı uyarılarda bulunmuştu.

Bununla birlikte Shenzhen zirvesinden hemen yeni bir küresel uzlaşma çıkması beklenmiyor. ABD, Çin ve Rusya'nın güvenlik öncelikleri, ekonomik çıkarları ve bölgesel politikaları önemli farklılıklar taşıyor. Ancak üç ülkenin liderlerinin nükleer silahlar ve İran gibi kritik başlıklarda doğrudan görüşmesi, uluslararası sistemdeki güç rekabetinin diplomatik zeminde nasıl şekilleneceğine ilişkin önemli işaretler verebilir.