İsrail Oslo Anlaşmasını Sonlandırırsa Ne Olur?

The New Arab tarafından yayımlanan “İsrail Oslo Anlaşmasını Sonlandırırsa Ne Olur” başlıklı analiz, İsrail siyasetinde giderek güçlenen yeni bir eğilime dikkat çekiyor: Tel Aviv yönetiminin artık yalnızca iki devletli çözümü değil, doğrudan Oslo Accords düzenini de tasfiye etmeyi tartışması. Buna göre özellikle aşırı sağ blok içinde, Oslo sürecinin İsrail açısından “stratejik hata” olduğu fikri giderek yaygınlaşıyor. Bu yaklaşım yalnızca diplomatik bir söylem değişikliği değil; Batı Şeria’daki fiili ilhak politikalarının hukuki ve siyasi zeminini tamamen değiştirebilecek bir dönüşüm anlamına geliyor.

1993’te imzalanan Oslo Anlaşmaları, İsrail ile Filistin Kurtuluş Örgütü arasında karşılıklı tanımayı esas alıyordu. Süreç, Batı Şeria ve Gazze’de sınırlı Filistin özyönetimi kurulmasını ve nihai barış müzakerelerine geçilmesini hedefliyordu. Ancak aradan geçen onlarca yılda Kudüs, mülteciler, yerleşimler ve sınırlar gibi temel başlıklarda kalıcı çözüm sağlanamadı. Buna rağmen anlaşmalar, bugün hâlâ Filistin Yönetimi’nin hukuki temelini oluşturuyor.

İsrail’in Oslo’dan tamamen çekilmesi durumunda ilk büyük sonuç, Filistin Ulusal Yönetimi yapısının meşruiyet krizine sürüklenmesi olabilir. Çünkü Filistin Yönetimi doğrudan Oslo çerçevesinde oluşturulmuş geçici bir yapıydı. Oslo’nun çökmesi, Ramallah merkezli yönetimin varlık gerekçesini de tartışmalı hâle getirebilir. Bu durum Batı Şeria’da güvenlik boşluğu, yönetim krizi ve yeni bir siyasi parçalanma sürecini tetikleyebilir. Özellikle genç Filistinliler arasında “Oslo kuşağı” olarak görülen mevcut yönetici elitlere karşı öfkenin büyüdüğü uzun süredir dile getiriliyor.

Analize göre İsrail iç siyasetinde yükselen yeni yaklaşım, artık Filistin devletini engellenmesi gereken bir tehdit olarak görüyor. Bu nedenle Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimlerinin genişletilmesi ve “devlet toprağı” ilan edilen alanların artırılması, fiili ilhakın hazırlığı şeklinde değerlendiriliyor. Son dönemde İsrail hükümetinin Batı Şeria’da attığı yeni idari ve hukuki adımlar da uluslararası çevrelerde “sessiz ilhak” tartışmalarını yeniden alevlendirmiş durumda.

Bu senaryonun en kritik sonucu ise iki devletli çözüm modelinin fiilen sona ermesi olabilir. Çünkü Oslo’nun ortadan kalkması, Filistin tarafının diplomatik zeminini zayıflatırken İsrail’in “tek egemen yapı” modelini güçlendirebilir. Ancak bu durum aynı zamanda milyonlarca Filistinlinin statüsü, vatandaşlık hakları ve siyasi temsili konusunda çok daha büyük bir krizi beraberinde getirebilir. Birçok analist, böyle bir sürecin uzun vadede İsrail’i demografik ve siyasi olarak daha kırılgan hâle getireceğini savunuyor.

Öte yandan bölgede yükselen gerilim sadece Filistin sahasıyla sınırlı değil. Gazze savaşı, İran eksenli çatışmalar, Lübnan sınırındaki gerilim ve Batı Şeria’daki baskınlar düşünüldüğünde Oslo’nun tamamen çökmesi, Ortadoğu’da yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumlanıyor. Çünkü Oslo süreci her ne kadar başarısız bulunmuş olsa da, taraflar arasında en azından diplomatik bir çerçeve oluşturuyordu. Bunun ortadan kalkması, sahayı tamamen askeri ve güvenlik eksenli bir mücadele alanına dönüştürebilir.

Bugün İsrail’de özellikle aşırı sağ çevrelerin savunduğu yaklaşım, Filistin meselesini “çözülmesi gereken siyasi sorun” olmaktan çıkarıp “yönetilmesi gereken güvenlik meselesi” hâline getirmeyi amaçlıyor. Ancak uzmanlara göre bu strateji kısa vadede kontrol sağlayabilir gibi görünse de, uzun vadede daha büyük toplumsal patlamaların ve yeni intifada dalgalarının önünü açabilir. Oslo’nun çöküşü 30 yıllık barış paradigmasının dağılması anlamına gelebilir.