Amerikan Hegemonyasının Sonbaharı

Tarihin en kadim kanunlarından biri, gücün doruk noktasına ulaşan her yapının, dışarıdan gelen saldırılardan ziyade kendi iç çelişkileri ve doyurulamaz hırsları tarafından kemirildiğidir. İmparatorluklar tıpkı kendi ağırlığını taşıyamayan devasa yapılara benzer; kurdukları sömürü çarkı büyüdükçe, bu çarkı döndürmek için gereken enerji merkezin kendisini tüketmeye başlar. Roma’dan Britanya’ya kadar uzanan bu tarihsel çizgi, bugün insanlık tarihinin gördüğü en muazzam askeri ve ekonomik makine olan Amerika Birleşik Devletleri için de işlemeye başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında küresel nizamın kurucusu ve teminatı olarak sahneye çıkan Washington, çürümeyi kendi iç organlarında besleyen dev bir meşaleye dönüşmüştür. Bu tarihsel çözülme sürecinde Donald Trump figürü, tekil bir sebep olmaktan ziyade, sistemin içindeki ağır hastalıklı yapıyı dışarı vuran, kaçınılmaz bir semptom ve bu hezimeti hızlandıran bir katalizör işlevi görmüştür. Amerikan hegomonyasının meşruiyetini yitirdiği, küresel gücünün sorgulandığı ve kendi yarattığı kurumların altında ezildiği bu yeni dönem, küresel sistemin tek kutuplu rüyadan uyanışının belgesidir.

Elitlerin İflası ve Ahlaki Çöküş

İmparatorlukların son dönemi, her zaman kurumların işlevini yitirmesi ve elitlerin toplumsal sözleşmeyi hiçe sayarak kendi içinde kapalı, yozlaşmış bir yapıya bürünmesiyle belirginleşir. Amerikan rüyasının altını oyan en derin yaralardan biri, sistemin tepe noktasına çöreklenmiş ahlaki çürümedir. Jeffrey Epstein vakası gibi skandallar, sadece magazinel birer suç hikayesi veya münferit sapkınlıklar olarak değerlendirilemez. Bu olay, Batı elitlerinin, siyasetçilerinin, finans devlerinin ve küresel aristokrasinin hukukun, ahlakın ve insan onurunun üstünde konumlandığı karanlık bir ağın ifşasıdır. Halkın kurumlara olan inancının tamamen yok olduğu, adalet mekanizmasına güvenin sıfırlandığı bir toplumda hegemonyanın içsel meşruiyeti sürdürülemez. Donald Trump’ın siyaset sahnesine bir kasırga gibi girmesi ve Amerikan demokrasisinin geleneksel sütunlarını yıkıp geçmesi, işte bu derin inançsızlık zemini üzerinde mümkün olmuştur. Trump, Amerikan müesses nizamının ikiyüzlülüğünü açık ederken, kendisi de o çürümenin en radikal temsilcisi haline gelmiş; ülkeyi kurumlarına güvenmeyen, seçilmiş liderlerini sorgulayan ve toplumsal dokusu tamamen ayrışmış bir yapıya sürüklemiştir.

Bu iç çürüme, aynı zamanda Hristiyan dünyası ve muhafazakar değerler nezdinde de derin çatlaklara yol açmıştır. Hristiyan dünyasının manevi liderliği ile Amerikan tarzı aşırı kapitalist ve saldırgan şovenizm arasındaki makas hiç bu kadar açılmamıştı. Papa Leon zulmün egemenliğinden arındırılmış bir merhamet anlayışını savunurken, Amerikan sağının dini motifleri siyasi hırslara ve pragmatik çıkarlara alet etmesi, küresel Hristiyan kamuoyunda büyük bir ahlaki rahatsızlık yaratmıştır. Din ile sermayenin, merhamet ile ırkçılığın iç içe geçtiği bu Amerikan modeli, Katolik dünyasının ve küresel dini otoritelerin tepkisini çekerek Washington’ın "ahlaki üstünlük" iddiasına son vermiştir.

Ortadoğu’da Kırılan Büyü: Yenilmezlik Miti

Amerikan hegemonyasının dünya üzerindeki en somut tezahürü, ordusunun "yenilmezlik" algısıydı. Ancak bu efsane, Afganistan ve Irak işgalleriyle başlayan, Orta Doğu’nun çetin coğrafyasında kademeli olarak aşınan ve nihayetinde tamamen çözülen bir illüzyondan ibaret kaldı. Washington, trilyonlarca doları ve askeri teknolojisinin tüm gücünü bölgeye akıtmasına rağmen, toplumsal ve siyasal dinamikleri yönlendirme yeteneğini kaybetti. Bölgede yaratılan devasa yıkım ve kaotik tablo, Amerikan nefretini tekil grupların tepkisi olmaktan çıkarıp, bölge halklarının ortak bir varoluşsal bilincine dönüştürdü. Bölgede 1948’den bu yana kurulan ve Batı’nın sarsılmaz kalesi olarak görülen yapıların karizması, ilk defa bu derece ağır bir darbe aldı. İran’ın öncülük ettiği ve bölgesel aktörlerle örülen "Direniş Ekseni", Amerikan ve müttefiki güçlerin manevra alanını her geçen gün daha da daralttı.

İran’ın füze teknolojisindeki hamleleri, vekil güçleri üzerinden geliştirdiği asimetrik harp stratejileri ve bölgesel caydırıcılığı, Washington’ın bölgedeki mutlak hakimiyet planlarını çökertecek bir kapasiteye ulaştı. 1948’den bu yana dokunulmaz kabul edilen, askeri ve istihbari açıdan geçilemez olduğu iddia edilen stratejik doktrinler, İran ve müttefiklerinin kararlı hamleleriyle yerle yeksan oldu. Sahada yaşanan bu askeri ve siyasi gerçeklik, Orta Doğu halklarına Batı hegemonyasının nihai olmadığını, doğru bir asimetrik stratejiyle dengelenebileceğini gösterdi. Amerikan donanmasının, insansız hava araçlarının ve füze savunma sistemlerinin Orta Doğu’daki krizleri çözmekte yetersiz kalması, ABD’nin koruyucu şemsiyesine güvenen tüm bölgesel aktörlerde derin bir panik yarattı. Büyü bozulmuş, stratejik üstünlük el değiştirmiş ve Washington’ın emirleriyle şekillenen Orta Doğu haritası rüyası eskisi kadar gerçekçi olmaktan çıkmıştr.

Doğu’nun Yükselişi ve Washington’ın Son Perdesi

Amerikan hegemonyasının çöküşünü hazırlayan en belirleyici faktörlerden biri de küresel güç merkezinin Atlantik’ten Pasifik’e kaymasıdır. Çin Halk Cumhuriyeti’nin son kırk yılda gösterdiği devasa ekonomik, teknolojik ve askeri yükseliş, Washington’ın tek kutuplu dünya vizyonuna indirilen en ölümcül darbedir. Pekin, Amerikan imparatorluğunun yaptığı gibi dünyayı askeri işgallerle değil, devasa altyapı projeleri, Kuşak ve Yol hamlesi, ekonomik yatırımlar ve diplomasi ağlarıyla fethedeceğini kanıtladı. Amerikan ekonomisi borç sarmalı, sanayisizleşme ve iç tüketim çılgınlığı içinde çırpınırken; Çin, küresel tedarik zincirlerinin kalbi haline gelmiş ve geleceğin teknolojilerinde belirleyici aktör konumuna yükselmiştir.

Trump döneminde izlenen "Önce Amerika" politikası, bu gidişatı durdurmak bir yana, Washington’ın en yakın müttefikleriyle olan bağlarını koparmış ve çok kutuplu dünyanın doğuşunu hızlandırmıştır. Uluslararası anlaşmalardan çekilen, NATO müttefiklerini tehdit eden, ticaret savaşlarıyla küresel piyasaları altüst eden bir ABD, dünya sahnesinde güvenilmez bir aktör durumuna düşmüştür. Bu durum, Pekin ve Moskova öncülüğünde BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi küresel alternatiflerin güçlenmesine imkan tanımıştır. Doların küresel rezerv para birimi olma statüsü tartışmaya açılmış, ülkeler kendi yerel para birimleriyle ticaret yapmanın yollarını aramaya başlamıştır. Finansal sistem üzerindeki Amerikan sopası etkisini kaybettikçe, Washington’ın yaptırımlarla ülkeleri dize getirme gücü de erimektedir.

Bütün bu unsurlar bir araya geldiğinde karşımıza çıkan tablo, tesadüfi bir kriz olmaktan öte, tarihsel bir imparatorluk çöküşünün resmidir. İçeride ahlaki ve siyasi olarak bozulan, kurumları güvenirliliğini yitiren, toplumsal dokusu ayrışan bir yapı; dışarıda ise askeri yenilmezlik miti kırılmış, ekonomik üstünlüğünü Doğu’ya kaptırmış bir diplomasisizlikle karşı karşıyadır. Kendi kurduğu küresel sistemi yine kendi elleriyle tahrip eden, sömürgeci hırslarının ve doymak bilmeyen materyalizminin kurbanı olan Amerika Birleşik Devletleri, kaçınılmaz sona doğru ilerlemektedir. Her sömürge nasıl ki en nihayetinde kendi kaynaklarını ve insanını yiyerek bitirirse, Amerikan imparatorluğu da kendi iç dinamiklerinin yakıtı haline gelmiştir. Bu çöküş, belki bir günde gerçekleşecek gürültülü bir yıkımdan ziyade, dünya tarihinin akışını değiştiren, geri dönülemez ve aşamalı bir çözülüş sürecidir. Washington’ın son perdesi kapanırken, insanlık çok kutuplu, dengelerin yeniden kurulduğu ve Amerikan vesayetinin geride kaldığı yeni bir çağın eşiğinde durmaktadır.