Suudi Arabistan ABD’nin İran Hamlesinden Neden Rahatsız?

ABD’nin İran limanlarına yönelik başlattığı deniz ablukası, görünürde Tahran’a ekonomik baskıyı artırmayı hedefliyor. Ancak bu hamle, Körfez’in en önemli müttefiki olan Suudi Arabistan’da ciddi bir stratejik kaygı yarattı. The Wall Street Journal’a göre Suudi Arabistan yönetimi, ABD’ye bu ablukayı gevşetmesi ve İran’la yeniden müzakere kanalını açması yönünde yoğun baskı uyguluyor. Çünkü Suudi Arabistan’a göre mesele artık yalnızca İran’ın cezalandırılması değil; bölgesel ticaret damarlarının tamamen çökme riski.

Riyad neden kaygılı?

ABD’nin 13 Nisan’da devreye soktuğu abluka, İran limanlarına giren ve çıkan ticari trafiği hedef alıyor. Washington, bunun Hürmüz Boğazı’ndan diğer ülkelere giden gemilerin geçişini engellemediğini savunsa da, sahadaki ilk tablo bölgesel paniği doğruladı: Reuters’a göre ablukadan sonraki ilk 24 saatte en az altı ticari gemi rotasını değiştirerek geri döndü. Bu da fiili bir caydırıcılık etkisinin oluştuğunu gösteriyor.

Suudi Arabistan açısından asıl tehlike, İran’ın doğrudan Hürmüz’de değil, dolaylı bir misilleme hattında karşılık vermesi. Riyad’ın korkusu, İran’ın Yemen’deki Husiler üzerindeki etkisini kullanarak Kızıldeniz’in güney girişindeki Bab el-Mendeb Boğazı’nı yeniden krize sürüklemesi.

Bu ihtimal Suudi Arabistan için hayati. Çünkü Riyad, savaşın başından bu yana Körfez kıyısındaki petrol sevkiyatının önemli bölümünü doğudan batıya uzanan boru hattıyla Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na yönlendirdi. Yani Hürmüz’deki daralma karşısında Kızıldeniz hattı Suudi ekonomisinin can damarı haline geldi. Eğer Bab el-Mendeb de kapanırsa, Suudi Arabistan’ın elindeki son güvenli ihracat kapısı da ciddi risk altına girebilir.

Bu yalnızca Suudi meselesi değil

Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının en kritik geçiş noktalarından biri. Savaşın ilk döneminde İran’ın boğazdaki baskısı nedeniyle yaklaşık 13 milyon varillik günlük petrol akışı risk altına girmişti. Bu süreçte petrol fiyatları hızla yükseldi; sigorta maliyetleri arttı; tanker şirketleri rotalarını değiştirdi.

Suudi Arabistan’ın Washington’a verdiği mesaj bu nedenle oldukça net: İran’a baskı sürsün ama bu baskı, Körfez’i topyekûn bir deniz savaşına sürüklemesin.

Riyad’ın tavrı, İran’a yakınlaşma anlamına gelmiyor. Aksine Suudi Arabistan, İran’ın bölgedeki nüfuzundan en fazla rahatsız olan aktörlerden biri. Ancak son yıllarda Riyad’ın dış politikası, doğrudan çatışma yerine kontrollü gerilim yönetimine yöneldi. Veliaht Prens Muhammed bin Selman yönetimi, Vision 2030 çerçevesinde ekonomik dönüşüm hedeflerini riske atacak büyük bölgesel savaşlardan kaçınmaya çalışıyor.

Bu nedenle Riyad, Washington’a şu stratejik hesabı hatırlatıyor: İran’ı köşeye sıkıştırmak kısa vadede bir baskı aracı olabilir; fakat İran’ın elindeki asimetrik kozlar — Husiler, bölgesel milis ağları, boğaz tehditleri — devreye girerse, bu savaşın ekonomik faturası yalnızca Tahran’a değil, Körfez monarşilerine ve Batı’ya da kesilir.

ABD’nin askeri üstünlüğü, siyasi çözümün yerini tutmuyor

Washington bugün denizde üstün olabilir; ABD’nin bölgede 10 binden fazla asker, çok sayıda savaş gemisi ve hava unsuru ile ablukayı sürdürdüğü bildiriliyor. Ancak Ortadoğu’daki son yirmi yılın deneyimi şunu gösterdi: askeri üstünlük, deniz yollarında kalıcı siyasi istikrar üretmiyor.

Suudi Arabistan’ın baskısı tam da bu gerçeğe işaret ediyor. Riyad, Trump yönetiminin İran’a karşı sertlik politikasının kontrolden çıkması halinde, savaşın yalnızca İran’ı değil tüm Körfez enerji düzenini vuracağının farkında.

Ortadoğu’da bugün yaşanan şey, klasik bir askeri krizden daha fazlası: bu, enerji arterleri üzerinden yürüyen bir güç savaşı. Ve Suudi Arabistan’ın Washington’a verdiği mesaj şu cümlede özetlenebilir: Hürmüz’de kazanılan askeri bir hamle, Bab el-Mendeb’de kaybedilecek stratejik bir savaşa dönüşmemeli