İsrail'de seçim dengeleri değişiyor: Netanyahu kaybedebilir

İsrail'de yaklaşan genel seçimler öncesinde yayımlanan son kamuoyu yoklamaları, Başbakan Benjamin Netanyahu liderliğindeki sağ koalisyonun ciddi bir güç kaybı yaşadığını, muhalefetin ise farklı senaryolarda hükümet kurabilecek çoğunluğa yaklaştığını ortaya koyuyor. Özellikle son haftalarda eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot etrafında oluşan siyasi hareketlilik, İsrail siyasetinin merkezinde yeni bir güç odağı doğurdu.

Haaretz'in seçim anketlerini bir araya getiren "Poll Tracker" çalışması, İsrail'in önde gelen araştırma şirketlerinin son verilerine dayanıyor. Farklı şirketler arasında küçük farklılıklar bulunsa da ortak tablo dikkat çekici: Netanyahu'nun bloğu uzun süredir ilk kez kalıcı biçimde meclis çoğunluğunun altında seyrediyor.

Mevcut projeksiyonlara göre 120 sandalyeli Knesset'te hükümet kurabilmek için gereken 61 milletvekili sınırına ne Netanyahu'nun sağ-dindar koalisyonu ne de geleneksel muhalefet tek başına ulaşabiliyor. Ancak muhalefet partileri birlikte değerlendirildiğinde önemli bir psikolojik üstünlük elde etmiş durumda. Son Channel 12 araştırmasına göre muhalefet 68 sandalyeye kadar çıkarken, Netanyahu koalisyonu yaklaşık 52 sandalyede kalıyor.

Bu tablo, İsrail siyasetinde yıllardır süren temel gerçeği değiştirmiyor: Seçimi en büyük parti olarak bitirmek hükümet kurmaya yetmiyor. İsrail'in parçalı seçim sistemi nedeniyle asıl belirleyici unsur koalisyon kurabilme kapasitesi oluyor. Son anketler de tam bu noktada Netanyahu'nun en büyük zorluğunu ortaya koyuyor.

Seçimin kaderini Eisenkot belirleyebilir

İsrail siyasetinin en dikkat çekici gelişmesi, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un yükselişi olarak görülüyor.

Reuters'ın kapsamlı analizine göre Eisenkot, geçmişte Likud'a oy vermiş Mizrahi seçmenlerden de destek almaya başladı. Güvenlik bürokrasından gelen geçmişi, Gazze savaşında oğlunu kaybetmesi ve kendisini "devlet adamı" olarak konumlandırması, savaş sonrası oluşan toplumsal atmosferde önemli bir karşılık buluyor.

Daha da önemlisi Eisenkot'un partisi, ideolojik olarak hem merkez hem de sağ partilerle koalisyon kurabilecek esnekliğe sahip görünüyor. Bu nedenle bazı anketlerde Likud ikinci sıraya düşmese bile hükümeti kurma ihtimali Eisenkot'un önüne geçebiliyor.

İsrail'deki son tartışmaların odağında da tam olarak bu soru bulunuyor: Netanyahu yine birinci parti olabilir; ancak hükümeti kurabilecek mi?

Netanyahu'nun sorunu artık muhalefet değil

Haaretz'in son değerlendirmeleri, Netanyahu açısından en büyük tehdidin sadece muhalefetin büyümesi olmadığını gösteriyor. Asıl sorun, sağ blok içerisindeki oy dağılımının değişmeye başlaması.

Bir yandan Likud belirli ölçüde oylarını korurken, diğer yandan aşırı sağ partiler ve dini partiler arasındaki rekabet blok toplamını büyütmeye yetmiyor. Bu durum Netanyahu'nun geleneksel koalisyon matematiğini giderek zorlaştırıyor.

Üstelik son aylarda zorunlu askerlik tartışmaları, ultra-Ortodoks partilere verilen tavizler ve Gazze savaşının ardından oluşan memnuniyetsizlik de hükümet bloğunda yıpranmaya yol açmış durumda. Haaretz editörleri de Netanyahu'nun ultra-Ortodoks ortaklarıyla yaptığı son uzlaşmaları hükümetin zayıflığının göstergesi olarak yorumluyor.

Bennett etkisi hâlâ tamamen bitmedi

Bir dönem İsrail siyasetinin en güçlü alternatiflerinden biri olarak görülen Naftali Bennett ise son aylarda destek kaybetse de muhalefetin önemli aktörlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Bazı senaryolarda Bennett'in oluşturduğu siyasi ittifaklar muhalefetin toplam sandalye sayısını artırırken, bazı araştırmalarda ise oyların Eisenkot'a yöneldiği görülüyor. Bu nedenle muhalefet içerisindeki liderlik yarışı da seçim kampanyasının en kritik başlıklarından biri hâline gelmiş durumda.

İsrail seçimlerinin değişmeyen denklemlerinden biri Arap partilerinin konumu.

Anketler, Arap partilerinin tek başına hükümet kuracak büyüklüğe sahip olmadığını gösterse de hiçbir büyük blok onların dolaylı desteği olmadan rahat bir çoğunluk oluşturamıyor. Bu nedenle seçim sonrası koalisyon pazarlıkları yine Arap partilerinin dışarıdan destek verip vermeyeceği sorusu etrafında şekillenebilir.

Bu durum özellikle Netanyahu karşıtı blok açısından stratejik önem taşıyor. Muhalefet kamuoyunda "Arap partileriyle hükümet" tartışmasını mümkün olduğunca geri planda tutmaya çalışırken, Netanyahu da bunu seçim kampanyasında önemli bir propaganda başlığı olarak kullanmayı sürdürüyor.

Anketlerin ortak mesajı, İsrail'de 7 Ekim sonrasında oluşan siyasi psikolojinin kalıcı hâle geldiğini gösteriyor. Seçmen davranışı artık yalnızca güvenlik söylemiyle şekillenmiyor; savaşın ekonomik maliyeti, hükümetin kriz yönetimi ve koalisyon ortaklarına verilen tavizler de tercihleri belirliyor.

Bununla birlikte Netanyahu'nun uzun siyasi kariyeri boyunca defalarca seçim kampanyalarında geriden gelip yeniden iktidar olmayı başardığı da unutulmuyor. Bu nedenle mevcut anketler muhalefetin avantajını ortaya koysa da İsrail'de seçim sonucunun büyük ölçüde seçim sonrasında başlayacak koalisyon pazarlıklarıyla belirleneceği değerlendiriliyor.