İsrail kalmalı ama Siyonizm ortadan kalkmalı.

İsrail’in önde gelen gazetelerinden Haaretz, tarihçi ve soykırım çalışmaları uzmanı Omer Bartov ile dikkat çeken bir röportaj yayımladı. Röportajın en çarpıcı başlığı ise şu oldu: “İsrail kalmalı ama Siyonizm ortadan kalkmalı.” Bartov, İsrail devletinin varlığını savunduğunu ancak mevcut ideolojik yapının ülkeyi kalıcı çatışma ve ahlaki çöküşe sürüklediğini söyledi.

Brown Üniversitesi’nde görev yapan ve Holokost üzerine çalışmalarıyla tanınan Bartov, son dönemde özellikle Gazze savaşı hakkındaki sert çıkışlarıyla gündemde. Bartov’a göre bugün İsrail’de sorun devletin kuruluşundan bu yana taşınan etnik üstünlük anlayışı ve sınırlarını tanımlamayan siyasi yapı. Bu nedenle mevcut sistemin sürdürülemez hale geldiğini savunuyor.

“İsrail kalabilir, mevcut ideoloji kalamaz”

Bartov röportajda, İsrail’in bir ülke olarak yaşamaya devam edeceğini ancak bugünkü biçimiyle siyasi Siyonizmin sona ermesi gerektiğini dile getiriyor. Ona göre İsrail’in geleceği, etnik merkezli bir devlet modelinden çıkıp tüm yurttaşlara eşit haklar tanıyan demokratik bir düzene geçmesine bağlı.

Bu yaklaşım, İsrail kamuoyunda oldukça tartışmalı. Çünkü ülkede uzun süredir devlet kimliği ile Siyonizm neredeyse eş anlamlı kabul ediliyor. Bartov ise bu bağın kırılması gerektiğini savunuyor.

Bartov’un çıkışı, Gazze savaşı sonrası İsrail içinde ve diaspora Yahudi çevrelerinde yükselen sorgulamanın parçası olarak görülüyor. Son aylarda çok sayıda akademisyen, eski diplomat ve insan hakları savunucusu İsrail’in mevcut yönelimini eleştiren açıklamalar yaptı. Özellikle savaşın insani bilançosu, uluslararası baskı ve diplomatik yalnızlaşma, İsrail’in geleceğine dair daha önce marjinal kalan fikirleri ana akıma taşımaya başladı. Bartov’un sözleri de bu nedenle sembolik önem taşıyor.

ABD desteği zayıflarsa ne olur?

Bartov’un dikkat çektiği bir başka başlık ise İsrail’in dış desteğe bağımlılığı. Ona göre Tel Aviv yönetimi bugüne kadar büyük ölçüde Washington’un askeri ve siyasi desteği sayesinde mevcut çizgisini sürdürdü. Ancak ABD’de hem sağda hem solda İsrail politikalarına yönelik eleştiriler artıyor.

Bu değişim devam ederse, İsrail’in içeride daha sert bir yüzleşme sürecine girebileceği değerlendiriliyor. Bartov, ülkenin ancak dış destek sınırlandığında diplomasiye mecbur kalacağını savunuyor.

Haaretz’te yayımlanan bu röportaj, İsrail içindeki entelektüel kırılmanın yeni aşamaya geçtiğini gösteriyor. Bir zamanlar devletin meşruiyet çerçevesi olarak görülen ideolojinin bugün bizzat İsrailli Yahudi akademisyenler tarafından sorgulanması, ülkenin siyasi geleceği açısından önemli bir gelişme.

Kısa vadede resmi politikada büyük değişim beklenmese de, Gazze savaşı sonrasında İsrail’de “devlet nasıl kalacak?” sorusunun giderek daha yüksek sesle sorulduğu görülüyor.