Kolombiya İsrail'e enerji kapısını kapattı, Güney Afrika ve Brezilya neden aynı adımı atmadı?

Gazze savaşı nedeniyle İsrail'e karşı en sert diplomatik tavır alan ülkeler arasında yer alan Kolombiya, enerji ihracatını durdurarak ekonomik yaptırımı fiilen uygulayan ilk ülkelerden biri oldu. Buna karşın, İsrail'i uluslararası platformlarda en ağır şekilde eleştiren ve Filistin'e güçlü siyasi destek veren Güney Afrika ile Brezilya'nın enerji ticaretini sürdürmesi ise yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Ortaya çıkan tablo, küresel Güney'in Filistin konusunda ortak bir siyasi söylem geliştirebildiğini, ancak ekonomik çıkarlar söz konusu olduğunda aynı birlikteliği koruyamadığını gösteriyor.

Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro yönetimi, 2024'te İsrail ile diplomatik ilişkileri askıya aldıktan sonra 2025 yılında kömür ihracatını da durdurdu. Kararın temel gerekçesi, Gazze'deki askeri operasyonlara ekonomik katkı sağlayacak herhangi bir ticari faaliyetin sürdürülmemesi olarak açıklandı. İsrail'in elektrik üretiminde kullanılan ithal termal kömürün önemli bölümünü sağlayan Kolombiya'nın çekilmesi, Tel Aviv'i yeni tedarikçiler aramaya yöneltti.

Ancak oluşan boşluk kısa sürede Güney Afrika tarafından dolduruldu. İsrail'i Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargıya taşıyan Güney Afrika hükümeti siyasi söyleminde sert bir çizgi izlese de, ülkenin kömür ihracatı aynı dönemde belirgin biçimde arttı. Reuters verilerine göre Kolombiya'nın çekilmesinin ardından Güney Afrika'nın İsrail'e kömür sevkiyatında ciddi yükseliş yaşandı ve ülke İsrail'in en büyük deniz aşırı kömür tedarikçisi konumuna geldi. Bu durum, Pretoria yönetiminin dış politika söylemi ile ticaret politikası arasında çelişki bulunduğu yönündeki eleştirileri güçlendirdi.

Dikkat çekilen bir diğer ülke ise Brezilya. Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Gazze konusunda İsrail yönetimini en sert eleştiren liderlerden biri olmasına rağmen Brezilya'nın İsrail ile ticari ilişkileri büyük ölçüde devam ediyor. Resmi ticaret verileri, tarım ürünleri, gıda, sanayi ürünleri ve çeşitli enerji bağlantılı ticaret kalemlerinde ihracatın sürdüğünü ortaya koyuyor. İsrail, Brezilya için Latin Amerika dışındaki önemli ticaret ortaklarından biri olmayı koruyor.

Analizlere göre bunun temel nedeni, enerji ve madencilik sektörlerinin büyük ölçüde özel şirketler tarafından yürütülmesi ve hükümetlerin siyasi açıklamalarına rağmen ihracatı tamamen durduracak yasal düzenlemeleri hayata geçirmekten kaçınması. Özellikle Güney Afrika'da kömür sektörünün binlerce kişiye istihdam sağlaması ve ihracat gelirleri açısından stratejik önem taşıması, hükümetin kapsamlı bir ihracat yasağına mesafeli yaklaşmasına yol açıyor.

Uluslararası Boycott, Divestment and Sanctions (BDS) hareketine destek veren sivil toplum örgütlerinin de bu tabloyu sert biçimde eleştirdiği belirtiliyor. Aktivistler, Filistin lehine yapılan diplomatik açıklamaların ekonomik yaptırımlarla desteklenmemesi halinde uluslararası baskının etkisinin sınırlı kalacağını savunuyor. Özellikle Güney Afrika'daki bazı insan hakları kuruluşları, hükümete İsrail'e yönelik kömür ihracatının tamamen durdurulması çağrısında bulunuyor.

Ortaya çıkan tablo, Gazze savaşı sonrasında oluşan yeni uluslararası dengeleri de gözler önüne seriyor. Bir yanda İsrail'e yönelik siyasi baskı giderek artarken, diğer yanda küresel enerji ve emtia piyasalarının ekonomik gerçekleri birçok ülkenin ticaret politikalarını değiştirmesini zorlaştırıyor. Kolombiya'nın attığı adım, siyasi söylem ile ekonomik yaptırımın aynı çizgide ilerlediği nadir örneklerden biri olarak görülürken; Güney Afrika ve Brezilya örnekleri ise dış politika ile ekonomik çıkarların çoğu zaman farklı yönlere hareket ettiğini ortaya koyuyor. Bu nedenle Filistin meselesinde uluslararası dayanışmanın geleceği, diplomatik açıklamalardan çok ekonomik ilişkilerde atılacak somut adımlarla şekillenecek gibi görünüyor.