Komünist Parti Manifestosu 178 Yaşında

Komünist Parti Manifestosu 178 Yaşında: Bir Metnin Dünyayı ve Türkiye’yi Değiştiren Yolculuğu

Karl Marx ile Friedrich Engels tarafından kaleme alınan Komünist Parti Manifestosu, ilk kez 21 Şubat 1848’de yayımlandı. Bugün 178. yaşına giren bu kısa ama sarsıcı metin, yalnızca 19. yüzyıl Avrupa’sını değil, modern dünyanın siyasetini, iktisadını ve sınıf tartışmalarını kökten etkiledi.

Bir Bildiriden Küresel Etkiye

Manifesto, tarihsel materyalizm çerçevesinde insanlık tarihini sınıf mücadeleleri tarihi olarak ele aldı; kapitalist üretim ilişkilerini çözümledi ve işçi sınıfının (proletaryanın) siyasal özne olarak sahneye çıkışını ilan etti. “Bütün ülkelerin işçileri, birleşin!” çağrısı, metni bir teorik analiz olmanın ötesine taşıyarak küresel bir siyasal programa dönüştürdü.

1848 Devrimleri’nin arifesinde yayımlanan Manifesto, sonraki yüzyılda sosyalist, komünist ve emek hareketlerinin başvuru metni oldu; sendikalardan partilere, devrimci örgütlerden akademiye kadar geniş bir alanda tartışıldı, eleştirildi, yeniden yorumlandı.

Osmanlı’da Manifesto ve Sosyalist Fikirlerin İzleri

Osmanlı İmparatorluğu’nda Manifesto’nun etkisi doğrudan ve erken olmadı; ancak 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında modernleşme, sanayileşme ve işçi hareketlerinin filizlenmesi ile birlikte sosyalist düşünce daha görünür hale geldi.

Gayrimüslim işçiler ve aydınlar (özellikle Selanik, İstanbul ve İzmir gibi liman ve sanayi merkezlerinde), Avrupa’daki sosyalist literatürle daha erken temas kurdu.

1908 Meşrutiyeti sonrasında basın özgürlüğünün genişlemesiyle sosyalist fikirler dergiler ve broşürler aracılığıyla dolaşıma girdi.

Manifesto, çoğu zaman dolaylı okumalar, özetler ve tartışmalar üzerinden tanındı; Osmanlıca çeviriler ve aktarımlar bu dönemde önem kazandı.

Türkiye’de Manifesto: Yasaklardan Kurucu Metne

Cumhuriyet döneminde Manifesto’nun etkisi daha sistematik ve çatışmalı oldu.

Türkiye Komünist Partisi ve çevresindeki kadrolar için Manifesto, teorik bir referans noktasıydı.

Tek parti dönemi ve Soğuk Savaş yıllarında metin, yasaklı yayınlar arasında yer aldı; buna rağmen el altından okundu, çoğaltıldı, tartışıldı.

1960’lar ve 1970’lerde yükselen işçi ve öğrenci hareketleriyle birlikte Manifesto, Türkiye solunun kurucu metinlerinden biri haline geldi. Üniversitelerde, sendikalarda ve siyasal örgütlerde yoğun biçimde tartışıldı.

1980 darbesi sonrası baskı ortamına rağmen, Manifesto akademik ve entelektüel alanlarda etkisini sürdürdü; 1990’lardan itibaren daha açık biçimde yayımlanıp tartışılabildi.

178 Yıl Sonra: Hâlâ Neden Okunuyor?

Bugün Manifesto, yalnızca “geçmiş bir ideolojinin belgesi” olarak değil;

Gelir eşitsizliği,

Emek-sermaye ilişkileri,

Küresel kapitalizmin krizleri,

Sınıf siyasetinin dönüşümü
gibi başlıklarda hâlâ referans verilen bir metin olmayı sürdürüyor.

Kısa hacmine rağmen Manifesto’nun gücü, dünyayı anlama iddiası ile değiştirme çağrısını aynı metinde buluşturmasından geliyor. Osmanlı’dan Türkiye’ye uzanan coğrafyada da bu etki, dönem dönem bastırılsa da hiç kaybolmadı.

178 yıl sonra Komünist Parti Manifestosu, yalnızca bir tarih belgesi değil; tartışmaları bitmeyen, soruları hâlâ canlı bir metin olarak yaşamaya devam ediyor.