Gazi Kitabevi etiketiyle geçtiğimiz yıl okurla buluşan Vatan Özgül imzalı “Osmanlı'nın Kuruluşu, Babaîlik ve Mevlid Şairi Süleyman Çelebi” başlıklı çalışma, klasik Osmanlı tarihyazımındaki yerleşik kabulleri sarsacak nitelikte bir tezle karşımıza çıkıyor.

Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Alevi Bektaşi Kültürü Anabilim Dalı öğretim üyesi değerli hocam Prof. Dr. Ahmet Taşğın’ın tavsiyesiyle edindiğim bu eser, Türk tasavvuf edebiyatının ve kolektif dinsel hafızamızın en temel metinlerinden biri olan Vesîletü’n-Necât’ın (Mevlid) arka planına dair ufuk açıcı bir perspektif sunuyor.

Onomastik Çerçevede Osmanlı Kuruluş Dönemi Tarihi, Er/Erim-Tod ve Platon (Töre/Yol-Dil-Tarih), Balabanlılar/Dimetoka'dan Erzincan'a Bir Alevi Aşiret, Damga Mı, Tamga Mı, Tümce Mi? (Boy Damgaları Listesini Farklı Bir Gözle Okuma Önerisi) adlı kitapların yazarı olan Vatan Özgül’ün Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi’nde çeşitli makaleleri bulunuyor. Osmanlı tarihi, onomastik (isim bilimi) ve Alevi-Bektaşi tarihi üzerine araştırmalaryla tanınan yazar mühendis ve iş geliştirme uzmanı olarak profesyonel iş hayatına devam etmekte.

Klasik Anlatının Ötesinde Bir Biyografi

Geleneksel ve Sünnî-merkezli tarih anlatısında Süleyman Çelebi; 1350’lerde Bursa yahut İznik’te doğduğu tahmin edilen, klasik medrese geleneği ve saray çevresiyle ilişkilendirilen bir figür olarak resmedilir. Oysa Vatan Özgül’ün arşiv belgelerine ve tarihsel tanıklıklara dayandırdığı titiz araştırması, bu anlatının sınırlarını aşarak oldukça çarpıcı tespitleri gündeme taşıyor.

Bunlardan ilkine göre Süleyman Çelebi’nin gerçek kimliğinin İbrahim Çelebi / İbrahim Paşa olduğu ve Çandarlı Halil Paşa’nın soy zincirine dayandığı ileri sürülüyor. İddiaların bir diğeri ise manevi silsilesi üzerine yoğunlaşıyor. Alevi-Bektaşi irfanının kurucu figürlerinden biri olan Kızıl Deli Sultan’ın, Süleyman Çelebi’nin manevi terbiyesinde belirleyici bir mürşit rolü üstlendiği vurgulanıyor. Tespitlerin en radikali ise Mevlid müellifinin özünde Babaîlik hareketi ve Alevi-Bektaşi dervişlik geleneği içerisinden neşet ettiği gerçeği.

Mevlid’in İrfanî Kökleri ve Erken Osmanlı Metinleri

Bu araştırma, yalnızca bir biyografi sunmakla kalmıyor; Osmanlı Beyliği’nin kuruluş evresindeki heterodoks/sufi dinamiklerin ve Babaîlik hareketinin kurucu harçtaki rolünü yeniden tartışmaya açıyor.

Eğer Vesîletü’n-Necât’ın, yani mevlidi şerifin muhtevası, Alevi-Bektaşi geleneğinin irfanî pınarından ve Babaî dervişlerinin Peygamber sevgisinden beslendiyse, bu durum Türk İslamlaşma tarihi ve edebiyatı açısından temel bir paradigmik kaymaya işaret eder.

Asırlardır kamusal ve sivil alanda kesintisiz biçimde icra edilen bu naat-ı şeriflerin, sanılanın aksine Sünnî ortodoksinin tekelinde değil, Anadolu tasavvufunun ortak senfoni alanında şekillendiği gerçeği belirginleşmektedir.

Kitabın bize söylediği net mesaj şu: Günümüzdeki Mevlit nüshasından manevi açıdan belirgin farklılıklar taşıyan daha eski asıl bir nüshanın varlığı kuvetle muhtemeldir.

Vatan Özgül’ün ortaya koyduğu bu metodolojik yaklaşım ve belgesel zemin, akademi çevrelerinde Süleyman Çelebi ve erken dönem Osmanlı kültür tarihi üzerindeki algıyı kökten sarsacak niteliktedir. Tarihsel hakikatlerin, tasavvuf tarihinin ve Alevi-Bektaşi mirasının izini süren tüm araştırmacı ve okurların kütüphanesinde bulunması gereken bir eser.

Künye:
Kitap: Osmanlı'nın Kuruluşu, Babaîlik ve Mevlid Şairi Süleyman Çelebi
Yazar: Vatan Özgül
Yayınevi: Gazi Kitabevi