ABD Tarihini Değiştiren Kızılderili Zaferi 150 Yıl Sonra Yeniden Tartışılıyor

Amerikan askeri tarihinin en sembolik çatışmalarından biri olan Little Bighorn Muharebesi, 150. yılında yeniden uluslararası akademik tartışmaların merkezine yerleşti. War on the Rocks'ta yayımlanan kapsamlı analiz, uzun yıllardır "Custer'ın Son Direnişi" olarak anlatılan savaşın, gerçekte ABD'nin batıya doğru yayılmacı politikası ile yerli halkların varoluş mücadelesi arasındaki büyük hesaplaşmanın dönüm noktası olduğunu savunuyor. Analize göre Little Bighorn, devletlerin yerli toplumlara karşı yürüttüğü sömürgeleştirme stratejisinin nasıl işlediğini gösteren tarihsel bir laboratuvar niteliği taşıyor.

25-26 Haziran 1876 tarihlerinde bugünkü Montana eyaletinde gerçekleşen muharebede Yarbay George Armstrong Custer komutasındaki ABD 7. Süvari Alayı, Lakotalar, Kuzey Şayenleri ve Arapaho savaşçılarından oluşan büyük yerli koalisyon tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldı. Custer dahil yaklaşık 260 Amerikan askeri hayatını kaybetti. ABD kamuoyu için büyük bir şok olan bu yenilgi, yerli halklar açısından ise sömürgeci genişlemeye karşı kazanılmış en büyük askeri başarılardan biri olarak tarihe geçti.

Tarih kitaplarının anlattığından daha büyük bir savaş

War on the Rocks'taki değerlendirme, Little Bighorn'un sadece askeri taktikler üzerinden okunmasının eksik bir yaklaşım olduğunu belirtiyor. Yazıya göre savaşın arka planında, ABD'nin Kızılderili kabileleriyle yaptığı anlaşmaları sistematik biçimde ihlal etmesi bulunuyordu.

1868 tarihli Fort Laramie Antlaşması, Lakotalara kutsal kabul ettikleri Black Hills bölgesini garanti etmişti. Ancak bölgede altın bulunmasının ardından binlerce beyaz madenci antlaşmayı hiçe sayarak bölgeye akın etti. Washington yönetimi ise yerli halkın haklarını korumak yerine madencilerin çıkarlarını önceledi.

Bu süreç sonunda Lakotalardan rezervasyonlara çekilmeleri istendi. Teklifi reddeden kabileler "isyancı" ilan edildi ve ABD ordusu askeri operasyon başlattı. Böylece Little Bighorn, aslında yıllardır büyüyen bir toprak savaşının kaçınılmaz sonucu haline geldi.

Analizde özellikle ABD'nin o dönemde uyguladığı stratejinin günümüz sömürgecilik tartışmaları açısından da önem taşıdığı belirtiliyor. Çünkü Washington önce antlaşmalar imzalıyor, ardından ekonomik çıkar ortaya çıktığında bu antlaşmaları tek taraflı biçimde geçersiz sayıyordu.

Custer neden kaybetti?

Amerikan popüler kültürü uzun yıllar boyunca yenilgiyi yalnızca Custer'ın aşırı cesareti veya kötü şansıyla açıklamaya çalıştı. Oysa günümüz tarihçileri çok daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor. En temel hata istihbarattaydı.

ABD ordusu bölgede yaklaşık 800 savaşçı bulunduğunu düşünüyordu. Gerçekte ise Lakota ve Şayen kuvvetlerinin sayısı 2 bine yaklaşıyordu. Custer, karşısındaki gücü ciddi biçimde küçümsedi.

Bunun yanında birliklerini birkaç parçaya ayırması, birbirine destek veremeyen küçük birliklerin kısa sürede kuşatılmasına yol açtı. Yerli savaşçılar ise hareket kabiliyetleri, arazi bilgileri ve koordinasyon becerileri sayesinde Amerikan birliklerini tek tek etkisiz hale getirdi.

War on the Rocks analizine göre burada dikkat çekici olan nokta, yerli kuvvetlerin uzun yıllar boyunca "düzensiz savaşçılar" olarak küçümsenmesine rağmen oldukça gelişmiş komuta ve koordinasyon becerisi göstermiş olmalarıdır.

Özellikle Oturan Boğa'nın (Sitting Bull) siyasi liderliği ile Çılgın At'ın (Crazy Horse) sahadaki askeri yeteneği birleşince ortaya ABD ordusunun beklemediği ölçekte etkili bir direniş çıktı.

Büyük zafer neden büyük bir yenilgiye dönüştü?

Little Bighorn paradoksu tam da burada başlıyor. Muharebe yerli halkların kesin zaferiyle sonuçlandı. Ancak stratejik sonuç tam tersiydi. ABD kamuoyunda oluşan öfke, Kongre'nin çok daha büyük askeri operasyonlar için kaynak ayırmasına neden oldu. Washington yönetimi yüzlerce değil binlerce yeni asker gönderdi.

Takip eden aylarda Lakotalar sürekli baskı altına alındı. Av hayvanları sistematik biçimde yok edildi. Kabilelerin yaşam alanları daraltıldı. Bir yıl içinde direnişin büyük bölümü çöktü ve Black Hills tamamen ABD kontrolüne geçti. Yerli halkların tarihi toprakları fiilen ellerinden alındı. Bu nedenle birçok tarihçi Little Bighorn'u "kazanılan fakat savaşı kaybettiren zafer" olarak tanımlıyor.

Günümüz için çıkarılan dersler

War on the Rocks analizinin en dikkat çekici yönlerinden biri, Little Bighorn'u sadece tarihsel bir olay olarak ele almaması. Yazıya göre bu savaş günümüz askeri stratejisi açısından da önemli dersler içeriyor.

Bunların başında istihbarat hatalarının savaşın kaderini belirleyebilmesi geliyor. Custer'ın karşısındaki gücü yanlış hesaplaması, modern orduların da sıkça karşılaştığı "düşmanı küçümseme" problemine klasik bir örnek olarak gösteriliyor.

İkinci önemli ders ise düzensiz görünen yerel güçlerin uygun liderlik ve arazi avantajıyla çok daha güçlü ordulara karşı etkili sonuçlar alabilmesi.

Afganistan'dan Irak'a, Vietnam'dan Ukrayna'ya kadar birçok modern çatışmada görülen asimetrik savaş dinamiklerinin tarihsel köklerinden biri olarak Little Bighorn örneği öne çıkarılıyor.

Bu nedenle 150 yıl önce yaşanan muharebe devlet gücü, sömürgecilik, yerli direnişi ve askeri strateji arasındaki ilişkinin bugün bile incelenmeye devam ettiği evrensel bir vaka olarak önemini koruyor.