The New York Times'da Abdi Latif Dahir imzasıyla bir yazı yayımlandı. Sürmekte olan savaş konusunda somut bilgiler içeriyor. Bunlardan yararlanarak kapsamlı bir tahlil yapmak ve bu karmaşık tabloda Türkiye'nin yerini tespit etmek kolaylaştı.

Bu yılın başlarında patlak veren İran–ABD–İsrail savaşı, yalnızca bir askeri çatışma değil; aynı zamanda Ortadoğu’nun güvenlik mimarisini yeniden şekillendiren bir jeopolitik kırılma olgusudur. Savaşın ilk günlerinde İran, İsrail ve ABD'nin ağır saldırılarına uğradı. O da İsrail'e ve ABD'nin bölgesel müttefiklerine karşı yüzlerce füze ve binlerce drone kullanarak geniş çaplı bir karşılık verdi. Ancak savaşın ikinci haftasında İran saldırıların temposunun belirgin biçimde yavaşladığı görülüyor. Bu durum, İran’ın askeri kapasitesinin ne ölçüde zarar gördüğü ve savaşın nasıl sonuçlanabileceği sorularını daha da önemli hale getiriyor.

İran’ın kullandığı silahlar ve saldırı stratejisi

The New York Times’ın analizine göre İran, savaşın ilk günlerinde balistik füzeler, seyir füzeleri ve kamikaze drone’lar kullanarak İsrail ve Körfez ülkelerine geniş çaplı saldırılar gerçekleştirdi. İran’ın özellikle kısa menzilli balistik füze stokları bu saldırıların merkezinde yer aldı.

Savaşın ilk iki gününde İran'ın, İsrail’e yaklaşık 100 füze saldırısı düzenlendiği, ancak iki hafta içinde günlük saldırı sayısının dramatik biçimde azaldığı bildiriliyor. Benzer bir tablo Körfez ülkelerinde de görüldü. İran, Birleşik Arap Emirlikleri’ne yüzlerce drone ve balistik füze gönderdi; ancak bunların büyük bölümü hava savunma sistemleri tarafından düşürüldü. Örneğin yalnızca Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik saldırılarda 262 balistik füzenin 241’i hava savunması tarafından imha edildi.

Genel tabloya bakıldığında İran’ın saldırıları üç temel silah kategorisine dayanıyor:

Balistik füzeler – şehirleri ve askeri üsleri hedef aldı.
Kamikaze drone’lar (özellikle Şahed türleri), hava savunmasını yormak için kullaldı.
Seyir füzeleri, hassas hedeflere karşı kullanıldı. Bunlar, hedef ülkelerin hava savunma sistemlerinin etkenliğini ölçmek için İran'a epey bilgi verdi.

İran donanması ve deniz stratejisi

İran’ın askeri gücünün önemli bir bölümü deniz kuvvetleridir. Ülkenin donanması iki ayrı yapıdan oluşur:

İran düzenli donanması,
Devrim Muhafızları donanması.

Savaş öncesinde İran’ın envanterinde yaklaşık:

3 büyük denizaltı
8 fırkateyn
çok sayıda küçük denizaltı
yüzlerce hızlı saldırı botu

bulunuyordu.

İran'ın deniz savaşı stratejinin temel unsurları şunlardır:

hızlı saldırı botları
kıyıdan atılan gemi vurucu füzeler
deniz mayınları
drone ve insansız deniz araçları

Bu tablo, İran’ın donanması ağır kayıplar verse bile deniz ticaretini tehdit etme kapasitesinin tamamen yok edilemeyebileceği gösteriyor.

İran’ın askeri kapasitesi ne kadar zarar gördü?

Savaşın ikinci haftasında İran’ın füze ve drone saldırılarında %90’dan fazla azalma olduğu bildiriliyor.

Bunun üç nedeni olabilir:

ABD ve İsrail’in İran'ın füze rampalarını hedef alması;
Saldırıya uğrayan ülkelerin hava savunma sistemlerinin yüksek başarı oranı;
İran’ın kalan mühimmatı uzun bir savaş için saklama stratejisi.

Uzmanlara göre ilk iki neden daha ağırlıklı.

İran'ın Savaş Doktrini

İran’ın askeri doktrin büyük ölçüde asimetrik savaş stratejisi üzerine kuruludur.

Bu stratejinin üç temel ayağı vardır:

Füze gücü;
drone teknolojisi;
vekil güçler

İran’ın balistik füze programı Ortadoğu’nun en genişlerinden biridir. Bunun yanında Şahid tipi kamikaze drone’lar, son yıllarda İran’ın askeri doktrininde merkezi bir rol oynamaya başladı. Bu araçlar ucuzdur, seri üretilebilir ve hava savunma sistemlerini yormak için etkili bir araçtır.

İran’ın donanması da klasik bir deniz gücünden çok asimetrik deniz savaşı mantığıyla yapılandırılmıştır. Küçük hızlı botlar, deniz mayınları ve kıyıdan atılan gemisavar füzeleri özellikle Hürmüz Boğazı gibi kritik deniz yollarını tehdit edebilecek kapasitededir.

Savaşın sonu: Üç olası senaryo

Bu savaşın nasıl biteceği konusunda üç temel senaryo öne çıkıyor.

1. Sınırlı askeri zafer (ABD–İsrail üstünlüğü)
ABD ve İsrail İran’ın füze programını ve askeri altyapısını büyük ölçüde yok ederse savaş, “stratejik zayıflatma” ile sonuçlanabilir.

2. Uzun süreli düşük yoğunluklu savaş
İran doğrudan savaşta geri çekilip vekil güçleri (Hizbullah, Haşdi eş Şabi, Husiler) üzerinden saldırılara devam edebilir.

3. Bölgesel tırmanma
En tehlikeli senaryo, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma girişimi veya İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine geniş çaplı saldırısıdır.

Savaş sonrası Ortadoğu

Bu savaşın en önemli sonucu askerî değil jeopolitik olacaktır.

Muhtemel sonuçlar şunlar olabilir:

İran’ın bölgesel nüfuzunun zayıflaması;
İsrail–Arap güvenlik ittifakının güçlenmesi;
ABD’nin Ortadoğu’daki askerî varlığının yeniden artması;
Körfez ülkelerinin hava savunma sistemlerine daha fazla yatırım yapması.

İran rejimi ciddi şekilde zayıflarsa ülke içinde siyasi dönüşüm veya rejim krizi ortaya çıkabilir.

Sonuç

İran–ABD–İsrail savaşı klasik anlamda “bir tarafın kesin zaferi” ile bitecek bir savaş olmayabilir. Modern savaşlarda askeri sonuçlar çoğu zaman siyasi sonuçların gölgesinde kalır.

Bu nedenle savaşın gerçek sonucu cephede değil, savaş sonrasında kurulacak yeni güvenlik düzeninde ortaya çıkacaktır.

İran Savaşı ve Yeni Dünya Düzeni

Son yıllarda uluslararası sistem üç önemli dönüşüm yaşadı:

ABD’nin küresel liderliğinin sorgulanması;
Çin’in yükselişi;
bölgesel güçlerin daha bağımsız hareket etmesi.

Türkiye Bu Denklemin Neresinde?

Türkiye bu savaşın doğrudan tarafı olmasa da sonuçlarından en çok etkilenecek ülkelerden biridir.

Bunun üç nedeni vardır:

1. Coğrafya
Türkiye, İran ve Ortadoğu’nun tam sınırında yer alır.

2. Enerji
Körfez’de yaşanacak kriz petrol ve doğal gaz fiyatlarını hızla yükseltebilir.

3. Jeopolitik rol
Türkiye hem NATO üyesidir hem de bölge ülkeleriyle ilişkileri vardır.

Türkiye için üç stratejik seçenek vardır:

Arabuluculuk rolü;
bölgesel güvenlik mimarisine katılım;
enerji koridorlarını güçlendirme.

Güvenlik ve Savunma Politikası

İran savaşı modern savaşın doğasını da gösterdi: Bu savaş tankların ve orduların değil; füzelerin, drone’ların ve hava savunma sistemlerinin savaşıdır.

Türkiye bu nedenle:

Hava savunma sistemlerini güçlendirmelidir;
drone savunma teknolojilerine yatırım yapmalıdır;
bölgesel istihbarat ağlarını genişletmelidir.

Sonuç

Savaşın askeri sonucu ne olursa olsun gerçek etkisi siyasi olacaktır. Ortadoğu’nun geleceği yalnızca cephede değil; savaş sonrası kurulacak yeni ittifaklar, enerji yolları ve diplomatik dengeler tarafından belirlenecektir.

Belki de bu savaşın en önemli sorusu şudur:
Ortadoğu yeni bir düzenin sahnesi mi olacak yoksa eski çatışmaların yorgun savaş alanı olmaya devam mı edecektir?