Çin: Ortadoğu Kendi Kaderinin Efendisi Olmalı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in on yıl aradan sonra Mısır’a gerçekleştirdiği resmi ziyaret, küresel ve bölgesel dengelerin kökten sarsıldığı bir dönemde Pekin’in Ortadoğu’ya yönelik stratejik vizyonunda tarihi bir eşiğe işaret ediyor. Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi tarafından Kahire’deki İttihadiye Sarayı’nda askeri törenle karşılanan Şi, ekonomik ve ticari ortaklıkları pekiştirmekle kalmadı. Çin’in bölgede uzun süredir benimsediği "pasif ekonomik aktör" profilini geride bırakarak kapsamlı bir güvenlik perspektifi sunduğunu ilan etti.

Pekin’in Kahire’de somutlaştırdığı bu yeni yaklaşımın temel sacayağını, Ortadoğu ülkelerinin "kendi kaderlerinin efendisi" olması gerektiği yönündeki açık çağrı oluşturuyor. Bölgede tırmanan çatışmalar, küresel güçlerin doğrudan müdahaleleri ve özellikle kritik ticaret koridorlarında yaşanan istikrarsızlık, geleneksel Amerikan güvenlik şemsiyesine bağımlı olan başkentlerde ciddi soru işaretleri doğurmuş durumda. Tam da bu kırılma anında sahneye çıkan Çin lideri, bölge dışı güçlerin tek taraflı müdahalelerine karşı durulmasını ve Ortadoğu’nun kendi dinamikleriyle şekillenecek yeni bir "bölgesel güvenlik mimarisi" inşa etmesini öneriyor. Bu söylem, geleneksel Batı merkezli ittifak sistemlerine ve askeri bloklaşmalara doğrudan bir alternatif sunma gayesi taşıyor.

Çin’in sunduğu güvenlik vizyonunun en kritik boyutlarından biri deniz taşımacılığı ve ticaret yollarının güvenliği meselesinde kendini gösteriyor. Babülmendep Boğazı, Hürmüz ve Süveyş Kanalı hattında yaşanan jeopolitik şoklar, küresel tedarik zincirlerinin merkezinde yer alan Çin ekonomisini doğrudan etkiliyor. Şi Cinping, Kahire temaslarında bölgesel ortaklarla seyrüsefer ve rota güvenliğini ortaklaşa sağlama kararlılığını vurgularken, güvenliği sadece askeri varlıkla değil, ekonomik istikrar ve kritik altyapıların korunmasıyla eşgüdümlü ele alan bir doktrin benimsiyor. Nitekim iki liderin imzaladığı mutabakatlar arasında veri merkezleri, yarı iletkenler ve kritik minerallerin tedarik zinciri güvenliği ile yerel para birimleriyle ticaretin teşvik edilmesinin yer alması, Pekin’in güvenlik kavramını klasik askeri çerçevenin ötesine taşıyarak teknolojik ve finansal egemenlik eksenine yerleştirdiğini gösteriyor.

Askeri alanda ise iki ülke arasındaki ilişkiler retoriğin ötesine geçerek sahada somut bir ivme kazanıyor. Ziyaret öncesinde icra edilen ve Çin üretimi J-16 savaş uçakları ile Mısır envanterindeki Fransız yapımı Rafale jetlerinin yer aldığı "Medeniyetin Kartalları" ortak hava tatbikatı, Pekin ile Kahire arasındaki savunma koordinasyonunun operasyonel seviyelere ulaştığının en somut kanıtı niteliğindeydi. Terörle mücadele ve istihbarat paylaşımı alanlarında varılan mutabakatlar, Çin’in bölgedeki varlığını yalnızca altyapı müteahhidi ya da yatırımcı kimliğiyle sınırlandırmayacağını, savunma sanayii ve askeri danışmanlık boyutunda da kalıcı bir yer edinmek istediğini ortaya koyuyor.

Kahire açısından bakıldığında, Pekin’in bu güvenlik ve iş birliği teklifi Mısır’ın uzun süredir yürüttüğü "stratejik denge" arayışıyla kusursuz bir örtüşme sergiliyor. Yıllık 1,3 milyar dolarlık askeri yardımla Washington’ın Ortadoğu’daki en köklü ortaklarından biri olan Mısır, Batı ile köprüleri atmadan uluslararası ortaklıklarını çeşitlendirme ve stratejik özerklik alanını genişletme gayretinde. Kahire, Pekin ile derinleşen ilişkileri bir eksen kayması değil, küresel rekabet ortamında elini güçlendiren bir denge unsuru olarak değerlendiriyor. Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi’ne akan milyarlarca dolarlık Çin yatırımı ve sanayi projeleri, Mısır’ın iç ekonomik dayanıklılığını artırırken, Pekin’in bölgesel ağırlığı da Kahire’nin diplomatik manevra alanını genişletiyor.

Şi Cinping’in Mısır çıkarması, Çin’in Ortadoğu’daki rolünün niteliksel bir evrim geçirdiğini belgeliyor. Pekin yönetimi, Körfez’deki enerji tedarikçisi ilişkilerini Kuzey Afrika ve Levant hattındaki stratejik aktörlerle birleştirerek, ABD nüfuzunun zayıfladığı veya sorgulandığı alanlara çok boyutlu bir güvenlik mimarisiyle yerleşiyor. Bu yeni perspektif; ideolojik şart koşmayan, egemenlik haklarına saygıyı ve kalkınma temelli istikrarı önceleyen bir retorikle servis edilse de, özünde Ortadoğu’nun geleceğinde Çin’in masadaki yerini vazgeçilmez kılmayı ve bölgenin jeopolitik haritasını çok kutuplu dünya düzenine uygun şekilde yeniden çizmeyi hedefliyor.