Ahilik Kutlama Haftası içerisindeyiz. Her yıl olduğu gibi bu yıl da başta Kırşehir olmak üzere büyükşehirlerimizde Ahilik Haftası çeşitli etkinliklerle kutlanıyor.

Yaklaşık 750 yıl önce kardeşlik ve ahlakı temel alarak inşa edilen bu yapı, geçmişle bugün arasında manevi değerlerimizi taşıyan bir kültür köprüsü işlevi görüyor. Günümüzde değişime uğramış olsa da esnaf, tüccar ve zanaat erbabının dayanışma ruhunu yansıtmaya devam ediyor.

Toplumu ayakta tutan en önemli dinamiklerden biri hiç şüphesiz manevi değerlerdir. Ahilik geleneği de yüzyıllardır toplumu bir arada tutan bir çimento olmuştur.

Yozlaşmanın hissedildiği günümüzde bu kadim mirastan çıkarılacak pek çok ders vardır. Ahi Evran’ın çağlar öncesinden fısıldadığı ilkeler bize üstün ahlaklı, dürüst ve alicenap bir toplumu yeniden inşa etmenin kodlarını veriyor.

Bizlere fısıldanan bu tılsımlı sözler yalnızca ticaretin kurallarını değil; insani değerleri, dürüstlüğü, paylaşmanın önemini ve kendi emeğiyle ayakta durmanın yolunu da söylüyor.

Yüzyıllardır Horasan irfan pınarından beslenen ve bu topraklarda insanı insana bağlayan; kardeşliği, emeği, dayanışmayı, birlik ve beraberliği yaşatan Ahilik köprüsü bugün de ayakta durmaya devam ediyor. Geçmişten geleceğe uzanan bu köprü, yalnızca bir esnaf teşkilatını değil; ahlakı, alın terini, paylaşmayı ve insanı merkeze alan bir hayat anlayışını taşıyor.

Ahi Ocağı

Peki, kim bu Ahi Evran? Asıl adı Nasıruddin Mahmud bin Ahmed (veya Mahmud bin Ahmed el-Hoyi) olan Ahi Evran, debbağlık yani dericilik mesleğinin piri olarak anılır. XIII. yüzyılda Horasan’dan Anadolu’ya gelmiş ve Kayseri’ye yerleşmiştir. Bir süre Konya’da kaldıktan sonra dönemin şartları gereği Kırşehir’e yerleşmiş ve vefat tarihine kadar burada yaşamını sürdürmüştür. Ahi Evran, irfan geleneğini yaşamı boyunca mesleğinden ayırmamış; yetiştirdiği ustaların üstün ahlaklı, cömert, sabırlı ve dürüst bireyler olarak iş hayatına katılmasını sağlamıştır.

Zira onun mesleği sabır ve emek istiyordu. Bu yönüyle her bir dönemi büyük bir emek isteyen insanın olgunlaşma dönemleriyle hemen hemen benzerlik göstermekteydi. Ham deriyi yumuşatıp, kirlerinden arındırıp ağartmak ve kullanışlı hale getirmek büyük bir emek istiyordu. Deri işlemeciliği bu yönüyle insanın nefis terbiyesine benziyordu.

Ahilik sadece bir esnaf örgütlenmesi değildi. İnsanı iş üzerinde eğitme sanatıydı. Çıraklıktan başlayıp ustalığa erişinceye kadar dürüst olmayı, cömertliği, kul hakkını ve paylaşmayı öğreten bir eğitim modeliydi aslında. Ahiliği diğer meslek örgütlerinden ayıran ve kültürel mirasa dönüştüren şey de tam olarak bu ayrımdı.

Meslek Birliği
Bu gelenek farklı meslek kollarını da tek bir çatı altında örgütlemeyi başarmıştır. Böylelikle tüm meslek kollarında yetişen ustalar bütünün birer parçası gibi ortak hareket etme kabiliyetine erişmişlerdir. Ahi Evran ilk başta 32 meslek kolunu örgütlemiş, bu meslekler zaman içerisinde tüm meslek kollarını kapsayacak şekilde genişlemiştir.
Ahilikte usta olabilmek öyle kolay değildi. Ahiliğin yazılı kaynaklarından olan fütüvvetnamelerde bu kurallar en ince ayrıntısına kadar yazılmıştı. Birinci kural ölçüde ve tartıda hile yapmamaktı. İkinci kural Peygamberimizin “Bizi aldatan bizden değildir.” sözü gereği kusurlu malı gizleyip satmamaktı. Kul hakkına daima riayet etmek, çırağının hakkını gözetmek ve onu ezmemek; belki de en önemli kurallardan biri de dayanışmaya ilişkin olanıydı: Kazancını paylaşmayı bilmekti. Komşusu henüz siftah etmediğinde müşteriyi ona yönlendirecek kadar ince düşünceli olmak da Ahiliğin düsturları arasındaydı.

Orta Sandıkları
Ahiliğin dayanışma ruhunu gösteren en önemli uygulamalardan biri de Orta Sandıklarıydı. Bugün de bazı örneklerini gördüğümüz bu dayanışma uygulaması, esnaf ve sanatkarın zor günlerinde onlara can suyu olurdu. Bu sandıklara esnaf kazancının belirli bir miktarını koyardı; hastalıkta, yoksullukta veya bir iflas durumunda bu sandıklar o esnafa veya tüccara sosyal güvence olurdu. Bu sandıkların içinde yalnızca para birikmez; kardeşlik, sevgi, dayanışma ve güven birikirdi. "Bugün sana, yarın bana" anlayışıyla bu sandıkların temel gayesiydi.

Eline, Diline, Beline Sahip Ol!
Ahiliğin ahlak esaslarını belirleyen bu söz, fütüvvet anlayışıyla bambaşka bir hüviyet kazanmıştır. Klasik anlamdaki tasavvufi anlayışta tekkeye kapanıp kendi içine dönük, dünyadan kopuk bir yaşam biçimini terk ederek insanı tekkenin dışına çıkaran, toplumun içine katan bir anlayışla bütünleştirilmiştir. Bu anlayış, insanın toplum içerisinde alın teriyle üretip kazanarak da olgunlaşacağı ilkesine dayanmaktaydı. Ahiliğe göre çalışmak, üretmek, helalinden kazanmak ve kazandığını paylaşmak başlı başına bir ahlak meselesidir.
Bu anlayışın hafızamızda yer eden en güçlü ifadelerinden biri “eline, diline, beline sahip olmak” ilkesidir. Hacı Bektaş Veli’de derin anlamlar bulan bu düstur, Ahi Evran’ın hayat tarzında da kendisini derinden hissettirir. Horasan irfanından beslenen bu anlayış, Anadolu topraklarını mayalarken insanımıza şu ruhu işlemiştir: Eliyle kötülük yapmayacak; diliyle kimseyi incitmeyecek, beline sahip çıkacak... Bu anlayış, en sade ve anlaşılır haliyle ahlakı özetleyen bir söz olmamış mıdır?
Bu anlayışa göre insan kendi ayakları üzerinde durmalı, kimseye boyun eğmeden emeği ile kazanmalı ve günün sonunda kasasında biriktirdiği paradan daha da önemlisi, helal kazancın en büyük huzur olduğu bilincine ermesidir.

Fütüvvetin Yolu
Ahilik geleneği fütüvvet anlayışı ile sıkı bir ilişki içerisindedir. Fütüvvet, bu büyük teşkilatın adeta ruhunu besleyen bir dinamiktir. Yiğitlik, cömertlik ve alçakgönüllü olmayı ilke edinmiş olan bu anlayış, Ahilikle birlikte esnaf teşkilatına dahil olmuştur. Böylece her dükkan, ticaret yapılan bir alışveriş merkezi olmanın dışına çıkmış; üstün ahlakın, sabrın ve dürüstlüğün ön plana çıktığı bir zaviyeye dönüşmüştür.

Son Söz
Bugün bize düşen; Ahiliğin ilkelerini sosyal ve iktisadi hayatta daima hatırlamaktır. Peki, bu şuurla Ahiliğin getirdiği çalışma ahlakını, dürüstlüğü ve paylaşma kültürünü her zaman hayatımıza yansıtabilecek miyiz?
Ahilik aslında bize insan olmanın kodlarını hatırlatıyor. Bu kodların farkına varalım; bu geleneğin bizlere fısıldadığı dürüstlük, kardeşlik, yardımlaşma ve dayanışma ruhunu yeniden kazanalım.
Ahilik Haftası vesilesiyle dükkânlar şenlensin, esnafın yüzü gülsün; ancak bu hafta sadece simgesel bir kutlama olarak kalmasın. Üretenin, alın teri dökenin ve emeğini haysiyetiyle kazananın haftası olsun. Ahi Evran’ın ocağından yükselen sıcaklık, Anadolu’nun tüm dükkânlarında yeniden hissedilsin.
Çünkü bazen bir medeniyeti hatırlamak için çok uzağa gitmeye gerek yoktur; bir ustanın eline bakmak yeterlidir. O elde emeği görürsünüz, alın terini görürsünüz ve kulak verirseniz yüzyılların öğüdünü duyarsınız:
“Eline, diline, beline sahip ol.”
Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey, tam olarak budur.