Cezayir'de seçimler neyi değiştirecek, neyi değiştirmeyecek?

2 Temmuz'da gerçekleştirilecek parlamento seçimleri öncesinde Cezayir yönetimi, yeni seçim yasaları ve kurumsal reformları "demokratik yenilenme" olarak sunuyor. Ancak birçok uluslararası gözlemci ve siyaset analistine göre sandıktan çıkacak sonucun ülkenin siyasi yapısını dönüştürmesi beklenmiyor. Aksine seçimler, Cumhurbaşkanı Abdelmadji Tebboune yönetimindeki mevcut sistemin meşruiyetini yeniden üretmeye hizmet eden kontrollü bir süreç olarak değerlendiriliyor.

The New Arab'da yayımlanan analizde Cezayirli siyaset bilimci Abdulkadir Şeriffya, seçimlerin "değişim değil süreklilik" anlamına geldiğini savunuyor. Yazara göre 2019'daki Hirak halk hareketinin yarattığı demokratik beklenti büyük ölçüde tasfiye edildi ve bugün ülke, protestolar sonrası ortaya çıkan siyasal enerjiyi kurumsal denetim mekanizmalarıyla kontrol altına alan yeni bir otoriter modele yönelmiş durumda.

Analize göre son yıllarda yürürlüğe giren yeni yasalar, yürütmenin yetkilerini genişletirken siyasi partiler, medya ve sivil toplum üzerindeki baskıyı da artırdı. Muhalif seslere yönelik davalar, ifade özgürlüğünü sınırlayan düzenlemeler ve güvenlik bürokrasisinin siyasetteki ağırlığı seçimlerin gerçek anlamda rekabetçi bir ortamda yapılmasını zorlaştırıyor.

Cezayir hükümeti ise tamamen farklı bir tablo çiziyor. Resmî söylemde seçim reformlarının şeffaflığı artırdığı, bağımsız seçim otoritesinin güçlendirildiği ve seçim sisteminin modernleştirildiği ifade ediliyor. Hükümet, yapılan anayasal ve yasal değişikliklerin demokratik katılımı güçlendireceğini savunuyor.

Bununla birlikte muhalif çevreler, seçimlere katılımın artmasının tek başına demokratikleşme anlamına gelmeyeceğini belirtiyor. Çünkü temel sorun sandığın varlığı değil, siyasal rekabetin eşit koşullarda yürütülüp yürütülmediği. Analistler, devlet kurumlarının yürütmeye bağımlılığı sürdükçe ve muhalefetin hareket alanı dar kaldıkça seçimlerin iktidar değişimini mümkün kılan bir mekanizma olmaktan uzak kalacağını vurguluyor.

Bu tartışmanın merkezinde 2019'da başlayan Hirak hareketinin mirası bulunuyor. Milyonlarca kişinin katıldığı kitlesel gösteriler, dönemin Cumhurbaşkanı Abdelaziz Bouteflika'nın istifasına yol açmış, ancak protestocuların talep ettiği köklü siyasal dönüşüm gerçekleşmemişti. Sonraki yıllarda çok sayıda aktivist, gazeteci ve insan hakları savunucusunun yargılanması, Hirak'ın kamusal etkisini önemli ölçüde zayıflattı.

Analize göre Cezayir'de asıl belirleyici güç hâlâ devletin güvenlik ve askerî kurumları olmaya devam ediyor. Cumhurbaşkanlığı makamı güçlü görünse de siyasal sistemin temel dengeleri uzun yıllardır güvenlik bürokrasisi tarafından şekillendiriliyor. Bu nedenle parlamentoda oluşacak yeni dağılımın dış politika, güvenlik veya ekonomik model üzerinde köklü değişiklikler yaratması beklenmiyor.

Ekonomik tablo da seçimlerin önemini artıran başlıklardan biri. Enerji gelirlerine bağımlı ekonomi, genç işsizliği, enflasyon baskısı ve yatırım ihtiyacı hükümet üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Ancak birçok analist, siyasi sistemde hesap verebilirliği güçlendirecek reformlar olmadan ekonomik reformların da sınırlı sonuç vereceğini düşünüyor. Siyasi meşruiyet sorunu çözülemediği sürece ekonomik istikrarın kırılgan kalacağı görüşü öne çıkıyor.

2 Temmuz seçimleri bu nedenle sadece parlamentonun yeni üyelerini belirlemeyecek; aynı zamanda Hirak sonrasında kurulan yeni siyasi düzenin toplum nezdindeki meşruiyetini de test edecek. Ancak mevcut koşullar altında birçok gözlemci, seçimlerden demokratik bir dönüşüm değil, mevcut güç dengesinin yeniden onaylanmasının çıkacağı görüşünde birleşiyor. Cezayir'in temel meselesi sandığın kurulmasından öte; sandığın gerçek anlamda iktidarı değiştirebilecek bir araç hâline gelip gelemeyeceği olarak görülüyor.